ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ: ਤਰੀਕਾ, ਅਗੇਤਰ ਤੇ ਪੇਪਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸੂਚੀ

ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਵਾਕਾਂਸ਼ (ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਟੋਟੇ) ਦਾ ਅਰਥ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ 'ਜਦ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਏ ਹੋਵੇ' = ਸਰਬ-ਸੰਮਤੀ (ਸਰਬ = ਸਾਰੇ, ਸੰਮਤੀ = ਸਹਿਮਤੀ)। ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਨੂੰ ਅਰਥ-ਬੋਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋੜ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਲਿਖਦੀ ਹੈ (ਕਈ ਥਾਂ ਵਾਕੰਸ਼ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ)। ਮਕਸਦ ਗੱਲ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰ ਵੱਧ ਅਸਰ ਨਾਲ ਕਹਿਣਾ ਹੈ; ਅਗੇਤਰ-ਪਿਛੇਤਰ, ਸਮਾਸ, ਮੁਹਾਵਰੇ ਤੇ ਅਖਾਉਤਾਂ ਵੀ ਇਸੇ ਲੋੜ ਵਿੱਚੋਂ ਬਣੇ ਹਨ।

ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਆਏ ਹਨ: ਆਸਤਿਕ / ਆਸਤਕ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ / ਨਾਸਤਕ। ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।

ਕੁਝ ਉੱਤਰ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਲੋਕ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕਰੋ ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਜੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ: ਜਿਹੜਾ ਇੱਕ ਅਸੂਲ 'ਤੇ ਨਾ ਠਹਿਰੇ → ਫੇਰਵਾਂ ਚੁੱਲ੍ਹਾ (ਬਹੁਰੂਪੀਆ ਭੇਸ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ)। ਦੂਜਾ: ਉਹ ਆਦਮੀ ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਵੇ → ਝੁੱਡੂ (ਮਰਜੀਵੜਾ = ਜਾਨ ਵਾਰਨ ਵਾਲਾ; ਰੰਡਾ = ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ)।

ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਜੋੜ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 2023 ਦੇ ਪਟਵਾਰੀ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ 'ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ' ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਸਨ ਫੀਲਖਾਨਾ, ਫ਼ੀਲਖਾਨਾ, ਫੀਲਖ਼ਾਨਾ, ਫ਼ੀਲਖ਼ਾਨਾ — ਸਹੀ ਆਖ਼ਰੀ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰ-ਬਿੰਦੀ (ਜ਼, ਫ਼, ਖ਼, ਗ਼, ਸ਼) ਹਰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਥਾਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈ: ਦਵਾਖ਼ਾਨਾ, ਕਾਰਖ਼ਾਨਾ, ਡਾਕਖ਼ਾਨਾ, ਸ਼ਫ਼ਾਖ਼ਾਨਾ, ਮੁਸਾਫ਼ਰਖ਼ਾਨਾ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਮੂਲ ਸ਼ਬਦਾਂ (ਪੁਸਤਕਾਲਾ, ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਉਪਲਬਧ) ਵਿੱਚ ਬੇਲੋੜਾ ਅੱਧਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।

• ਨਿਰਧਨ (ਪੈਸਾ ਨਾ ਹੋਵੇ) ਅਤੇ ਕੰਜੂਸ (ਪੈਸਾ ਨਾ ਖਰਚੇ) ਵੱਖਰੇ ਹਨ।
• ਸਰਬ-ਭੱਖੀ = ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲਾ; ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ = ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ; ਸਰਬੱਗ = ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ।
• ਅਟੱਲ = ਜੋ ਟਲ ਨਾ ਸਕੇ; ਅਟੁੱਟ = ਜੋ ਟੁੱਟੇ ਨਾ; ਨਿਰੰਤਰ = ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਚੱਲੇ।
• ਅਗਿਆਤ = ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾ ਜਾਣੇ। 'ਅਜਾਣਾ' ਜਾਂ 'ਅਪ੍ਰਸਿੱਧ' ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ।
• ਕ੍ਰਿਤੱਗ = ਅਹਿਸਾਨਮੰਦ; ਅਕਿਰਤਘਣ = ਨਾਸ਼ੁਕਰਾ; ਕੀਰਤੀਮਾਨ = ਮਸ਼ਹੂਰ।
• ਗ਼ੱਦਾਰ ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਸਾਥ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਭਰੋਸਾ ਤੋੜ ਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਸਿਰਫ਼ ਕੀਤਾ ਉਪਕਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।
• ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਆਪਣੀ, ਜੀਵਨੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ।
• ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਦੇ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸਮਾਨਾਰਥਕ (ਆਗਿਆ → ਹੁਕਮ, ਆਦੇਸ਼) ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗ਼ਲਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
• ਤੁੱਕਾ = ਕਿੱਕਰ ਦਾ ਫਲ, ਮੱਕੀ ਦਾ ਗੁੱਲ (ਦਾਣੇ ਲਾਹੀ ਛੱਲੀ), ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਤੀਰ, ਅਟਕਲ। ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤੁਕਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੁੱਕੇ ਨਹੀਂ — ਇਸ ਲਈ 'ਤੁੱਕਾ ਦਾ ਅਰਥ ਕਿਹੜਾ ਨਹੀਂ' ਦਾ ਉੱਤਰ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਹੈ।
• ਚੁਫੇਰਗੜ੍ਹੀਆ ਮੌਕਾ ਦੇਖ ਕੇ ਹਰ ਧੜੇ ਨਾਲ ਰਲਦਾ ਹੈ — ਗ਼ੱਦਾਰ ਜਾਂ ਨਿਰਪੱਖ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ। ਅੱਲ੍ਹੜ = ਅਣਤਜਰਬੇਕਾਰ; ਅਲਬੇਲਾ = ਬੇਪਰਵਾਹ।

• ਜਦ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਏ ਹੋਵੇ: ਸਰਬ-ਸੰਮਤੀ
• ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ: ਆਗਿਆਕਾਰੀ
• ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲਾ: ਸਰਬ-ਭੱਖੀ
• ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ: ਸਰਬੱਗ
• ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ: ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ
• ਕੀਤੇ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ: ਕ੍ਰਿਤੱਗ
• ਨੇਕੀ ਨਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ: ਅਕਿਰਤਘਣ
• ਜੋ ਕਦੇ ਨਾ ਟੁੱਟੇ: ਅਟੁੱਟ
• ਜੋ ਜਿੱਤਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ: ਅਜਿੱਤ
• ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ: ਨਿਰੰਤਰ
• ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾ ਜਾਣੇ: ਅਗਿਆਤ
• ਪੈਸਾ ਨਾ ਖਰਚੇ: ਕੰਜੂਸ
• ਪੈਸਾ ਨਾ ਹੋਵੇ: ਨਿਰਧਨ
• ਜਲਦੀ ਗੁੱਸੇ ਹੋਵੇ: ਗੁਸੈਲ
• ਜ਼ੁਲਮ ਕਰੇ: ਨਿਰਦਈ
• ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਲੜੇ: ਸੂਰਮਾ
• ਚੂੜੀਆਂ ਵੇਚੇ: ਵਣਜਾਰਾ
• ਸਿੱਕੇ ਘੜਨ ਦੀ ਥਾਂ: ਟਕਸਾਲ
• ਘੋੜੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਥਾਂ: ਤਬੇਲਾ
• ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਕਿਤਾਬ: ਖਰੜਾ
• ਬੂਹਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਡੰਡਾ: ਅਰਲ
• ਸੂਈ ਦਾ ਛੇਕ: ਨੱਕਾ
• ਖੜ੍ਹੀ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ: ਕਣਕੱਛ
• ਹਰ ਸਾਲ ਸੂਣ ਵਾਲੀ ਮੱਝ: ਹਰਵਰਿਆਈ
• ਰੱਜ ਕੇ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਪਸ਼ੂ: ਰੱਜਚਾਰੂ
• ਰੇਤਲੀ ਧਰਤੀ: ਮੈਰਾ
• ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਨਵਰ: ਚੁਪਾਇਆ
• ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਜੁੱਟ: ਛਿਮਾਹੀ
• ਤਜਰਬਾ ਨਾ ਹੋਵੇ: ਅੱਲ੍ਹੜ
• ਨਵੀਆਂ ਉਸਾਰੂ ਰੁਚੀਆਂ: ਅਗਰਗਾਮੀ
• ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ: ਅਜੋਕਾ
• ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਥਾਂ: ਅਖਾੜਾ

'ਜਿਸ ਕੋਲ ਪੈਸਾ ਨਾ ਹੋਵੇ' ਅਤੇ 'ਜੋ ਪੈਸਾ ਨਾ ਖਰਚੇ' — ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਫ਼ਰਕ ਦੱਸੋ।

'ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ' ਅਤੇ 'ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ' ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦੱਸੋ। ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਅਗੇਤਰ ਸਾਂਝਾ ਹੈ?

'ਉਹ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਘੋੜੇ ਬੱਝਦੇ ਹੋਣ' ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦੱਸੋ। ਇਸ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਟਕਸਾਲ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲਾਟ ਗ਼ਲਤ ਕਿਉਂ ਹਨ?