ਪੈਰ੍ਹਾ ਬੋਧ (ਅਣਡਿੱਠਾ ਪੈਰ੍ਹਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਰ੍ਹਾ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ 3–5 ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੈਰ੍ਹਾ ਹਰ ਵਾਰ ਨਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਰਟਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ — ਪਰ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਰ ਵਾਰ ਉਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਸਿਰਲੇਖ, ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ, ਸਿੱਧਾ ਤੱਥ, ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ। ਇਹ ਪੰਨਾ ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਤਰੀਕਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੇਪਰ ਤੇ ਅਭਿਆਸ-ਬੈਂਕ ਦੇ ਪੈਰ੍ਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਹੱਲ ਕਰ ਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੋਗੇ:
- ਪੈਰ੍ਹਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ 5 ਕਦਮ — ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਲ, ਫਿਰ ਪੈਰ੍ਹਾ।
- 7 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਉੱਤਰ ਕਿੱਥੋਂ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।
- ਸਿਰਲੇਖ ਚੁਣਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਨਾ ਬਹੁਤ ਤੰਗ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਖੁੱਲ੍ਹਾ।
- ਤਿੰਨ ਪੈਰ੍ਹੇ (ਇੱਕ ਅਸਲ ਪੇਪਰ ਦਾ, ਦੋ ਅਭਿਆਸ-ਬੈਂਕ ਦੇ), ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਹੱਲ ਨਾਲ।
- ਉਹ ਜਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਸਦੇ ਹਨ।
ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ
ਹਰ ਪੈਰ੍ਹੇ 'ਤੇ ਇਹੀ ਪੰਜ ਕਦਮ। ਸਮਾਂ: ਇੱਕ ਪੈਰ੍ਹੇ ਲਈ ਲਗਭਗ 3–4 ਮਿੰਟ।
ਪੈਰ੍ਹਾ ਬੋਧ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦਿੱਤੇ ਪੈਰ੍ਹੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਰ ਦੇਣਾ। ਸੁਨਹਿਰੀ ਨਿਯਮ: ਉੱਤਰ ਉਹੀ ਸਹੀ ਹੈ ਜੋ ਪੈਰ੍ਹਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਚ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਪੈਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ (ਪੈਰਾ ਅਤੇ ਪੈਰ੍ਹਾ ਦੋਵੇਂ ਜੋੜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ): ਕੋਰਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲਾ ਪੈਰਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਵੀਂ ਲਿਖਤ ਦਾ ਅਰਥ ਕਿੰਨਾ ਫੜ ਸਕਦੇ ਹੋ।
- 1ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਲ ਪੜ੍ਹੋਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੋ। ਹਰ ਸਵਾਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ (ਪਾਣੀ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ, ਕਿਸਾਨ…)।
- 2ਪੈਰ੍ਹਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੂਰਾ ਪੜ੍ਹੋਪਹਿਲੀ ਸਤਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਤਰ ('ਇਸ ਲਈ…', 'ਸਾਨੂੰ… ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ') ਸੰਦੇਸ਼।
- 3ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸਤਰ ਲੱਭੋਤੱਥ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਉੱਤਰ ਉਸ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਤਰ ਦੁਬਾਰਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ।
- 4ਵਿਕਲਪ ਪੈਰ੍ਹੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਓਹਰ ਵਿਕਲਪ ਲਈ ਪੁੱਛੋ: ਕੀ ਪੈਰ੍ਹਾ ਇਹ ਇਸੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਪੈਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਉੱਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- 5ਸਿਰਲੇਖ / ਭਾਵ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚਸਿਰਲੇਖ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ ਬਾਕੀ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰੋ — ਤਦ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਪੈਰ੍ਹਾ ਸਮਝ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਸਵਾਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਦੱਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉੱਤਰ ਪੈਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਹੈ।
| ਸਵਾਲ ਦੀ ਕਿਸਮ (ਪਛਾਣ) | ਉੱਤਰ ਕਿੱਥੋਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ |
|---|---|
| 1. ਸਿਰਲੇਖ — 'ਢੁਕਵਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਚੁਣੋ' | ਪੂਰੇ ਪੈਰ੍ਹੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਛੋਟੇ ਨਾਂਵ-ਵਾਕੰਸ਼ ਵਿੱਚ। ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਵੇ, ਉਹ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। |
| 2. ਕੇਂਦਰੀ ਥੀਮ / ਮੁੱਖ ਸੰਦੇਸ਼ | ਥੀਮ = ਪੈਰ੍ਹਾ ਕਿਸ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਸੰਦੇਸ਼ = ਆਖ਼ਰੀ 'ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ…' ਵਾਲੀ ਸਤਰ। |
| 3. ਸਿੱਧਾ ਤੱਥ — ਕੀ, ਕੌਣ, ਕਿੱਥੇ, ਕਿੰਨੇ | ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਵਾਲੀ ਸਤਰ ਲੱਭੋ; ਉੱਤਰ ਲਗਭਗ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। |
| 4. ਕਾਰਨ — ਕਿਉਂ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ | 'ਕਿਉਂਕਿ', 'ਇਸ ਕਾਰਨ', 'ਇਸੇ ਲਈ' ਵਾਲੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਵੇਖੋ। |
| 5. 'ਨਹੀਂ' ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ — ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਤਿੰਨ ਵਿਕਲਪ ਪੈਰ੍ਹੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹੋਣਗੇ; ਜੋ ਨਾ ਮਿਲੇ ਉਹੀ ਉੱਤਰ। |
| 6. ਕਥਨ-ਜੋੜ — I, II, III, IV ਵਿੱਚੋਂ ਸਹੀ | ਹਰ ਕਥਨ ਵੱਖਰਾ ਪਰਖੋ, ✓/✗ ਲਾਓ, ਫਿਰ ਵਿਕਲਪ ਚੁਣੋ। |
| 7. ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ — ਸਮਾਨਾਰਥਕ / ਵਿਰੋਧੀ ਪੈਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ | ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪੈਰ੍ਹੇ ਦੀ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਰਥ ਤੈਅ ਕਰੋ। ਜਿਵੇਂ ਸਿਖਰ = ਉੱਚਾਈ/ਚੋਟੀ; ਕੌੜਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ = ਮਿੱਠਾ। |
ਗ਼ਲਤ ਸਿਰਲੇਖ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਬਹੁਤ ਤੰਗ (ਪੈਰ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਵੇਰਵਾ — ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੈਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 'ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਦਾ ਵੱਧਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ'), ਬਹੁਤ ਖੁੱਲ੍ਹਾ (ਪੈਰ੍ਹੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਸ਼ਾ), ਅਤੇ ਬਾਹਰਲਾ (ਪੈਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ)। ਸਹੀ ਸਿਰਲੇਖ ਪੂਰੇ ਪੈਰ੍ਹੇ ਨੂੰ ਢੱਕਦਾ ਹੈ। ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵੀ ਇਹੀ ਹਨ: ਸਿਰਲੇਖ ਪੈਰੇ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਵੇ, ਪੈਰਾ ਉਸੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਜਾਪੇ, ਅਤੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ — ਛੋਟਾ ਸਿਰਲੇਖ ਵਧੀਆ। ਲਿਖਤੀ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵੀ ਠੀਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; MCQ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਢੁਕਵਾਂ ਚੁਣੋ।
- ਆਪਣਾ ਗਿਆਨ ਨਾ ਵਰਤੋ: 'ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਚ' ਵਿਕਲਪ ਗ਼ਲਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਪੈਰ੍ਹਾ ਉਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ।
- ਪੈਰ੍ਹੇ ਦਾ ਸ਼ਬਦ, ਗ਼ਲਤ ਸੰਬੰਧ: ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੈਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 'ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ' ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਰੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਖਦੇ ਹਨ, ਦਿੰਦੇ ਨਹੀਂ।
- ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਛੱਡਣਾ: 'ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਹੈ' ਨਹੀਂ, 'ਪੀਣ ਯੋਗ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਹੈ'। ਪੂਰਾ ਵਾਕੰਸ਼ ਮਿਲਾਓ।
- 'ਨਹੀਂ' ਨਾ ਗੁਆਓ: 'ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ' ਵਿੱਚ ਪੈਰ੍ਹੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਵਿਕਲਪ ਹੀ ਗ਼ਲਤ ਉੱਤਰ ਹੈ।
- ਪਹਿਲੀ ਸਤਰ ਦਾ ਜਾਲ: ਪਹਿਲੀ ਸਤਰ ਦਾ ਸ਼ਬਦ (ਜਿਵੇਂ 'ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ') ਸਿਰਲੇਖ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੈਰ੍ਹਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹੱਲ ਕੀਤੀ ਉਦਾਹਰਨ 1
ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਪੇਪਰ ਦਾ ਅਸਲ ਪੈਰ੍ਹਾ: ਤੱਥ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਅਕਸਰ ਭੀੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਅਕਸਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਨਾਟਕ, ਫਿਲਮ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਰੰਗਾਰੰਗ ਸਮਾਗਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਅੱਪੂ ਘਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਗਤੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੇਲਾ ਇੰਨਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਟਾਲ ਲਗਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ।
- 1ਸਵਾਲ ਪਹਿਲਾਂਸਵਾਲ 1: 'ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਕੀ ਵੇਖਿਆ?' → ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਤਿੰਨ ਦਿਨ। ਸਵਾਲ 2: ਸਿਰਲੇਖ।
- 2ਵਿਸ਼ਾ ਪਛਾਣੋਪਹਿਲੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਪ੍ਰਗਤੀ ਮੈਦਾਨ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੈਰ੍ਹਾ 'ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ…' ਤੋਂ ਮੁੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਤਮ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲੇ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਪਰ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੀ ਮੁੱਖ ਹੈ।
- 3'ਤਿੰਨ ਦਿਨ' ਵਾਲੀ ਸਤਰ'…ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।' → ਉੱਤਰ: ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ।
- 4ਜਾਲ ਕੱਟੋਫਿਲਮ ਸ਼ੋਅ, ਨਾਟਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਪੈਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹਨ — ਪਰ 'ਅਕਸਰ ਹੁੰਦੇ' ਵਾਲੀ ਸਤਰ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
- 5ਸਿਰਲੇਖਪਿਛਲਾ ਸਾਲ = ਤੰਗ ਵੇਰਵਾ; ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ = ਪਹਿਲੀ ਸਤਰ ਦਾ ਜਾਲ; ਚਾਹ ਦਾ ਸਟਾਲ = ਪੈਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸਹੀ: ਪੁਸਤਕ ਮੇਲਾ।
ਹੱਲ ਕੀਤੀ ਉਦਾਹਰਨ 2
ਛੋਟਾ ਪੈਰ੍ਹਾ, ਤਿੰਨ ਸਵਾਲ: ਤੱਥ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਜਾਲ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸੰਦੇਸ਼।
ਪਾਣੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਪੌਦੇ ਸਾਰੇ ਜਿਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਪਾਣੀ ਪੀਣ, ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ, ਨਹਾਉਣ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੀਣ ਯੋਗ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
| ਸਵਾਲ | ਪੈਰ੍ਹੇ ਦੀ ਸਤਰ → ਉੱਤਰ |
|---|---|
| ਪੈਰ੍ਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਲਈ ਕੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ? | ਪਹਿਲੀ ਸਤਰ: 'ਪਾਣੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।' → ਪਾਣੀ |
| ਪੈਰ੍ਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ? | ਚੌਥੀ ਸਤਰ: 'ਪਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੀਣ ਯੋਗ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।' → ਪੀਣ ਯੋਗ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ (ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਾਂ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ) |
| ਪੈਰ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ? | ਆਖ਼ਰੀ 'ਇਸ ਲਈ…' ਸਤਰ → ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ |
ਹੱਲ ਕੀਤੀ ਉਦਾਹਰਨ 3
ਪੈਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸ਼ਬਦ, ਪਰ ਉਲਟਾ ਸੰਬੰਧ — ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਜਾਲ।
ਰੁੱਖ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਹਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨੂੰ ਸੋਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਰੁੱਖ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਖੁਰਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਥਾਂ ਵੀ ਰੁੱਖ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਆਪ ਕਰੋ ਤੇ ਦੁਹਰਾਈ
ਇੱਕ ਪੈਰ੍ਹਾ ਆਪ ਹੱਲ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਤਰੀਕਾ ਦੁਹਰਾਓ।
ਸਮਾਂ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਜੋ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਬਰਬਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਿਰਲੇਖ ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ (ਪੈਟਰਨ ਵੇਖੋ)ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
| ਪੈਰ੍ਹੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ | ਸਹੀ ਸਿਰਲੇਖ / ਥੀਮ |
|---|---|
| ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ, ਬਿਜਲੀ, ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਆਉਣ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਰਗਾ | ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਣ। |
| ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਨੰਦ ਦਿੰਦੀਆਂ ਤੇ ਹਉਮੈ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤ ਕੌਣ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ | ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ |
| ਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਸੁਆਰਥ ਪਿਆਰ | ਮਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ |
| ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਣਦਾ ਆਚਰਣ | ਘਰ ਦਾ ਪਿਆਰ |
| ਅਸਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸ਼ਕਲ (ਸੂਰਤ) ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸੁਭਾਅ ਤੇ ਕਰਮਾਂ (ਸੀਰਤ) ਦੀ — ਸੂਰਤ ਵਾਲਾ ਵਿਕਲਪ ਜਾਲ ਸੀ | ਸੀਰਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ। |
| ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ | ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ: ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਆਧਾਰ |
| ਤੁਰਨ (ਸੈਰ) ਦੇ ਫ਼ਾਇਦੇ | ਤੁਰਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵ |
| ਲੋਕਗੀਤ ਆਦਿ-ਕਾਲ ਤੋਂ ਅੱਜ ਤੱਕ | ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ |
| ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ, ਕਣਕ ਤੇ ਨਹਿਰਾਂ | ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀ |
| ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਤੇ ਰਚਨਾ — 'ਰਬਾਬੀ' ਤੇ 'ਵਾਰ ਰਾਮਕਲੀ' ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਵਿਕਲਪ ਸਨ | ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ |
ਪੈਟਰਨ: ਸਹੀ ਸਿਰਲੇਖ ਅਕਸਰ '…ਦਾ ਮਹੱਤਵ', '…ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ' ਜਾਂ ਪੈਰ੍ਹੇ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਨਾਂਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਔਖੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੇਪਰ-ਉਦਾਹਰਨਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
| ਸਵਾਲ (ਕਿਸਮ) | ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਤੇ ਤਰਕ |
|---|---|
| ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ? ('ਨਹੀਂ' ਵਾਲਾ) | ਅਤਿ-ਸੁੱਖ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਾਲਾ। — ਔਖਿਆਈ ਤੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਤਾਂ ਪੈਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਜੋ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹੀ ਉੱਤਰ। |
| ਮਿਆਰੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ (ਕਥਨ-ਜੋੜ) | II ਅਤੇ III — ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ✓, ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ✓; ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਪੈਰ੍ਹਾ ਖੁਰਾਕ ਤੇ ਵਰਜਿਸ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ✗। |
| ਚੰਗੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ: I–IV (ਕਥਨ-ਜੋੜ) | II ਅਤੇ IV — ਰੂਹ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ✓, ਦਿਮਾਗੀ ਵਿਕਾਸ ✓। |
| ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬੰਦਾ (ਭਾਵ / ਮੁਹਾਵਰਾ) | ਜਿਹੜਾ ਅੰਦਰੋਂ ਹੋਰ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਹੋਰ ਹੋਵੇ। — ਪੈਰ੍ਹੇ ਦਾ 'ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਛੁਰੀ, ਮੂੰਹੋਂ ਰਾਮ ਰਾਮ' ਇਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। |
| ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਤੋਂ ਭਾਵ (ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ) | ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੇ ਉਸਾਰੂ ਸੋਚ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣਾ। — ਨਿਰਾ ਬਿਮਾਰੀ-ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਪੈਰ੍ਹੇ ਦਾ ਭਾਵ ਨਹੀਂ। |
PPSC ਦੇ 2018 ਵਾਲੇ ਇਸ ਪੇਪਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਉੱਤਰ-ਕੁੰਜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਇਹ ਉੱਤਰ ਪੈਰ੍ਹੇ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਲਿਖਤੀ ਪੇਪਰ ਲਈ: ਉੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖੀਏ ਤੇ ਸੰਖੇਪ-ਰਚਨਾਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- ਉੱਤਰ ਪੈਰੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ: ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਉੱਤਰ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ-ਬਣਾਇਆ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਭਾਵ ਪੈਰੇ ਦਾ ਰੱਖੋ, ਵਾਕ ਆਪ ਬਣਾਓ।
- ਪੂਰਾ ਵਾਕ ਲਿਖੋ, ਸਵਾਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤ ਕੇ: ਸਵਾਲ 'ਲੇਖਕ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ?' → ਉੱਤਰ 'ਲੇਖਕ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪ੍ਰਗਤੀ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵੇਖਣ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।' ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਾਲਾ ਉੱਤਰ ਅਧੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਸਵਾਲ ਪੈਰੇ ਬਾਰੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਜੋੜੋ।
| ਨੁਕਤਾ | ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ |
|---|---|
| ਲੰਬਾਈ | ਮੂਲ ਲਿਖਤ ਦਾ ਲਗਭਗ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ |
| ਕੀ ਛੱਡਣਾ | ਉਦਾਹਰਨਾਂ, ਹਵਾਲੇ (ਕਥਨ), ਮੁਹਾਵਰੇ, ਅਖਾਉਤਾਂ, ਦੁਹਰਾਅ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੇ ਵੇਰਵੇ |
| ਕਿਵੇਂ ਛੋਟਾ ਕਰਨਾ | ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ; ਸਾਫ਼ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸ਼ਬਦ — ਕੁਝ ਵੀ ਧੁੰਦਲਾ ਨਾ ਰਹੇ |
| ਤਰੀਕਾ | ਕਈ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਭਾਵ ਸਮਝੋ → ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਚਾ ਖਰੜਾ → ਵੇਖੋ ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਈ ਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਵਾਧੂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ |
| ਸੰਖੇਪ ਬਨਾਮ ਸਾਰ | ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਛੋਟੇ ਕਰ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੁਕਤੇ, ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ |
ਉਦਾਹਰਨ (ਉੱਪਰਲਾ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਪੈਰ੍ਹਾ, 54 ਸ਼ਬਦ): ਜੀਵਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੀਣ ਯੋਗ ਪਾਣੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੀਏ। (14 ਸ਼ਬਦ — ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ; ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਵਰਤੋਂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਰਗੇ ਵੇਰਵੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ।) ਸਿਰਲੇਖ: ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ।
- ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਲ, ਫਿਰ ਪੈਰ੍ਹਾ
- ਉੱਤਰ ਪੈਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ — ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ
- ਪਹਿਲੀ ਸਤਰ = ਵਿਸ਼ਾ; ਆਖ਼ਰੀ 'ਇਸ ਲਈ…' = ਸੰਦੇਸ਼
- 'ਪਰ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਮੁੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
- ਤੱਥ: ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਵਾਲੀ ਸਤਰ ਲੱਭੋ
- ਪੈਰ੍ਹੇ ਦਾ ਸ਼ਬਦ + ਉਲਟਾ ਸੰਬੰਧ = ਗ਼ਲਤ ਉੱਤਰ
- ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਸਮੇਤ ਮਿਲਾਓ: 'ਪੀਣ ਯੋਗ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ'
- ਸਿਰਲੇਖ: ਛੋਟਾ, ਪੂਰੇ ਪੈਰ੍ਹੇ ਨੂੰ ਢੱਕੇ
- ਸੰਦੇਸ਼: ਪੂਰਾ ਵਾਕ, 'ਸਾਨੂੰ… ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ'
- 'ਨਹੀਂ' ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ: ਜੋ ਪੈਰ੍ਹੇ ਨਾਲ ਨਾ ਮਿਲੇ
- ਕਥਨ-ਜੋੜ: ਹਰ ਕਥਨ 'ਤੇ ✓/✗
- ਭਾਵ ਸਾਫ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੈਰ੍ਹਾ ਦੁਬਾਰਾ ਪੜ੍ਹੋ (ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਲਾਹ)
- ਸੰਖੇਪ ≈ ਮੂਲ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ; ਉਦਾਹਰਨਾਂ, ਮੁਹਾਵਰੇ, ਅਖਾਉਤਾਂ ਬਾਹਰ
ਉੱਪਰਲੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲੇ ਪੈਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ: ਪੈਰ੍ਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ ਕੀ ਹੈ? ਉੱਤਰ ਕਿਹੜੀ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਪਹਿਲੀ ਸਤਰ ਵਿੱਚ: 'ਸਮਾਂ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ।' ਉੱਤਰ: ਸਮਾਂ। ਪੈਸਾ, ਸ਼ੋਹਰਤ, ਆਰਾਮ ਪੈਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹਨ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਸਮੇਂ ਵਾਲੇ ਪੈਰ੍ਹੇ ਲਈ ਇੱਕ ਢੁਕਵਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ 'ਸਫ਼ਲਤਾ' ਸਿਰਲੇਖ ਕਿਉਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ।
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਦਰ (ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ)। ਪੂਰਾ ਪੈਰ੍ਹਾ ਸਮੇਂ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਤਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੈ — ਬਹੁਤ ਤੰਗ।
ਪੈਰ੍ਹਾ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਪਤਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਉੱਤਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੈਰ੍ਹਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪੈਂਦਾ। ਸਮਾਂ ਬਚਦਾ ਹੈ।