ਇਹ ਪੇਜ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਕਿਵੇਂ ਢਾਂਚਾਬੱਧ ਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਹੈ: ਤਿੰਨ ਖੇਤਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਮਦਨ (GDP) ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕੌਣ ਮਾਪਦਾ ਹੈ, ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਰਸ ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਖੇਤੀ-ਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ (ਹਰੀ, ਚਿੱਟੀ ਆਦਿ), ਉਦਯੋਗ, ਤੇ 2011 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਕੜੇ। ਬਹੁਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੱਕੇ ਤੱਥ ਹਨ।
1951
ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ
ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ
2015
ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਨੇ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ
1 ਜਨਵਰੀ 2015
3
ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਖੇਤਰ
ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ, ਸੈਕੰਡਰੀ, ਟਰਸ਼ਰੀ
ਖੇਤਰ ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਮਦਨ
ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡੀ, ਤੇ GDP ਕਿਵੇਂ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
| ਖੇਤਰ | ਕੀ ਹੈ | ਉਦਾਹਰਨਾਂ |
|---|---|---|
| ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ | ਕੁਦਰਤ-ਆਧਾਰਿਤ ਉਤਪਾਦਨ | ਖੇਤੀ, ਖਣਨ, ਮੱਛੀ-ਪਾਲਣ |
| ਸੈਕੰਡਰੀ | ਨਿਰਮਾਣ | ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ, ਉਸਾਰੀ |
| ਟਰਸ਼ਰੀ | ਸੇਵਾਵਾਂ | ਬੈਂਕਿੰਗ, IT, ਆਵਾਜਾਈ, ਵਪਾਰ |
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ GDP ਦਾ 'D' ਕਿਸ ਲਈ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਘਰੇਲੂ (Domestic)
GDP = ਗ੍ਰਾਸ ਡੋਮੈਸਟਿਕ ਪ੍ਰੋਡਕਟ — ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਬਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ/ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਮਦਨ ਕੌਣ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਂਖਿਕੀ ਸੰਗਠਨ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਮਦਨ ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਂਖਿਕੀ ਸੰਗਠਨ (CSO) ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ MoSPI ਹੇਠ।
ਯੋਜਨਾ: ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ
ਭਾਰਤ ਨੇ 1951 ਤੋਂ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਕਿਵੇਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕੀਤੀ।
| ਯੋਜਨਾ / ਸੰਸਥਾ | ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
|---|---|
| ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ | 1950 ਵਿੱਚ; ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਚਲਾਈਆਂ |
| ਪਹਿਲੀ ਯੋਜਨਾ (1951–56) | ਖੇਤੀ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ; ਹੈਰੋਡ-ਡੋਮਰ ਮਾਡਲ |
| ਦੂਜੀ ਯੋਜਨਾ (1956–61) | ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ; ਮਹਾਲਨੋਬਿਸ ਮਾਡਲ |
| ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ (2015) | ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਥਾਂ; ਇੱਕ ਥਿੰਕ-ਟੈਂਕ |
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵਿਕਾਸ ਕਿਸ ਸਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ (ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ)?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — 1951
ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ 1951 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਖੇਤੀ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਖੇਤੀ-ਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ
ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ — ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤਾਕਤ।
ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਣਕ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ (1960ਵਿਆਂ) ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਇਆ।
Harvinder Chandigarh · CC BY-SA 4.0
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨੀ ਖੇਤੀ — ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਪਿੱਛੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਧਨਾਂ (ਬੀਜ, ਖਾਦ, ਸਿੰਚਾਈ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ।
CIAT · CC BY-SA 2.0
| ਕ੍ਰਾਂਤੀ | ਉਤਪਾਦ | ਜੁੜਿਆ ਨਾਂ |
|---|---|---|
| ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ | ਅਨਾਜ (ਕਣਕ, ਚਾਵਲ) | ਐਮ.ਐਸ. ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ |
| ਚਿੱਟੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ | ਦੁੱਧ (ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ਲੱਡ) | ਵਰਗੀਸ ਕੁਰੀਅਨ |
| ਨੀਲੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ | ਮੱਛੀ | — |
| ਪੀਲੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ | ਤੇਲ-ਬੀਜ | — |
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਛੁਪੀ (ਪ੍ਰੱਛੰਨ) ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ
ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਛੁਪੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ (MSP) ਕਿਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ 'ਤੇ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਖੇਤੀ ਲਾਗਤ ਤੇ ਕੀਮਤ ਕਮਿਸ਼ਨ (CACP)
MSP ਸਰਕਾਰ CACP ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ 'ਤੇ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਕਿੰਨੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਫ਼ਸਲਾਂ ਲਈ MSP ਐਲਾਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — 22
MSP ਹਰ ਸੀਜ਼ਨ 22 ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਫ਼ਸਲਾਂ ਲਈ ਐਲਾਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਦਯੋਗ ਤੇ ਆਬਾਦੀ
ਛੋਟਾ ਉਦਯੋਗ, ਤੇ 2011 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਖਾਦੀ ਤੇ ਗ੍ਰਾਮ ਉਦਯੋਗ ਕਮਿਸ਼ਨ (KVIC) ਐਕਟ ਕਦੋਂ ਪਾਸ ਹੋਇਆ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — 1956
KVIC ਐਕਟ 1956 ਵਿੱਚ ਖਾਦੀ ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਸ ਹੋਇਆ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — 2011 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਕਿਸ ਰਾਜ ਦਾ ਲਿੰਗ-ਅਨੁਪਾਤ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਹਰਿਆਣਾ
2011 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਲਿੰਗ-ਅਨੁਪਾਤ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ (879) ਸੀ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — 2011 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਕਿਸ ਰਾਜ ਦੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — 2011 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਲਗਭਗ ਕਿੰਨੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — 382 ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ.
2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ 382 ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਸੀ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਉਹ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਮੌਸਮੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜੋ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗ਼ਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੀ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵਾਲੇ ਗ਼ਰੀਬ
ਜੋ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗ਼ਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'churning poor' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · SSC — ਨਾਬਾਰਡ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਮੁੰਬਈ
ਨਾਬਾਰਡ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
- ਪਹਿਲੀ ਯੋਜਨਾ (1951) = ਖੇਤੀ; ਦੂਜੀ (1956) = ਉਦਯੋਗ; ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ 2015 ਤੋਂ।
- ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ = ਅਨਾਜ (ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ); ਚਿੱਟੀ = ਦੁੱਧ (ਕੁਰੀਅਨ)।
- MSP: CACP ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ, 22 ਫ਼ਸਲਾਂ ਲਈ।
- ਖੇਤੀ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ = ਛੁਪੀ (ਪ੍ਰੱਛੰਨ) ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ।
- 2011: UP ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੂਜਾ; ਹਰਿਆਣਾ ਘੱਟ ਲਿੰਗ-ਅਨੁਪਾਤ; ਘਣਤਾ 382।
ਯਾਦ-ਕਾਰਡ
ਤੇਜ਼ ਦੁਹਰਾਈ
- ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ
- 1951 (ਖੇਤੀ)
- ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਨੇ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ
- 2015
- ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿਤਾ
- ਐਮ.ਐਸ. ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ
- ਚਿੱਟੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ / ਦੁੱਧ
- ਵਰਗੀਸ ਕੁਰੀਅਨ
- MSP ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼
- CACP
- ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਰਾਜ (2011)
- ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਤੇ ਉਤਪਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ? (a) ਐਮ.ਐਸ. ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ, ਕਣਕ (b) ਵਰਗੀਸ ਕੁਰੀਅਨ, ਦੁੱਧ (c) ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ, ਚਾਵਲ (d) ਅਮੂਲ, ਆਂਡੇ
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
(b) ਵਰਗੀਸ ਕੁਰੀਅਨ, ਦੁੱਧ। ਚਿੱਟੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ (ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ਲੱਡ) ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਧ-ਉਤਪਾਦਕ ਬਣਾਇਆ; ਕੁਰੀਅਨ ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ।