ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ (ਲਗਭਗ 2500 ਈ.ਪੂ.) ਤੋਂ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ, ਮਗਧ ਦੇ ਉਭਾਰ, ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਜੈਨ ਤੇ ਬੁੱਧ, ਤੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਮਰਾਜ — ਮੌਰੀਆ ਤੇ ਗੁਪਤ — ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕੁਝ ਪੱਕੇ ਤੱਥਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਮੁੱਖ ਥਾਵਾਂ, ਸੰਸਥਾਪਕ, ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ, ਅਹਿਮ ਰਾਜੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਯਾਤਰੀ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ। ਇਸੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੋ।
c. 2500 BCE
ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ
ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ; 1921 ਵਿੱਚ ਖੋਜ
261 BCE
ਕਲਿੰਗ ਯੁੱਧ
ਅਸ਼ੋਕ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵੱਲ
4th–6th c.
ਗੁਪਤ ਸੁਨਹਿਰਾ ਕਾਲ
ਵਿਗਿਆਨ, ਕਲਾ ਤੇ ਗਣਿਤ
ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ (ਹੜੱਪਾ) ਸੱਭਿਅਤਾ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹਿਰ: ਯੋਜਨਾਬੱਧ, ਨਾਲੀਆਂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸਨਾਨਘਰ ਨਾਲ।
ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼
| ਥਾਂ | ਦਰਿਆ / ਥਾਂ | ਕਿਸ ਲਈ |
|---|---|---|
| ਹੜੱਪਾ | ਰਾਵੀ (ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿ.) | ਪਹਿਲੀ ਖੋਜੀ ਥਾਂ (1921) |
| ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ | ਸਿੰਧੂ (ਸਿੰਧ) | ਮਹਾਨ ਸਨਾਨਘਰ, ਅੰਨ-ਭੰਡਾਰ |
| ਢੋਲਾਵੀਰਾ | ਗੁਜਰਾਤ | ਜਲ-ਸੰਭਾਲ, ਸਾਈਨਬੋਰਡ |
| ਲੋਥਲ | ਗੁਜਰਾਤ | ਬੰਦਰਗਾਹ (ਡੌਕਯਾਰਡ) |
| ਕਾਲੀਬੰਗਨ | ਰਾਜਸਥਾਨ | ਵਾਹਿਆ ਖੇਤ, ਅਗਨੀ-ਵੇਦੀਆਂ |
| ਰਾਖੀਗੜ੍ਹੀ | ਹਰਿਆਣਾ | ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਥਾਂ |
ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ
ਆਰੀਆ, ਵੇਦ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਿਆ।
| ਵੈਦਿਕ (ਪੁਰਾਣਾ) ਨਾਂ | ਆਧੁਨਿਕ ਦਰਿਆ |
|---|---|
| ਸਿੰਧੂ | ਸਿੰਧ |
| ਵਿਤਸਤਾ | ਜੇਹਲਮ |
| ਅਸਿਕਨੀ | ਚਨਾਬ |
| ਪਰੁਸ਼ਨੀ | ਰਾਵੀ |
| ਵਿਪਾਸ਼ਾ | ਬਿਆਸ |
| ਸ਼ਤੁਦਰੀ | ਸਤਲੁਜ |
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਵੇਦ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਪੁਰਾਣ ਤੇ ਧਰਮਸੂਤਰ ਕਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹਨ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ
ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਪਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਮੁੱਢਲੇ ਬੁੱਧ ਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦਾ ਰਿਗਵੈਦਿਕ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਪਰੁਸ਼ਨੀ
ਪਰੁਸ਼ਨੀ ਰਾਵੀ ਦਾ ਰਿਗਵੈਦਿਕ ਨਾਂ ਹੈ (ਵਿਤਸਤਾ = ਜੇਹਲਮ, ਸ਼ਤੁਦਰੀ = ਸਤਲੁਜ)।
ਜੈਨ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਤੇ ਮਗਧ ਦਾ ਉਭਾਰ
ਦੋ ਨਵੇਂ ਧਰਮ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਕੜਾ ਹੋਇਆ ਸਾਮਰਾਜ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤੀਰਥੰਕਰ ਕੌਣ ਸਨ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਰਿਸ਼ਭਦੇਵ
ਰਿਸ਼ਭਦੇਵ (ਆਦਿਨਾਥ) 24 ਤੀਰਥੰਕਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ; ਮਹਾਵੀਰ 24ਵੇਂ ਸਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਮਾਊਂਟ ਆਬੂ ਦੇ ਦਿਲਵਾੜਾ ਮੰਦਰ ਕਿਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹਨ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਜੈਨੀ
ਮਾਊਂਟ ਆਬੂ ਦੇ ਸੰਗਮਰਮਰੀ ਦਿਲਵਾੜਾ ਮੰਦਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੈਨ ਮੰਦਰ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਹਾਥੀ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਮਰਾਜ ਕਿਹੜਾ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਮਗਧ
ਮਗਧ, ਮਹਾਜਨਪਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤਕੜਾ, ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਜੰਗੀ ਹਾਥੀ ਵਰਤੇ।
ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ (321–185 ਈ.ਪੂ.)
ਚੰਦਰਗੁਪਤ, ਚਾਣਕਿਆ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ।
ਮੌਰੀਆ ਸਮੇਂ-ਰੇਖਾ
- 321 ਈ.ਪੂ.ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਚਾਣਕਿਆ (ਕੌਟਿਲਯ), ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਲੇਖਕ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ
- ਲਗਭਗ 302 ਈ.ਪੂ.ਮੈਗਸਥਨੀਜ਼ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ
ਯੂਨਾਨੀ ਦੂਤ; 'ਇੰਡਿਕਾ' ਲਿਖੀ
- 261 ਈ.ਪੂ.ਅਸ਼ੋਕ ਦਾ ਕਲਿੰਗ ਯੁੱਧ
ਖ਼ੂਨ-ਖ਼ਰਾਬੇ ਮਗਰੋਂ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਯੂਨਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮੈਗਸਥਨੀਜ਼ ਕਿਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਆਇਆ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ
ਮੈਗਸਥਨੀਜ਼ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਰਾਜਦੂਤ ਸੀ ਤੇ 'ਇੰਡਿਕਾ' ਲਿਖੀ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਕਲਿੰਗ ਯੁੱਧ ਮਗਰੋਂ ਅਸ਼ੋਕ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਬੁੱਧ ਧਰਮ
ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਖ਼ੂਨ-ਖ਼ਰਾਬੇ (261 ਈ.ਪੂ.) ਤੋਂ ਹਿੱਲ ਕੇ ਅਸ਼ੋਕ ਨੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ ਤੇ ਫੈਲਾਇਆ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਸਾਂਚੀ ਦੇ ਬੋਧੀ ਸਮਾਰਕ (ਸਤੂਪ) ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਵਾਏ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਸਾਂਚੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸਤੂਪ ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਸ਼ੋਕ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਗੁਪਤ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਵੰਸ਼
'ਸੁਨਹਿਰਾ ਕਾਲ', ਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜ।
ਗੁਪਤ-ਕਾਲ ਦੀ ਕਲਾ
| ਰਾਜਾ / ਯਾਤਰੀ | ਤੱਥ |
|---|---|
| ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਪਹਿਲਾ | ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ |
| ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ | 'ਭਾਰਤ ਦਾ ਨੈਪੋਲੀਅਨ' (ਜਿੱਤਾਂ) |
| ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਦੂਜਾ (ਵਿਕਰਮਾਦਿਤਯ) | ਫ਼ਾ-ਹੀਆਨ ਆਇਆ; ਕਾਲੀਦਾਸ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ |
| ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ | ਹਿਊਨ ਸਾਂਗ ਉਸ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਆਇਆ |
| ਚੋਲ (ਤੰਜਾਵੁਰ) | ਬ੍ਰਿਹਦੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ |
| ਕਾਕਤੀਯ | ਰਾਣੀ ਰੁਦ੍ਰਮਾ ਦੇਵੀ |
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਚੀਨੀ ਯਾਤਰੀ ਹਿਊਨ ਸਾਂਗ ਕਿਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਆਇਆ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ
ਹਿਊਨ ਸਾਂਗ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਚੋਲ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਬ੍ਰਿਹਦੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਤੰਜਾਵੁਰ
ਬ੍ਰਿਹਦੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਤੰਜਾਵੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਰਾਜਰਾਜ ਚੋਲ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਰਾਣੀ ਰੁਦ੍ਰਮਾ ਦੇਵੀ ਕਿਸ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਕਾਕਤੀਯ
ਰਾਣੀ ਰੁਦ੍ਰਮਾ ਦੇਵੀ ਵਾਰੰਗਲ ਦੇ ਕਾਕਤੀਯ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਵਿਕਰਮਸ਼ਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਿਸ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਧਰਮਪਾਲ
ਪਾਲ ਰਾਜਾ ਧਰਮਪਾਲ ਨੇ ਵਿਕਰਮਸ਼ਿਲਾ, ਵੱਡਾ ਬੋਧੀ ਵਿੱਦਿਆ-ਕੇਂਦਰ, ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
- ਹੜੱਪਾ = ਰਾਵੀ 'ਤੇ; ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ = ਮਹਾਨ ਸਨਾਨਘਰ; ਲੋਥਲ = ਬੰਦਰਗਾਹ; ਰਾਖੀਗੜ੍ਹੀ = ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ।
- ਜੈਨ ਪਹਿਲੇ ਤੀਰਥੰਕਰ = ਰਿਸ਼ਭਦੇਵ; 24ਵੇਂ = ਮਹਾਵੀਰ (ਬਦਲੋ ਨਾ)।
- ਮੈਗਸਥਨੀਜ਼ ↔ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ; ਫ਼ਾ-ਹੀਆਨ ↔ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਦੂਜਾ; ਹਿਊਨ ਸਾਂਗ ↔ ਹਰਸ਼।
- ਦੋ ਚੰਦਰਗੁਪਤ: ਮੌਰੀਆ (321 ਈ.ਪੂ.) ਬਨਾਮ ਗੁਪਤ (4ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.) — ਰਾਜਵੰਸ਼ ਤੇ ਤਾਰੀਖ਼ ਵੇਖੋ।
- ਕਲਿੰਗ ਯੁੱਧ = 261 ਈ.ਪੂ., ਅਸ਼ੋਕ ਹੇਠ; ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ = ਚਾਣਕਿਆ (ਕੌਟਿਲਯ) ਦੀ।
ਯਾਦ-ਕਾਰਡ
ਤੇਜ਼ ਦੁਹਰਾਈ
- ਹੜੱਪਾ ਕਿਸ ਦਰਿਆ 'ਤੇ?
- ਰਾਵੀ
- ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਲੇਖਕ
- ਚਾਣਕਿਆ (ਕੌਟਿਲਯ)
- ਕਲਿੰਗ ਯੁੱਧ ਸਾਲ
- 261 ਈ.ਪੂ. (ਅਸ਼ੋਕ)
- 'ਭਾਰਤ ਦਾ ਨੈਪੋਲੀਅਨ'
- ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ
- ਪਹਿਲੇ ਜੈਨ ਤੀਰਥੰਕਰ
- ਰਿਸ਼ਭਦੇਵ
- ਹਿਊਨ ਸਾਂਗ ਦਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਰਾਜਾ
- ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ
ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਕਿਸ ਨੇ ਲਿਖੀ ਤੇ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ? (a) ਮੈਗਸਥਨੀਜ਼ (b) ਚਾਣਕਿਆ (c) ਕਾਲੀਦਾਸ (d) ਆਰੀਆਭੱਟ
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
(b) ਚਾਣਕਿਆ (ਕੌਟਿਲਯ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਨੁਗੁਪਤ ਵੀ) ਨੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਲਿਖੀ ਤੇ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਨ।