ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪ ਕੋਈ ਚੀਜ਼, ਗੁਣ ਜਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ, ਪਰ ਵਾਕ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸੰਬੰਧਕ (Preposition/Postposition) ਨਾਂਵ ਨੂੰ ਵਾਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਯੋਜਕ (Conjunction) ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਦੋ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਵਿਸਮਕ (Interjection; ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਵਿਸਮਿਕ' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਮਨ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਭਾਵ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚੋਂ ਪਛਾਣ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁੱਛੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੋਗੇ:
- ਸੰਬੰਧਕ, ਯੋਜਕ ਤੇ ਵਿਸਮਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣੀਏ
- ਸੰਬੰਧਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ — ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵਾਲੀ ਵਿਕਾਰੀ-ਅਵਿਕਾਰੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਪੇਪਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪੂਰਨ-ਅਪੂਰਨ-ਦੁਬਾਜਰਾ ਵੰਡ
- ਯੋਜਕ ਦੀ ਕਾਰਜ ਅਨੁਸਾਰ (ਸਮਾਨ, ਅਧੀਨ) ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਅਨੁਸਾਰ (ਇਕਹਿਰੇ, ਸੰਜੁਗਤ, ਟੁੱਟਵੇਂ) ਵੰਡ
- ਵਿਸਮਕ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਕਿਸਮਾਂ ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਪਛਾਣ
- ਪੇਪਰਾਂ ਦੇ ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ ਅਤੇ ਅਸਲ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ
ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ
ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਮਝੋ ਕਿ ਤਿੰਨੇ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਖੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਚਾਰ (ਨਾਂਵ, ਪੜਨਾਂਵ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਕਿਰਿਆ) ਵਿਕਾਰੀ ਹਨ — ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਲਿੰਗ, ਵਚਨ ਤੇ ਕਾਰਕ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੀਆਂ ਚਾਰ (ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਸੰਬੰਧਕ, ਯੋਜਕ, ਵਿਸਮਕ) ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਅਨੁਸਾਰ ਅਵਿਕਾਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਪੰਨੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੂਜੇ ਟੋਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ।
ਸੰਬੰਧਕ ਕੀ ਹੈ
ਨਿਯਮ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ: ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵਾਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੇ, ਉਹ ਸੰਬੰਧਕ ਹੈ।
ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵਾਕ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧਕ ਨਾਂਵ/ਪੜਨਾਂਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਪਰਖ: ਸੰਬੰਧਕ ਕੱਢ ਦਿਓ ਤਾਂ ਵਾਕ ਬੇਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ('ਉਹ ਸਕੂਟਰ ___ ਦਫ਼ਤਰ ਗਿਆ' — 'ਰਾਹੀਂ' ਪਾਓ ਤਾਂ ਗੱਲ ਬਣਦੀ ਹੈ)।
- ਇਹ ਸਿਮਰ ਦਾ ਪੈੱਨ ਹੈ। — 'ਦਾ' ਸਿਮਰ ਤੇ ਪੈੱਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
- ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੈਚ ਹੈ। — 'ਦਾ' ਭਾਰਤ ਤੇ ਮੈਚ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
- ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
- ਉਹ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਇਆ। ਫੁੱਲ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ।
- ਸੰਬੰਧਕ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਨਾਂਵ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਮੁੰਡਾ → ਮੁੰਡੇ ਨੇ, ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ। ਇਸ ਬਦਲੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਕੀ ਰੂਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੰਬੰਧਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਸੰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਦੀ ਹੈ: ਵਿਕਾਰੀ ਤੇ ਅਵਿਕਾਰੀ। ਪੇਪਰ ਹੋਰ ਵਿਆਕਰਨਾਂ ਵਾਲੀ ਬਣਤਰ-ਵੰਡ (ਪੂਰਨ, ਅਪੂਰਨ, ਦੁਬਾਜਰਾ) ਵੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ — ਦੋਵੇਂ ਯਾਦ ਕਰੋ।
| ਕਿਸਮ | ਨਿਯਮ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|---|
| ਪੂਰਨ ਸੰਬੰਧਕ | ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਨਾਂਵ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਸੰਬੰਧ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦੇਵੇ | ਦਾ (ਦੇ, ਦੀ), ਨੂੰ, ਤੋਂ, ਨੇ, ਤੀਕ, ਵਿੱਚ — ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੈਚ, ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ |
| ਅਪੂਰਨ ਸੰਬੰਧਕ | ਇਕੱਲਾ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ; ਪੂਰਨ ਸੰਬੰਧਕ (ਦੇ/ਦੀ/ਤੋਂ) ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਹੀ ਸੰਬੰਧਕ ਬਣੇ | (ਘਰ ਦੇ) ਸਾਹਮਣੇ, (ਇਸ ਦੇ) ਬਾਰੇ, (ਘਰ ਤੋਂ) ਪਰੇ, ਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ |
| ਦੁਬਾਜਰਾ ਸੰਬੰਧਕ | ਜੋ ਕਦੇ ਇਕੱਲਾ (ਪੂਰਨ ਵਾਂਗ) ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਪੂਰਨ ਸੰਬੰਧਕ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ (ਅਪੂਰਨ ਵਾਂਗ) ਆਵੇ | ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ / ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਾਂਗ; ਘਰ ਲਈ / ਘਰ ਦੇ ਲਈ; ਤੇਰੇ ਬਗ਼ੈਰ / ਤੈਥੋਂ ਬਗ਼ੈਰ |
'ਫੁੱਲ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ' — ਇੱਥੇ 'ਵਿੱਚ' ਇਕੱਲਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸੋ ਪੂਰਨ। 'ਬਾਗ਼ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਹਨ' — ਇੱਥੇ 'ਵਿੱਚ' ਨੂੰ 'ਦੇ' ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸੋ ਇਹ ਅਪੂਰਨ ਸੰਬੰਧਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਪਰਖ: ਸੰਬੰਧਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਦੇ/ਦੀ/ਤੋਂ' ਲੱਗਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਪੂਰਨ। ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕੇ (ਵਿੱਚ, ਵਾਂਗ, ਲਈ), ਉਸੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਜਰਾ ਸੰਬੰਧਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਸਦਾ 'ਦੇ/ਤੋਂ' ਮੰਗੇ (ਸਾਹਮਣੇ, ਬਾਰੇ), ਉਹ ਨਿਰਾ ਅਪੂਰਨ ਹੈ। ਕੁਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਣਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ (ਪੂਰਨ, ਅਪੂਰਨ) ਗਿਣਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਦੁਬਾਜਰਾ ਨੂੰ ਤੀਜੀ ਕਿਸਮ। ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ 9ਵੀਂ-10ਵੀਂ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਇਹ ਬਣਤਰ-ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਕਾਰੀ-ਅਵਿਕਾਰੀ ਵੰਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵਾਧੂ ਨਿਯਮ — ਸੰਬੰਧਕਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਕ: ਰਾਹੀਂ, ਥੋਂ, ਥੀਂ, ਉੱਪਰ, ਉੱਤੇ, ਤੱਕ, ਤੋੜੀ, ਤਾਈਂ, ਹੇਠਾਂ, ਵਿਚਕਾਰ, ਸਹਿਤ, ਦੂਰ, ਪਰੇ, ਬਿਨਾਂ, ਵੱਲ।
- ਵਾਕ ਵਿੱਚੋਂ ਸੰਬੰਧਕ ਚੁਣਨਾ: 'ਮੋਹਨ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹੀ', 'ਨੌਕਰਾਣੀ ਨੇ ਕੜਾਹੀ ਮਾਂਜਣੀ ਹੈ', 'ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੇ ਗੁਰਦੀਪ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕੀਤਾ', 'ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ'। ਸੰਬੰਧਕ ਨਾਂਵ-ਪੜਨਾਂਵ ਦਾ ਵਾਕ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਯੋਜਕ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਾਕ ਜੋੜਦਾ ਹੈ — ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਰਲਾਓ।
- ਸੰਬੰਧਕ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗ਼ਲਤ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵਾਕ ਦਾ ਅਰਥ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ: 'ਬੱਚੇ ਪਾਰਕ ਖੇਡਦੇ ਹਨ' ਅਧੂਰਾ ਹੈ, 'ਬੱਚੇ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹਨ' ਪੂਰਾ।
- ਸੰਬੰਧਕ ਜਾਂ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ? 'ਦਾਦੀ ਜੀ ਅੰਦਰ ਸੌਂ ਰਹੇ ਹਨ' — ਇਕੱਲਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ। 'ਦਾਦੀ ਜੀ ਕਮਰੇ ਅੰਦਰ ਸੌਂ ਰਹੇ ਹਨ' — ਨਾਂਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਜੋੜਦਾ ਹੈ: ਸੰਬੰਧਕ। ਇਹੀ ਪਰਖ ਬਾਹਰ, ਉੱਪਰ, ਹੇਠਾਂ, ਨੇੜੇ ਉੱਤੇ ਲਾਓ।
- ਕਾਰਕੀ ਪਿਛੇਤਰ: ਕਈ ਵਾਰ ਸੰਬੰਧਕ ਵੱਖਰਾ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾਂਵ ਨਾਲ ਲਗ-ਮਾਤਰ ਬਣ ਕੇ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਹੱਥੀਂ (ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ), ਘਰੋਂ (ਘਰ ਤੋਂ), ਪਿੰਡੋਂ (ਪਿੰਡ ਤੋਂ), ਰਾਤੀਂ (ਰਾਤ ਨੂੰ)। ਇਹਨਾਂ -ੀਂ, -ੋਂ, -ੇਂ ਨੂੰ ਕਾਰਕੀ ਪਿਛੇਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
- ਸੰਬੰਧਕੀ ਰੂਪ: ਸੰਬੰਧਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਇਆ ਨਾਂਵ, ਪੜਨਾਂਵ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਘੋੜਾ → ਘੋੜੇ ਨੇ → ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ; ਭਰਾ → ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ। 'ਭਰਾਵਾਂ', 'ਸੇਬਾਂ' ਬਹੁਵਚਨ ਨਹੀਂ, ਸੰਬੰਧਕੀ ਰੂਪ ਹਨ (ਬਹੁਵਚਨ: ਚਾਰ ਭਰਾ, ਦਸ ਸੇਬ)।
ਯੋਜਕ ਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਨਿਯਮ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ: ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ, ਉਪਵਾਕਾਂ ਜਾਂ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ, ਉਹ ਯੋਜਕ ਹੈ।
ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ, ਉਪਵਾਕਾਂ ਜਾਂ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯੋਜਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ — ਜਿਵੇਂ ਅਤੇ, ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ। ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਯੋਜਕਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਆਧਾਰਾਂ 'ਤੇ ਵੰਡਦੀ ਹੈ: ਕਾਰਜ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ (ਸਮਾਨ ਯੋਜਕ, ਅਧੀਨ ਯੋਜਕ) ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ (ਇਕਹਿਰੇ, ਸੰਜੁਗਤ, ਸਹਿ-ਸੰਬੰਧਕੀ ਜਾਂ ਟੁੱਟਵੇਂ)। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਯੋਜਕ ਅਵਿਕਾਰੀ ਹਨ।
| ਭਾਵ | ਯੋਜਕ | ਵਾਕ |
|---|---|---|
| ਜੋੜ | ਅਤੇ, ਤੇ | ਮੋਹਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਹਨ। |
| ਚੋਣ | ਜਾਂ | ਰਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏ ਜਾਂ ਵਾਹ ਪਿਆ ਜਾਣੀਏ। |
| ਵਿਰੋਧ | ਪਰ, ਸਗੋਂ | ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਤੂੰ ਖੇਡਦਾ ਹੈਂ। |
| ਕਾਰਨ | ਕਿਉਂਕਿ | ਉਹ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। |
| ਗੱਲ ਜੋੜਨੀ | ਕਿ | ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। |
| ਸ਼ਰਤ | ਜੇ … ਤਾਂ | ਜੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰੇਂਗਾ ਤਾਂ ਪਾਸ ਹੋਵੇਂਗਾ। |
| ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ | ਭਾਵੇਂ … ਫਿਰ ਵੀ | ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। |
| ਮਨੋਰਥ | ਤਾਂ ਜੋ | ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਜੋ ਘਰ ਦੀ ਰੋਟੀ-ਟੁੱਕ ਚੱਲਦਾ ਰਹੇ। |
ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਭਾਵ (ਜੋੜ, ਚੋਣ, ਵਿਰੋਧ) ਸਮਾਨ ਯੋਜਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ — ਕਾਰਨ, 'ਕਿ', ਸ਼ਰਤ, 'ਭਾਵੇਂ…ਫਿਰ ਵੀ', ਮਨੋਰਥ — ਅਧੀਨ ਯੋਜਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋੜੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯੋਜਕ (ਜੇ…ਤਾਂ, ਭਾਵੇਂ…ਫਿਰ ਵੀ) ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਯੋਜਕ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਿਆਨ: ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਇਕੱਲੇ 'ਫਿਰ ਵੀ' ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਯੋਜਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ('ਮਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਰੋਕਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਚਲਾ ਗਿਆ' — ਦੋਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਪੂਰੇ)। 'ਭਾਵੇਂ' ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਅਧੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੁਲਿਸ 2024 ਦੇ ਪੇਪਰ ਨੇ 'ਭਾਵੇਂ…ਫਿਰ ਵੀ' ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਯੋਜਕ ਮੰਨਿਆ; ਬਣਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਟੁੱਟਵਾਂ ਯੋਜਕ ਹੈ।
ਬਣਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਜਕ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
| ਕਿਸਮ | ਪਛਾਣ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|---|
| ਇਕਹਿਰੇ ਯੋਜਕ | ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ | ਤੇ, ਅਤੇ, ਪਰ, ਕਿ, ਜਾਂ, ਭਾਵੇਂ |
| ਸੰਜੁਗਤ ਯੋਜਕ | ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣੇ | ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤਾਂਕਿ, ਤਾਂ ਜੋ, ਤਦੇ ਤਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ |
| ਸਹਿ-ਸੰਬੰਧਕੀ (ਟੁੱਟਵੇਂ) ਯੋਜਕ | ਵਾਕ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਜੋੜੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ | ਭਾਵੇਂ…ਫਿਰ ਵੀ, ਭਾਵੇਂ…ਭਾਵੇਂ — "ਭਾਵੇਂ ਹਨੇਰੀ ਆਈ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਲਾ ਲੱਗਾ।" |
ਸਾਦਾ ਸਵਾਲ 'ਯੋਜਕ ਦੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ?' ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉੱਤਰ ਦੋ (ਸਮਾਨ, ਅਧੀਨ) ਹੈ; 'ਬਣਤਰ ਅਨੁਸਾਰ' ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤਿੰਨ। ਪਰ ਪੇਪਰਾਂ ਨੇ 'ਰੂਪ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਯੋਜਕ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ?' ਪੁੱਛ ਕੇ ਵੀ ਉੱਤਰ ਦੋ (ਸਮਾਨ, ਅਧੀਨ) ਮੰਨਿਆ — 'ਰੂਪ' ਸ਼ਬਦ ਵੇਖ ਕੇ ਤਿੰਨ ਨਾ ਚੁਣੋ।
ਵਿਸਮਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਨਿਯਮ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ: ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਮਨ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਭਾਵ — ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਦੁੱਖ, ਹੈਰਾਨੀ, ਚੇਤਾਵਨੀ, ਇੱਛਾ — ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਿਸਮਕ ਹੈ।
ਵਿਸਮਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਿਸਮਕ ਚਿੰਨ੍ਹ (!) ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਕ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ — ਇਸ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿਓ ਤਾਂ ਵੀ ਵਾਕ ਪੂਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸਮਕ ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਗ਼ਮੀ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ — ਇਹ ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਗ਼ਮੀ, ਹੈਰਾਨੀ, ਚਿੰਤਾ, ਡਰ, ਸਤਿਕਾਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਅਰਥ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵਿਸਮਕ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੇਪਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੰਜੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਨੌਂ ਹੀ ਮੰਨੀਆਂ ਹਨ।
| ਕਿਸਮ | ਕਿਹੜਾ ਭਾਵ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|---|
| ਸੂਚਨਾਵਾਚਕ | ਸੂਚਨਾ, ਚੇਤਾਵਨੀ | ਖ਼ਬਰਦਾਰ!, ਹੁਸ਼ਿਆਰ!, ਬਚੋ!, ਠਹਿਰੋ! |
| ਸੰਬੋਧਨੀ | ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣਾ | ਓਏ!, ਵੇ!, ਨੀ! |
| ਪ੍ਰਸੰਸਾਵਾਚਕ | ਸ਼ਲਾਘਾ, ਵਡਿਆਈ | ਵਾਹ!, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!, ਬੱਲੇ!, ਧੰਨ!, ਬੱਲੇ-ਬੱਲੇ! |
| ਸ਼ੋਕਵਾਚਕ | ਦੁੱਖ, ਅਫ਼ਸੋਸ | ਹਾਏ!, ਉਫ਼!, ਹਾਏ ਰੱਬਾ! |
| ਹੈਰਾਨੀਵਾਚਕ | ਅਚੰਭਾ | ਹੈਂ!, ਓਹੋ!, ਅੱਛਾ! |
| ਸਤਿਕਾਰਵਾਚਕ | ਆਦਰ, ਸੁਆਗਤ | ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ!, ਧੰਨ ਭਾਗ!, ਆਓ ਜੀ! |
| ਫਿਟਕਾਰਵਾਚਕ | ਨਫ਼ਰਤ, ਲਾਹਨਤ | ਲੱਖ ਲਾਹਨਤ!, ਦੁਰ ਫਿੱਟੇ ਮੂੰਹ!, ਥੂਹ! |
| ਅਸੀਸਵਾਚਕ | ਅਸੀਸ, ਦੁਆ | ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੁ!, ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹੋ!, ਬੁੱਢ ਸੁਹਾਗਣ! |
| ਇੱਛਾਵਾਚਕ | ਇੱਛਾ, ਤਾਂਘ | ਕਾਸ਼!, ਹੇ ਰੱਬਾ!, ਜੇ ਕਦੇ! |
ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵਾਧੂ ਨਿਯਮ — ਵਿਸਮਕਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- ਭਾਵ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੋਂ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: 'ਬੱਲੇ! ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ' (ਪ੍ਰਸੰਸਾ), 'ਬੱਲੇ! ਸਾਰਾ ਦੁੱਧ ਡੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ' (ਫਿਟਕਾਰ), 'ਬੱਲੇ! ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਛੇਤੀ ਮੁੜ ਆਇਆ' (ਹੈਰਾਨੀ)। 'ਹਾਏ!' ਵੀ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਾਡ ਜਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਵਿਸਮਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਕ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਭਾਵ ਵਾਕ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਆਉਂਦਾ ਹੈ ('ਹਾਏ! ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ।', 'ਹੈਂ! ਹੈਂ! ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ!' — ਇੱਥੇ 'ਹੈਂ! ਹੈਂ!' ਵਿਸਮਕ ਹੈ, ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ ਨਹੀਂ), ਪਰ ਬੁਲਾਰਾ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ, ਵਾਕਾਂਸ਼ ('ਤੇਰਾ ਕੱਖ ਨਾ ਰਹੇ!') ਜਾਂ ਉਪਵਾਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਕ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
- ਸੰਬੋਧਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਪਿੱਛੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਮਾ (,) ਲੱਗਦਾ ਹੈ ('ਬੀਬਾ, ਇੱਧਰ ਆਈਂ'); ਪਰ ਜੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਡਰ ਜਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਭਾਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ (!) ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
- ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ: ਪ੍ਰਸੰਸਾ — ਧੰਨ, ਅਸ਼ਕੇ, ਸਦਕੇ, ਬਲਿਹਾਰੇ; ਹੈਰਾਨੀ — ਹੈਂ-ਹੈਂ, ਹਲਾ, ਬਈ ਵਾਹ; ਇੱਛਾ — ਜੇ ਕਿਤੇ, ਹਾਏ ਜੇ; ਸ਼ੋਕ — ਊਈ, ਅਫ਼ਸੋਸ; ਸੰਬੋਧਨੀ — ਬੀਬਾ, ਅੜਿਆ, ਕੁੜੇ, ਹੇ; ਸਤਿਕਾਰ — ਆਈਏ, ਧੰਨਭਾਗ; ਫਿਟਕਾਰ — ਤੇਰਾ ਕੱਖ ਨਾ ਰਹੇ, ਤੇਰਾ ਬੇੜਾ ਬਹਿ ਜਾਏ; ਅਸੀਸ — ਵਧੋ-ਫੁੱਲੋ, ਜੁਗ-ਜੁਗ ਜੀਵੇਂ; ਸੂਚਨਾ — ਵੇਖੀਂ, ਬਚੀਂ, ਹੋਸ਼ਿਆਰ, ਜਾਗਦੇ ਰਹੋ।
ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਵਿਸਮਕ ਦੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ?' ਦਾ ਉੱਤਰ ਨੌਂ ਰਿਹਾ ਹੈ (PSSSB ਕਲਰਕ, ਜੇਲ੍ਹ ਵਾਰਡਰ), ਅਤੇ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਨੌਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਸਵੀਂ ਕਿਸਮ 'ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ ਵਿਸਮਕ' ਵੀ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਅੱਠ ਗਿਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨੌਂ ਚੁਣੋ।
- ਖ਼ਬਰਦਾਰ! / ਹੁਸ਼ਿਆਰ!
- ਸੂਚਨਾਵਾਚਕ ਵਿਸਮਕ
- ਕਾਸ਼!
- ਇੱਛਾਵਾਚਕ ਵਿਸਮਕ
- ਵਾਹ! / ਸ਼ਾਬਾਸ਼!
- ਪ੍ਰਸੰਸਾਵਾਚਕ ਵਿਸਮਕ
- ਓਏ! / ਨੀ!
- ਸੰਬੋਧਨੀ ਵਿਸਮਕ
- ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੁ!
- ਅਸੀਸਵਾਚਕ ਵਿਸਮਕ
- ਦਾ, ਦੇ, ਦੀ
- ਪੂਰਨ ਤੇ ਵਿਕਾਰੀ ਸੰਬੰਧਕ
- ਨੂੰ, ਤੋਂ, ਨੇ
- ਪੂਰਨ ਤੇ ਅਵਿਕਾਰੀ ਸੰਬੰਧਕ
- ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇ ਉੱਤੇ
- ਅਪੂਰਨ ਸੰਬੰਧਕ
- ਵਾਂਗ / ਦੇ ਵਾਂਗ, ਲਈ / ਦੇ ਲਈ
- ਦੁਬਾਜਰਾ ਸੰਬੰਧਕ (ਕਦੇ ਇਕੱਲਾ, ਕਦੇ ਪੂਰਨ ਨਾਲ)
- ਅਤੇ, ਜਾਂ, ਪਰ
- ਸਮਾਨ ਯੋਜਕ
- ਕਿ, ਕਿਉਂਕਿ, ਤਾਂ ਜੋ
- ਅਧੀਨ ਯੋਜਕ
ਭੁਲੇਖੇ ਤੇ ਅਭਿਆਸ
ਵਾਕ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਬਦ ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ, ਸੰਬੰਧਕੀ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਅਤੇ ਉਹ ਥਾਂਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗ਼ਲਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- ਵਿਸਮਕਕੀ ਸ਼ਬਦ ਪਿੱਛੇ (!) ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਦਾ ਭਾਵ ਦੱਸਦਾ ਹੈ?ਹਾਂ → ਵਿਸਮਕ। ਫਿਰ ਭਾਵ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਸਮ ਦੱਸੋ।
- ਸੰਬੰਧਕਕੀ ਸ਼ਬਦ ਨਾਂਵ/ਪੜਨਾਂਵ ਦੇ ਠੀਕ ਪਿੱਛੇ ਹੈ?ਹਾਂ → ਸੰਬੰਧਕ। ਇਕੱਲਾ ਕੰਮ ਕਰੇ ਤਾਂ ਪੂਰਨ, ਦੇ/ਤੋਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਪੂਰਨ।
- ਯੋਜਕਕੀ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਦੋ ਉਪਵਾਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋੜ ਹੈ?ਹਾਂ → ਯੋਜਕ।
- ਕਿਸਮਯੋਜਕ ਹਟਾ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਪੜ੍ਹੋਦੋਵੇਂ ਪੂਰੇ ਵਾਕ → ਸਮਾਨ ਯੋਜਕ। ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਅਧੂਰਾ → ਅਧੀਨ ਯੋਜਕ।
| ਸੰਬੰਧਕੀ ਵਾਕਾਂਸ਼ | ਕੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ | ਵਾਕ |
|---|---|---|
| ਦੇ ਕਾਰਨ | ਕਾਰਨ (because of) | ਮੀਂਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਚ ਰੁਕ ਗਿਆ। |
| ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ | ਰੋਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ (despite) | ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਆਇਆ। |
| ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ | ਘਾਟ (without) | ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ। |
| ਦੇ ਨਾਲ | ਸਾਥ (with) | ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਇਆ। |
| ਕੋਲ ਦੀ | ਨੇੜਿਓਂ ਹੋ ਕੇ ਲੰਘਣਾ | ਉਹ ਮੇਰੇ ਘਰ ਦੇ ਕੋਲ ਦੀ ਲੰਘਿਆ। |
- ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਬੰਧਕ ਨਾਂਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ (ਘਰ ਵਿੱਚ) — ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਾਂਗ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ।
- 'ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ' ਵਿੱਚ 'ਵਿੱਚ' ਪੂਰਨ ਹੈ; 'ਬਾਗ਼ ਦੇ ਵਿੱਚ' ਵਿੱਚ ਅਪੂਰਨ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਅਪੂਰਨ ਲੱਭਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ 'ਦੇ' ਵਾਲਾ ਵਾਕ ਚੁਣੋ।
- 'ਕਿ' ਅਧੀਨ ਯੋਜਕ ਹੈ, ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ। 'ਭਾਵੇਂ…ਫਿਰ ਵੀ' ਵੀ ਅਧੀਨ ਹੈ।
- 'ਜਾਂ', 'ਪਰ', 'ਅਤੇ' ਸਮਾਨ ਯੋਜਕ ਹਨ।
- 'ਸਗੋਂ' ਸਮਾਨ ਯੋਜਕ ਹੈ, ਨਾਂਵ ਨਹੀਂ — ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ ਗਿਣਨ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯੋਜਕ ਗਿਣਦਿਆਂ 'ਨੂੰ' ਨਾ ਗਿਣੋ — ਉਹ ਸੰਬੰਧਕ ਹੈ।
- 'ਖ਼ਬਰਦਾਰ!' ਸੂਚਨਾਵਾਚਕ ਹੈ, ਸੰਬੋਧਨੀ ਨਹੀਂ। 'ਕਾਸ਼!' ਇੱਛਾਵਾਚਕ ਹੈ, ਹੈਰਾਨੀਵਾਚਕ ਨਹੀਂ।
- 'ਨੂੰ, ਨਾਲ' ਸੰਬੰਧਕ ਹਨ; 'ਕਦੋਂ, ਕਿੱਥੇ' ਯੋਜਕ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਯੋਜਕ ਵਾਲਾ ਵਿਕਲਪ ਹੈ: ਅਤੇ, ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ।
- ਯੋਜਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ: ਕਾਰਜ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋ (ਸਮਾਨ, ਅਧੀਨ), ਬਣਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ (ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ)। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ 2024 ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੰਜੀ ਨੇ 'ਕਾਰਜ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ' ਤਿੰਨ ਦਿੱਤੀਆਂ — ਇਹ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ; 2025 ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਪੇਪਰ ਨੇ ਦੋ ਮੰਨੀਆਂ।
'ਉਹ ਸਕੂਲ ਗਿਆ ਪਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ।' ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਯੋਜਕ ਲੱਭੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੱਸੋ।
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਪਰ — ਸਮਾਨ ਯੋਜਕ। 'ਉਹ ਸਕੂਲ ਗਿਆ' ਅਤੇ '(ਉਹ) ਪੜ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ' ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਪੂਰੇ ਵਾਕ ਹਨ, ਅਤੇ 'ਪਰ' ਵਿਰੋਧ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
'ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਬਿਠਾਓ।' ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਅਪੂਰਨ ਸੰਬੰਧਕ ਵੱਖ ਕਰੋ।
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਪੂਰਨ (ਤੇ ਅਵਿਕਾਰੀ)। ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ 'ਦੇ' ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਅਪੂਰਨ। 'ਦੇ' ਆਪ ਪੂਰਨ ਤੇ ਵਿਕਾਰੀ ਸੰਬੰਧਕ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿਸਮਕਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੱਸੋ: 'ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ!', 'ਹਾਏ!', 'ਲੱਖ ਲਾਹਨਤ!'
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
'ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ!' — ਸਤਿਕਾਰਵਾਚਕ; 'ਹਾਏ!' — ਸ਼ੋਕਵਾਚਕ; 'ਲੱਖ ਲਾਹਨਤ!' — ਫਿਟਕਾਰਵਾਚਕ।
- ਸੰਬੰਧਕ: ਨਾਂਵ/ਪੜਨਾਂਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜੇ
- ਸੰਬੰਧਕ ਦੀ ਵੰਡ: ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ — ਵਿਕਾਰੀ, ਅਵਿਕਾਰੀ; ਪੇਪਰ — ਪੂਰਨ, ਅਪੂਰਨ, ਦੁਬਾਜਰਾ
- ਪੂਰਨ: ਦਾ, ਦੇ, ਦੀ, ਨੂੰ, ਤੋਂ, ਨੇ, ਵਿੱਚ
- ਅਪੂਰਨ: ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇ ਅੱਗੇ, ਦੇ ਹੇਠਾਂ (ਪੂਰਨ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ)
- ਦੁਬਾਜਰਾ: ਕਦੇ ਇਕੱਲਾ, ਕਦੇ 'ਦੇ' ਨਾਲ — ਵਾਂਗ / ਦੇ ਵਾਂਗ, ਲਈ / ਦੇ ਲਈ
- ਵਿਕਾਰੀ ਸੰਬੰਧਕ: ਦਾ-ਦੇ-ਦੀ, ਕੋਲ, ਨਾਲ, ਵਿੱਚ (ਕੋਲੋਂ, ਵਿੱਚੋਂ ਬਣਦੇ); ਅਵਿਕਾਰੀ: ਨੇ, ਨੂੰ, ਤੋਂ
- ਯੋਜਕ: ਦੋ ਸ਼ਬਦ/ਵਾਕ ਜੋੜੇ — ਕਾਰਜ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋ, ਬਣਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ
- ਸਮਾਨ ਯੋਜਕ → ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ; ਅਧੀਨ ਯੋਜਕ → ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਾਕ
- ਸਮਾਨ ਯੋਜਕ: ਅਤੇ, ਤੇ, ਜਾਂ, ਪਰ, ਸਗੋਂ
- ਅਧੀਨ ਯੋਜਕ: ਕਿ, ਕਿਉਂਕਿ, ਜੇ…ਤਾਂ, ਭਾਵੇਂ…ਫਿਰ ਵੀ, ਤਾਂ ਜੋ
- ਵਿਸਮਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ: ਨੌਂ
- ਖ਼ਬਰਦਾਰ!: ਸੂਚਨਾਵਾਚਕ
- ਕਾਸ਼!: ਇੱਛਾਵਾਚਕ
- ਦੇ ਕਾਰਨ: ਕਾਰਨ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਸੰਬੰਧਕੀ ਵਾਕਾਂਸ਼
- ਪ੍ਰਸੰਸਾਵਾਚਕ: ਵਾਹ!, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!, ਬੱਲੇ!, ਧੰਨ!