ਬੋਲਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਰੁਕ ਕੇ, ਸੁਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜਾਂ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਅਰਥ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਕੰਮ ਵਿਸਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਾਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: 'ਸਹੀ ਵਿਸਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਵਾਕ ਚੁਣੋ'। ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਰਟ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਚਾਰ-ਪੰਜ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੋਗੇ:
- ਠਹਿਰਾਅ ਦੀ ਪੌੜੀ: ਕਾਮਾ < ਬਿੰਦੀ-ਕਾਮਾ < ਡੰਡੀ।
- ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਚਿੰਨ੍ਹ: ਡੰਡੀ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ, ਵਿਸਮਕ-ਚਿੰਨ੍ਹ।
- ਕਾਮਾ ਕਿੱਥੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ: ਸੂਚੀ, ਸੰਬੋਧਨ, ਹਾਂ/ਨਹੀਂ, ਉਪਵਾਕ।
- ਸਿੱਧਾ ਕਥਨ ਲਿਖਣ ਦਾ 4 ਕਦਮਾਂ ਵਾਲਾ ਤਰੀਕਾ।
- ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹ: ਦੁਬਿੰਦੀ, ਡੈਸ਼, ਜੋੜਨੀ, ਬਰੈਕਟ, ਛੁੱਟ-ਮਰੋੜੀ, ਬਿੰਦੀ।
ਠਹਿਰਾਅ ਦੀ ਪੌੜੀ
ਕਿਹੜਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਿੰਨਾ ਰੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਇਹੀ ਅੱਧੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ।
'ਵਿਸਰਾਮ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਠਹਿਰਾਅ। ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਾਅ, ਸਵਾਲ, ਹੈਰਾਨੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਹੀ ਗੱਲ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿਸਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਲਿਪਾਂਕ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋੜ ਤਿੰਨ ਚੱਲਦੇ ਹਨ: ਵਿਸਰਾਮ, ਵਿਸ਼ਰਾਮ, ਵਿਰਾਮ — ਤਿੰਨੇ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ। ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵਿਸਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ (ਜੋੜਨੀ ਨਾਲ) ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਚਿੰਨ੍ਹ ਗ਼ਲਤ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਅਰਥ ਧੁੰਦਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਲਟ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪੂਰਨ ਵਿਸਰਾਮ ਲਈ ਡੰਡੀ (।) ਹੈ; ਬਾਕੀ ਬਹੁਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਹੀ ਹਨ।
- 1ਕਾਮਾ (,) — ਅਲਪ ਵਿਸਰਾਮਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਠਹਿਰਾਅ। ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਸੰਬੋਧਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।
- 2ਬਿੰਦੀ-ਕਾਮਾ (;) — ਅਰਧ ਵਿਸਰਾਮਕਾਮੇ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਡੰਡੀ ਤੋਂ ਘੱਟ। ਪੂਰਨ ਵਿਸਰਾਮ ਤੋਂ ਅੱਧਾ ਠਹਿਰਾਅ। ਜਿਵੇਂ: ਮੀਂਹ ਬਹੁਤ ਪਿਆ; ਖੇਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ 'ਜਿਵੇਂ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ: ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਲਕ, ਮੇਥੀ ਆਦਿ।
- 3ਡੰਡੀ (।) — ਪੂਰਨ ਵਿਸਰਾਮਗੱਲ ਪੂਰੀ। ਸਵਾਲ ਤੇ ਵਿਸਮਕ ਵਾਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ (ਬਿਆਨੀਆ, ਨਾਂਹਵਾਚਕ, ਹੁਕਮੀ)। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਾਲੀ ਬਿੰਦੀ (.) ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।
ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਦਲੇ ਤਾਂ ਅਰਥ ਬਦਲੇ · ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੇ 12 ਚਿੰਨ੍ਹਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਬੋਲਦਿਆਂ ਸੁਰ ਦਾ ਚੜ੍ਹਨਾ-ਉਤਰਨਾ ਅਤੇ ਰੁਕਣਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਰਥ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੰਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਿੱਲਣ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਉਹੀ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੱਖਰੇ:
| ਵਾਕ | ਅਰਥ |
|---|---|
| ਬੈਠੋ, ਨਾ ਜਾਓ। | ਰੁਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। |
| ਬੈਠੋ ਨਾ, ਜਾਓ। | ਤੁਰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਅਰਥ ਉਲਟ। |
| ਤੁਸੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਆਓਗੇ। | ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। |
| ਤੁਸੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਆਓਗੇ? | ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ। |
| ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਅਤੇ ਜੱਸੀ ਮੇਲੇ ਗਏ। | ਦੋ ਜਣੇ (ਇੱਕ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ)। |
| ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਮਾਨ ਅਤੇ ਜੱਸੀ ਮੇਲੇ ਗਏ। | ਤਿੰਨ ਜਣੇ — ਇੱਕ ਕਾਮੇ ਨੇ ਗਿਣਤੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। |
ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 9ਵੀਂ-10ਵੀਂ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ ਇਹ 12 ਵਿਸਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ: ਡੰਡੀ (।), ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ (?), ਵਿਸਮਕ-ਚਿੰਨ੍ਹ (!), ਕਾਮਾ (,), ਬਿੰਦੀ-ਕਾਮਾ (;), ਪੁੱਠੇ ਕਾਮੇ (“ ”), ਦੁਬਿੰਦੀ (:), ਦੁਬਿੰਦੀ-ਡੈਸ਼ (:—), ਜੋੜਨੀ (-), ਛੁੱਟ-ਮਰੋੜੀ (’), ਡੈਸ਼ (—) ਅਤੇ ਬਿੰਦੀ (.)। ਬਰੈਕਟ ਅਤੇ ਦੋਹਰੀ ਡੰਡੀ (॥) ਉਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਾਕ ਦਾ ਅੰਤ: । ? !
ਵਾਕ ਦੀ ਕਿਸਮ ਪਛਾਣੋ, ਅੰਤਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਆਪੇ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।
| ਵਿਸਮਕ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਾ ਨਿਯਮ | ਸ਼ੁੱਧ ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|
| ਵਿਸਮਕ ਸ਼ਬਦ (ਹਾਏ, ਵਾਹ, ਆਹਾ, ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਹੈਂ, ਓਹ) ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ! ਅਤੇ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਡੰਡੀ | ਹਾਏ ਰੱਬਾ! ਮੈਂ ਮਰ ਗਈ। · ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਤੂੰ ਤਾਂ ਕਮਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। |
| ਜੇ ਪੂਰਾ ਵਾਕ ਹੀ ਜੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ! | ਬਈ ਵਾਹ! ਕਮਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਏ, ਬਹਾਦਰ ਕੁੜੀ ਨੇ! |
| ਵਿਸਮਕ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ? | ਓਹ! ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ? |
| ਇਕੱਲਾ ਵਿਸਮਕ ਸ਼ਬਦ | ਬੱਲੇ! · ਖ਼ਬਰਦਾਰ! (ਖ਼ਬਰਦਾਰ? ਸ਼ਾਬਾਸ਼? ਵਾਹ। ਗ਼ਲਤ) |
| ਭਾਵ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਅਫ਼ਸੋਸ! ਅਫ਼ਸੋਸ!! ਬਹੁਤ ਅਫ਼ਸੋਸ!!! |
ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਅਨੁਸਾਰ ਆਮ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤੁਕ ਪਿੱਛੋਂ ਇਕਹਿਰੀ ਡੰਡੀ (।) ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਹਰੀ ਡੰਡੀ ॥ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਤੁਕ ਪਿੱਛੋਂ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ 2025 ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ॥ ਕਿੱਥੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਕੁੰਜੀ ਦਾ ਉੱਤਰ ਸੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ (ਬਾਕੀ ਵਿਕਲਪ ਸਧਾਰਨ ਵਾਕ, ਸੰਬੋਧਨ ਤੇ ਸਵਾਲ ਸਨ)। ਅਜਿਹੇ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਵਾਲਾ ਵਿਕਲਪ ਹੀ ਚੁਣੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵੀ ਕਾਵਿ ਹੈ; ਆਮ ਵਾਕ ਜਾਂ ਸਵਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ॥ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਬਾਣੀ ਦੀ ਤੁਕ ਵਿੱਚ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਮੇ ਨਹੀਂ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ: ਗਾਵੈ ਕੋ ਤਾਣੁ ਹੋਵੈ ਕਿਸੈ ਤਾਣੁ ॥
ਕਾਮਾ ਕਿੱਥੇ ਲੱਗੇ
ਪੇਪਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਵਾਲ ਕਾਮੇ ਦੀ ਸਹੀ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ।
| ਕਾਮੇ ਦਾ ਨਿਯਮ | ਪੇਪਰ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਕ |
|---|---|
| ਸੂਚੀ: ਨਾਂਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਮਾ, ਆਖ਼ਰੀ ਦੋ ਵਿਚਕਾਰ 'ਅਤੇ/ਤੇ' (ਉੱਥੇ ਕਾਮਾ ਨਹੀਂ) | ਰਾਜ, ਅਮਨ ਤੇ ਪੂਨਮ ਆਏ। · ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਨਾਮ ਅਤੇ ਜਿੰਦਰ ਬਜ਼ਾਰ ਗਏ। |
| ਸੰਬੋਧਨ: ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਮਾ | ਬੇਟਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ? · ਦੋਸਤੋ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਿਓ। · ਅੜੀਏ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਰ੍ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਬੋਲੀਦਾ। |
| ਹਾਂ / ਨਹੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਮਾ | ਹਾਂ ਜੀ, ਇਹ ਗ਼ਲਤੀ ਮੈਥੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹਾਂ। |
| ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ / ਉਪਵਾਕ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਈ | ਅਸੀਂ ਬਜ਼ਾਰ ਗਏ, ਸਮਾਨ ਖ਼ਰੀਦਿਆ ਤੇ ਆ ਗਏ। |
| ਕਹਿਣ ਵਾਲੀ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁੱਠੇ ਕਾਮੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਲਦੀ ਆ ਜਾ।” |
ਆਮ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਮਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ: ਬੇਟਾ, … · ਮਾਸਟਰ ਜੀ, … · ਕਾਕਾ, …)। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ! ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ: "ਰਾਮਦੀਨ! ਤੇਰੀ ਚਿੱਠੀ…"। ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਣ ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਵਾਕ (ਅੰਤਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਪੁੱਠੇ ਕਾਮੇ) ਵੇਖ ਕੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰੋ।
ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਕਾਮੇ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਨਿਯਮਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
| ਨਿਯਮ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|
| ਸੂਚੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਪ 'ਤੇ'-ਜੋੜੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਹਰ ਜੋੜੇ ਮਗਰੋਂ ਕਾਮਾ | ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਮਾਪੇ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨ, ਭੈਣਾਂ ਤੇ ਭਰਾ ਸਭ ਪਹੁੰਚੇ। |
| ਜਿੱਥੇ 'ਅਤੇ' ਵਰਗਾ ਯੋਜਕ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ | ਸੜਕਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। |
| 'ਪਰ', 'ਸਗੋਂ', 'ਇਸ ਲਈ', 'ਇਸ ਕਰਕੇ', 'ਤਾਂ ਵੀ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਅਕਸਰ) | ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਚ ਰੁਕ ਗਿਆ। · ਉਹ ਗ਼ਰੀਬ ਹੈ, ਪਰ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੈ। |
| ਵਾਕ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 'ਹਾਂ ਜੀ', 'ਨਹੀਂ', 'ਨਾ ਜੀ', 'ਅੱਛਾ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਅੱਛਾ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਆਓਗੇ। · ਨਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਚਾਹ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ। |
| ਵਾਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਇਆ ਉਪਵਾਕ — ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਕਾਮਾ | ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਛੁੱਟੀ ਆਵੇਗਾ। |
| ਵਾਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਇਆ ਵਾਕਾਂਸ਼ — ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਕਾਮਾ | ਅਸੀਂ, ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ, ਮਿੱਠਾ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। |
| ਉਦੇਸ਼ (ਕਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ) ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੰਡਣ ਵਾਲੀ ਸਾਡੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਇਸ ਵਾਰ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। |
ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਕਾਮੇ ਨੂੰ ਅਲਪ ਵਿਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ — ਇਹੀ ਨਾਂ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਿੱਧਾ ਕਥਨ ਤੇ ਪੁੱਠੇ ਕਾਮੇ
ਕਿਸੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਜਿਉਂ ਦੇ ਤਿਉਂ ਲਿਖਣੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਚਾਰ ਕਦਮ।
- 1ਕਹਿਣ ਵਾਲੀ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਮਾਕਿਹਾ, / ਪੁੱਛਿਆ, — ਇੱਥੇ ਦੁਬਿੰਦੀ, ਬਿੰਦੀ-ਕਾਮਾ ਜਾਂ ਡੈਸ਼ ਨਹੀਂ।
- 2ਪੁੱਠੇ ਕਾਮੇ ਖੋਲ੍ਹੋ “ਬੋਲੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਦੂਹਰੇ ਪੁੱਠੇ ਕਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- 3ਅੰਦਰ ਵੀ ਨਿਯਮ ਉਹੀਬੋਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਮਾ ਜਾਂ !, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅੰਤਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ: । ਜਾਂ ? ਜਾਂ !
- 4ਅੰਤਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅੰਦਰ, ਫਿਰ ” ਬੰਦਉਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?” — ? ਪੁੱਠੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ।
ਨਾਟਕ ਵਾਂਗ ਸੰਵਾਦ ਲਿਖਦਿਆਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਿੰਦੀ ਲਾਓ: ਮਾਸਟਰ ਜੀ : ਸੁਰਿੰਦਰ, ਤੂੰ ਅੱਜ ਦੇਰ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈ? ਸੁਰਿੰਦਰ : ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਮੇਰਾ ਸਾਈਕਲ ਪੰਚਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦੁਬਿੰਦੀ (ਜਾਂ ਦੁਬਿੰਦੀ-ਡੈਸ਼ :—) ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਨੇ ਵੀ ਦੁਬਿੰਦੀ ਮੰਨੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਰਫ਼ ਡੈਸ਼ ਵਰਤਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹ
ਦੁਬਿੰਦੀ, ਡੈਸ਼, ਜੋੜਨੀ, ਬਰੈਕਟ, ਛੁੱਟ-ਮਰੋੜੀ ਅਤੇ ਬਿੰਦੀ।
| ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਨਾਂ | ਕਦੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਨ) |
|---|---|
| : ਦੁਬਿੰਦੀ | ਸੂਚੀ, ਵਿਆਖਿਆ ਜਾਂ ਵੇਰਵੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ; ਕਿਸੇ ਦੇ ਲੰਮੇ ਬਿਆਨ ਜਾਂ ਟੂਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ; ਸਮਾਂ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਘੰਟੇ ਤੇ ਮਿੰਟ ਵਿਚਕਾਰ (10:30); ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ |
| :— ਦੁਬਿੰਦੀ-ਡੈਸ਼ | ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦੁਬਿੰਦੀ ਵਾਲੀ: ਵੇਰਵੇ ਜਾਂ ਸੂਚੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ('ਜਿਵੇਂ :—', 'ਇਹ ਹਨ :—'), ਲੰਮੀ ਟੂਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ |
| — ਡੈਸ਼ | ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਮੋੜ ਜਾਂ ਵਿਆਖਿਆ; ਜਜ਼ਬਾਤ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ (ਮੈਂ — ਮੈਂ — ਕੀ ਕਰਾਂ) |
| - ਜੋੜਨੀ | ਸਮਾਸੀ ਤੇ ਜੁੱਟ ਸ਼ਬਦ: ਮਾਂ-ਬਾਪ, ਖਾਧੇ-ਪੀਤੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ |
| ( ) [ ] ਬਰੈਕਟ (ਗੋਲ / ਚੌਰਸ) | ਵਾਧੂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਅਰਥ: ਮੇਰੀ ਅਰਜ਼ (ਬੇਨਤੀ) ਕਰਨ ਤੇ ਉਹ ਮੰਨ ਗਿਆ। ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰ ਦੀ ਹਰਕਤ ਦੱਸਣ ਲਈ ਵੀ: (ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਉੱਠਦਿਆਂ)। |
| ’ ਛੁੱਟ-ਮਰੋੜੀ | ਛੱਡੇ ਅੱਖਰ ਦੀ ਥਾਂ: ਵਿੱਚ → 'ਚ, ਉੱਤੇ → 'ਤੇ, ਵਿੱਚੋਂ → 'ਚੋਂ। ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਵੱਧ। ਚਿੜੀ ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ। |
| “ ” ਦੂਹਰੇ ਪੁੱਠੇ ਕਾਮੇ | ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਹੇ ਸ਼ਬਦ ਹੂ-ਬ-ਹੂ (ਸਿੱਧੀ ਟੂਕ) ਦੇਣ ਲਈ: ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇੰਤਕਾਲ ਕੱਲ੍ਹ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਵੇਗਾ।” ਗੋਲ ਬਰੈਕਟ, ਦੁਬਿੰਦੀ-ਡੈਸ਼ ਜਾਂ ਬਿੰਦੀ-ਕਾਮਾ ਇਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। |
| ‘ ’ ਇਕਹਿਰੇ ਪੁੱਠੇ ਕਾਮੇ | ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਂ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਹੇ ਇੱਕ-ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਲਈ, ਜਾਂ ਟੂਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟੂਕ: ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ 'ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਪੀ' ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ। |
| . ਬਿੰਦੀ | ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ, ਖ਼ਿਤਾਬ ਤੇ ਡਿਗਰੀਆਂ: ਸ., ਡਾ., ਐਮ. ਏ., ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ., ਐਮ.ਏ., ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ., ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਆਦਿ। |
| … ਬਿੰਦੀਆਂ (ਲੋਪ-ਚਿੰਨ੍ਹ) | ਛੱਡੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਅਧੂਰੀ ਗੱਲ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ: ਉਹ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ … ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। |
| ∗ † ਤਾਰਾ (ਹਵਾਲਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ) | ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ ਪੰਨੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਟਿੱਪਣੀ ਜਾਂ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ। |
| ॥ ਦੋਹਰੀ ਡੰਡੀ | ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਤੁਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ (ਪੇਪਰ-ਕੁੰਜੀ: ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ); ਆਮ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤੁਕ ਪਿੱਛੋਂ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਇਕਹਿਰੀ ਡੰਡੀ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ |
ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋੜਨੀ ਤੇ ਡੈਸ਼ ਦੀਆਂ ਵਰਤੋਂਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
| ਜੋੜਨੀ (-) ਕਦੋਂ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|
| 'ਤੇ / ਅਤੇ' ਦੀ ਥਾਂ | ਰੋਟੀ-ਪਾਣੀ, ਮਾਂ-ਪਿਓ, ਉੱਠਣ-ਬੈਠਣ (= ਰੋਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ) |
| 'ਦਾ / ਦੇ / ਦੀ' ਦੀ ਥਾਂ | ਜਨਮ-ਦਿਨ (ਜਨਮ ਦਾ ਦਿਨ), ਰਾਜ-ਭਾਸ਼ਾ, ਸਕੂਲ-ਵਰਦੀ |
| ਇੱਕੋ ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਉਲਟ ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ | ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ · ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਜਿੱਤ-ਹਾਰ, ਅਮੀਰ-ਗ਼ਰੀਬ |
| ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਵੇ | ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਇੱਕ-ਇੱਕ |
| ਜੋੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਰਥਕ ਹੋਵੇ | ਗੱਪ-ਸ਼ੱਪ, ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ, ਕੱਪੜਾ-ਲੱਤਾ |
| ਸਤਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ (ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਅਗਲੀ ਸਤਰ ਵਿੱਚ) | ਜਮ੍ਹਾਂ- / ਬੰਦੀ (ਪਹਿਲੀ ਸਤਰ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨੀ) |
ਮੋਟਾ ਨਿਯਮ: ਜਿਹੜੇ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸ਼ਬਦ ਜੁੜ ਕੇ ਅਰਥ ਪੱਖੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਬਣ ਜਾਣ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋੜਨੀ।
| ਡੈਸ਼ (—) ਕਦੋਂ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|
| ਵਾਕ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਕੋਈ ਵਿਆਖਿਆ ਜੋੜਨੀ ਹੋਵੇ | ਸਾਡਾ ਅਧਿਆਪਕ—ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਛੁੱਟੀ ਨਹੀਂ ਲਈ—ਅੱਜ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। |
| ਭਾਵ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਟੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ | ਦਰਿਆ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਸ਼ਾਂਤ, ਡੂੰਘਾ, ਚਾਂਦੀ ਵਰਗਾ—ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ। |
| ਜਜ਼ਬਾਤ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ | ਪਾ—ਪਾਣੀ—ਦਿਓ। |
ਡੈਸ਼ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਜੋੜਨੀ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੰਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਦਾ ਨਹੀਂ, ਵਾਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਾਲ ਤੇ ਦੁਹਰਾਈ
ਪੇਪਰਾਂ ਦੇ ਗ਼ਲਤ ਵਿਕਲਪ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਡੰਡੀ ਦੀ ਘਾਟ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ: ਜਿਸ ਵਿਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਗ਼ਲਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਕ ਦਾ ਅੰਤ ਡੰਡੀ (।) ਨਾਲ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਿੰਦੀ (.) ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
- ਸਿੱਧੇ ਕਥਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਾ — ਬਿੰਦੀ-ਕਾਮਾ (;), ਦੁਬਿੰਦੀ ਜਾਂ ਡੈਸ਼ ਨਹੀਂ।
- ਵਿਸਮਕ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿਸਮਕ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਸ਼ਬਦ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ: 'ਹਾਇ ! ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ।' ਸਹੀ, 'ਹਾਇ ਮੈਂ ! …' ਗ਼ਲਤ।
- ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ! ਲੱਗ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਡੰਡੀ ਜਾਂ ? ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ: 'ਵਾਹ, ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਗੀਤ ਹੈ!।' ਗ਼ਲਤ।
- ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 'ਅਤੇ/ਤੇ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਮਾ ਨਹੀਂ।
- ਸਮਾਸੀ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨੀ (-), ਛੁੱਟ-ਮਰੋੜੀ ਜਾਂ ਕਾਮਾ ਨਹੀਂ।
- ਅਲਪ ਵਿਸਰਾਮ = ਕਾਮਾ; ਪੂਰਨ ਵਿਸਰਾਮ = ਡੰਡੀ — ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਾਂ ਸਿੱਧੇ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ = ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਲਿਪਾਂਕ। ਕਿਰਦੰਤ (ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸ਼ਬਦ) ਅਤੇ ਲਗਾਖਰ (ਬਿੰਦੀ, ਟਿੱਪੀ, ਅਧਕ) ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ।
- ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਧੇ ਸਵਾਲ ਉੱਤੇ: 'ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ।' — ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਡੰਡੀ।
- ।
- ਡੰਡੀ — ਪੂਰਨ ਵਿਸਰਾਮ
- ,
- ਕਾਮਾ — ਅਲਪ ਵਿਸਰਾਮ; ਸੂਚੀ, ਸੰਬੋਧਨ
- ;
- ਬਿੰਦੀ-ਕਾਮਾ — ਪੂਰਨ ਵਿਸਰਾਮ ਤੋਂ ਅੱਧਾ ਠਹਿਰਾਅ
- :
- ਦੁਬਿੰਦੀ — ਸੂਚੀ/ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ; ਸਮਾਂ 10:30
- !
- ਵਿਸਮਕ-ਚਿੰਨ੍ਹ — ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਗ਼ਮੀ, ਹੈਰਾਨੀ, ਡਰ, ਪ੍ਰਸੰਸਾ
- ?
- ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ — ਸਿੱਧੇ ਸਵਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ
- “ ”
- ਦੂਹਰੇ ਪੁੱਠੇ ਕਾਮੇ — ਕਹੇ ਸ਼ਬਦ ਹੂ-ਬ-ਹੂ (ਸਿੱਧੀ ਟੂਕ)
- ’
- ਛੁੱਟ-ਮਰੋੜੀ — ਛੱਡੇ ਅੱਖਰ ਦੀ ਥਾਂ
- -
- ਜੋੜਨੀ — ਸਮਾਸੀ ਤੇ ਜੁੱਟ ਸ਼ਬਦ (ਰੋਟੀ-ਪਾਣੀ, ਘਰ-ਘਰ)
- ( )
- ਬਰੈਕਟ — ਵਾਧੂ ਜਾਣਕਾਰੀ
- :—
- ਦੁਬਿੰਦੀ-ਡੈਸ਼ — ਵਰਤੋਂ ਦੁਬਿੰਦੀ ਵਾਲੀ
- …
- ਬਿੰਦੀਆਂ (ਲੋਪ-ਚਿੰਨ੍ਹ) — ਛੱਡੇ ਸ਼ਬਦ, ਅਧੂਰੀ ਗੱਲ
ਪੇਪਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਕ: ਸਿੱਧਾ ਕਥਨ ਤੇ ਸਵਾਲਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਸਿੱਧਾ ਕਥਨ (ਕਾਮਾ + ਪੁੱਠੇ ਕਾਮੇ + ਅੰਦਰ ਅੰਤਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ):
- ਮੈਂ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਿਉ।”
- ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਲਦੀ ਆ ਜਾ।”
- ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਿਹਨਤ ਕਰ।”
- ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੜ੍ਹੋ।”
- ਦਾਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ।”
- ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਿਹਨਤ ਕਰੋ।”
- ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸੱਚ ਬੋਲੋ।”
- ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਖਾਣਾ ਖਾਓ।”
- ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਿਹਨਤ ਕਰੋ।”
- ਉਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?”
ਸਵਾਲ (ਅੰਤ ਵਿੱਚ ?):
- ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਆਓਗੇ?
- ਕੀ ਤੂੰ ਆਵੇਂਗਾ?
- ਤੂੰ ਕੀ ਖਾਧਾ?
- ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
- ਉਹ ਕਦੋਂ ਆਵੇਗਾ?
- ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ?
- ਤੂੰ ਕਦੋਂ ਆਇਆ?
ਪੇਪਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਕ: ਵਿਸਮਕ-ਚਿੰਨ੍ਹਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- ਹਾਇ ! ਮੈਂ ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ।
- ਹਾਏ ਰੱਬਾ! ਮੈਂ ਮਰ ਗਈ।
- ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਕਮਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
- ਆਹਾ! ਅਸੀਂ ਮੈਚ ਜਿੱਤ ਗਏ।
- ਬਈ ਵਾਹ! ਕਮਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਏ, ਬਹਾਦਰ ਕੁੜੀ ਨੇ!
- ਅੱਛਾ! ਤੇਰੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਵੀ ਐਮ. ਏ. ਹਨ।
- ਵਾਹ! ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਫੁੱਲ ਹੈ।
- ਹਾਏ! ਮੈਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
- ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਤੂੰ ਜਿੱਤ ਗਿਆ।
- ਵਾਹ! ਤੂੰ ਕਮਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
- ਓਹ! ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ?
ਅੱਛਾ! ਤੇਰੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਵੀ ਐਮ. ਏ. ਹਨ। — ਇੱਥੇ ਦੋ ਨਿਯਮ ਇਕੱਠੇ: ਹੈਰਾਨੀ ਲਈ !, ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਐਮ. ਏ. ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੀਆਂ।
ਪੇਪਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਕ: ਕਾਮਾ ਤੇ ਹੋਰਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- ਦੋਸਤੋ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਿਓ।
- ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਵੇਖਣਾ ਏ।
- ਅਸੀਂ ਬਜ਼ਾਰ ਗਏ, ਸਮਾਨ ਖ਼ਰੀਦਿਆ ਤੇ ਆ ਗਏ।
- ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਨਾਮ ਅਤੇ ਜਿੰਦਰ ਬਜ਼ਾਰ ਗਏ।
- ਹਾਂ ਜੀ, ਇਹ ਗ਼ਲਤੀ ਮੈਥੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹਾਂ।
- ਅੜੀਏ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਰ੍ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਬੋਲੀਦਾ।
- ਚਿੜੀ ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ।
- ਮੇਰੀ ਅਰਜ਼ (ਬੇਨਤੀ) ਕਰਨ ਤੇ ਉਹ ਮੰਨ ਗਿਆ।
1) ਦੋ ਪੂਰੇ ਉਪਵਾਕ 'ਅਤੇ' ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਤਾਂ 'ਅਤੇ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਵੀ ਸਜੇ ਹਨ। 2) 'ਕਿ' ਦੀ ਥਾਂ ਕਾਮਾ: ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਪੜ੍ਹਨਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਹੈ। 3) ਦੋ ਉਪਵਾਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿੰਦੀ-ਕਾਮਾ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਤ !: ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋਵਾਂ ਜਾਂ ਨਾਂਹ ਹੋਵਾਂ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ!
- ਪੂਰਨ ਵਿਸਰਾਮ: ਡੰਡੀ (।)
- ਅਲਪ ਵਿਸਰਾਮ: ਕਾਮਾ (,)
- ਪੂਰਨ ਵਿਸਰਾਮ ਤੋਂ ਅੱਧਾ ਠਹਿਰਾਅ: ਬਿੰਦੀ-ਕਾਮਾ (;)
- ਸਵਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ: ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ (?)
- ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਗ਼ਮੀ, ਹੈਰਾਨੀ: ਵਿਸਮਕ-ਚਿੰਨ੍ਹ (!)
- ਪੁੱਠੇ ਕਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ: ਕਾਮਾ
- ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਕਥਨ: ਪੁੱਠੇ ਕਾਮੇ
- ਸੂਚੀ / ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਂ (ਘੰਟੇ:ਮਿੰਟ): ਦੁਬਿੰਦੀ
- ਸਮਾਸੀ ਸ਼ਬਦ: ਜੋੜਨੀ (-)
- ਟੁੱਟਵੇਂ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਸ਼ਬਦ: ਡੈਸ਼
- ਵਾਧੂ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਬਰੈਕਟ
- ਛੱਡਿਆ ਅੱਖਰ ('ਚ, 'ਤੇ): ਛੁੱਟ-ਮਰੋੜੀ
- ਖ਼ਿਤਾਬ ਤੇ ਡਿਗਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਖੇਪ: ਬਿੰਦੀ (.)
- ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਤੁਕ ਦਾ ਅੰਤ: ॥ (ਆਮ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤੁਕ: । — ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ)
- ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ = ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਲਿਪਾਂਕ
- ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵਿਸਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ: 12
ਇਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਾਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾਓ: ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਬੱਚਿਓ ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਕਰ ਲਿਆ
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬੱਚਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਕਰ ਲਿਆ?” — 'ਪੁੱਛਿਆ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਮਾ, ਸੰਬੋਧਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਮਾ, ਅਤੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ? ਪੁੱਠੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ।
ਛੁੱਟ-ਮਰੋੜੀ ਅਤੇ ਇਕਹਿਰੇ ਪੁੱਠੇ ਕਾਮੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣੋਗੇ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਛੁੱਟ-ਮਰੋੜੀ ਇਕੱਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਛੱਡੇ ਅੱਖਰ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ('ਤੇ = ਉੱਤੇ)। ਪੁੱਠੇ ਕਾਮੇ ਜੋੜੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਟੂਕ ਨੂੰ ਘੇਰਦੇ ਹਨ।
'ਵਾਹ ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਫੁੱਲ ਹੈ' — ਇਸ ਵਾਕ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਦੱਸੋ।
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਵਾਹ! ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਫੁੱਲ ਹੈ। ਵਿਸਮਕ ਸ਼ਬਦ 'ਵਾਹ' ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ !, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਿਆਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਡੰਡੀ।