Paragraph Comprehension — PPSC previous year questions

ਸਿਆਣੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ‘ਵੱਸੀਏ ਸ਼ਹਿਰ ਭਾਵੇਂ ਹੋਵੇ ਕਹਿਰ’ ਇਹ ਅਖਾਣ ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਆਵਾਜਾਈ ਤੇ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਈ ਤੇ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਾਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਠੀਕ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਅੱਜ ਬਹੁਤੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅੱਜ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੀਕ ਜਾਣ ਲਈ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਮਾੜਾ ਜਿਹਾ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਨਾਲ ਗਲੀਆਂ ਤੇ ਰਸਤੇ ਚਿੱਕੜ ਦੇ ਖੋਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀ ਦਾ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੰਨਾ ਔਖਾ ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਭਰਪੂਰ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਅੱਜ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਹਲ ਦੇ ਮਗਰ ਫਿਰਨ, ਫੁੱਲਹੇ ਹੱਕਣ ਤੇ ਖੂਹ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁਮੰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਟ੍ਰੈਕਟਰ, ਟਰਾਲੀਆਂ, ਬਿਜਾਈ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਕੰਬਾਈਨਾਂ ਤੇ ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਫਟਾਫਟ ਮੁਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਸਫ਼ਰ ਲਈ ਸਾਈਕਲ, ਕਾਰਾਂ, ਜੀਪਾਂ, ਸਕੂਟਰਾਂ ਤੇ ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਟੈੱਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦਾ ਪਸਾਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਵਾਧਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਹਵਾ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੇ ਮਿਲਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖੁਰਾਕ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਪਰੰਤੂ ਨਾਲ ਹੀ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਔਖਿਆਈ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਖਾਨੇ ਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਮੇ ਤੇ ਨੌਕਰ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਛੇਤੀ ਘਰ ਪਰਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਿਆਂ ਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਭੀੜ-ਭੜੱਕਾ ਤੇ ਰੌਲਾ-ਰੱਪਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਦੋਸ਼ ਹਨ। ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਜਲੰਧਰ, ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੇ ਪਟਿਆਲੇ ਨਾਲੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸੜਕਾਂ ਖੁੱਲੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਸੁੱਖ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ। ਪਰ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ ਤੇ ਰੁੱਖਾਪਨ ਵਧੇਰੇ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮਕਾਨਕੀ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਹਿਰ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਠੀਕ ਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਵੱਲ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ

ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪਰਮ-ਸੱਚ ਅਤੇ ਪਰਮਾਰਥ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਸਾਡੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਸੰਸਾਰ ਕੀ ਹੈ? ਇਸਦੀ ਹਸਤੀ ਅਤੇ ਹੋਂਦ ਦਾ ਪਰਮ-ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਪਰਮ-ਸੱਚ ਦਾ ਪਰਮਾਣਿਕ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮਨੁੱਖ ਕੀ ਹੈ? ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਰਮ-ਮਨੋਰਥ ਕੀ ਹੈ? ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੂਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਉਪ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ – ਤੱਤ-ਮੀਮਾਂਸਾ (metaphysics); ਗਿਆਨ-ਮੀਮਾਂਸਾ (epistemology) ਅਤੇ ਨੀਤੀ-ਮੀਮਾਂਸਾ (ethics)। ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਨੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੂਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਦਾ ਆਪੋ ਆਪਣਾ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਤਾਰਕਿਕ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਲੈਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਮੂਹ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਨ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ, ਬੌਧ, ਜੈਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੁੱਚਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਚਿੰਤਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਰਾਟ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ