ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਜਾਲ (network) ਹੈ। ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ (WWW) ਇਸ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸੇਵਾ ਹੈ: ਅਰਬਾਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਪੰਨੇ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਵੈੱਬ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹੋ। ਪੰਨੇ ਸਰਚ ਇੰਜਣ ਨਾਲ ਲੱਭੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ URL ਨਾਂ ਦੇ ਪਤੇ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ SI ਅਤੇ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਦੇ ਪੇਪਰ ਵੈੱਬ, ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ, ਸਰਚ ਇੰਜਣ, URL, ਇੰਸਟੈਂਟ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਅਤੇ VoIP ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ।
ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ਰਕ ਸਮਝੋ।
| ਸ਼ਬਦ | ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਮਤਲਬ |
|---|---|
| ਵੈੱਬ ਪੰਨਾ (web page) | WWW ਦਾ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਜੋ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ | ਇੱਕ ਡੋਮੇਨ ਨਾਂ ਹੇਠ ਵੈੱਬ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ |
| ਹੋਮ ਪੇਜ | ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਪੰਨਾ |
| ਵੈੱਬ ਸਰਵਰ | ਉਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ਜੋ ਪੰਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਾਇੰਟਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਦਾ ਹੈ |
| ਵੈੱਬ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ | ਉਹ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਵੈੱਬ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋ |
| ਹਾਈਪਰਟੈਕਸਟ / ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ | ਲਿੰਕਾਂ ਵਾਲਾ ਟੈਕਸਟ; ਲਿੰਕ ਇੱਕ ਕਲਿੱਕ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜਾ ਪੰਨਾ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ |
- Iਵੈੱਬ ਕਲਾਇੰਟਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ। ਇਹ ਪੰਨਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।
- IIIਨੈੱਟਵਰਕਮੰਗ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- IIਵੈੱਬ ਸਰਵਰਪੰਨਾ ਲੱਭ ਕੇ ਵਾਪਸ ਭੇਜਦਾ ਹੈ।
- ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਗਿਆਨੀ। 1989 ਵਿੱਚ CERN (ਜਨੇਵਾ ਨੇੜੇ ਯੂਰਪ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਲੈਬ) ਵਿੱਚ ਵੈੱਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ
- ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਨੀਂਹਾਂ ਬਣਾਈਆਂ: HTML, URL ਅਤੇ HTTP, ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਵੈੱਬ ਸਰਵਰ
- ਪਹਿਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 1991 ਵਿੱਚ ਔਨਲਾਈਨ ਹੋਈ
ਸਥਿਰ (static) ਪੰਨਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਦਲਦਾ (dynamic) ਪੰਨਾ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡਾ ਇਨਬਾਕਸ ਜਾਂ ਲਾਈਵ ਸਕੋਰ। ਇਹ ਕੰਮ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੈੱਬ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। JavaScript ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।
ਵੈੱਬ ਦੇ ਪਤੇ: URL, HTTP, ਡੋਮੇਨ ਨਾਂ ਅਤੇ DNS
ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਨਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ।
URL ਵੈੱਬ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਪੰਨੇ ਜਾਂ ਫ਼ਾਈਲ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ (ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ) ਅਤੇ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ (ਡੋਮੇਨ ਅਤੇ ਪਾਥ)। ਸ਼ਬਦ Uniform ਹੈ, "Universal" ਨਹੀਂ।
| URL ਦਾ ਹਿੱਸਾ | ਉਦਾਹਰਨ | ਕੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ |
|---|---|---|
| ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ (scheme) | https:// | ਪੰਨਾ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਨਿਯਮ |
| ਡੋਮੇਨ ਨਾਂ | www.example.com | ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦਾ ਨਾਂ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ |
| ਟੌਪ-ਲੈਵਲ ਡੋਮੇਨ (TLD) | .com | ਡੋਮੇਨ ਨਾਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਹਿੱਸਾ |
| ਪਾਥ (path) | /notes/index.html | ਉਸ ਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਖ਼ਾਸ ਪੰਨਾ ਜਾਂ ਫ਼ਾਈਲ |
ਵਪਾਰਕ: ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ।
ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਅਕਸਰ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ।
ਸਰਕਾਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ।
ਸਿੱਖਿਆ: ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਕੋਡ।
- ਤੁਸੀਂ URL ਟਾਈਪ ਕਰਦੇ ਹੋਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਦੀ ਐਡਰੈੱਸ ਬਾਰ ਵਿੱਚ।
- DNSDNS IP ਪਤਾ ਲੱਭਦਾ ਹੈDomain Name System ਨਾਂ ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 142.250.x.x।
- ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ HTTP ਮੰਗ ਭੇਜਦਾ ਹੈਉਸ IP ਪਤੇ ਵਾਲੇ ਵੈੱਬ ਸਰਵਰ ਨੂੰ।
- ਸਰਵਰ ਪੰਨਾ ਭੇਜਦਾ ਹੈਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਸਕਰੀਨ 'ਤੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- HTML (HyperText Markup Language) ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੈੱਬ ਪੰਨੇ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਈਮੇਲ ਪਤਾ URL ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ username@domain ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ smithk@gmail.com। URL ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ http://।
- D:\Email\Standard ਵਰਗਾ ਪਾਥ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਫ਼ੋਲਡਰ ਹੈ, ਵੈੱਬ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।
ਵੈੱਬ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ
1993 ਦੇ Mosaic ਤੋਂ 2015 ਦੇ Edge ਤੱਕ। ਸਾਲ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵੈੱਬ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਸਰਵਰਾਂ ਤੋਂ ਪੰਨੇ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਐਡਰੈੱਸ ਬਾਰ, ਪਿੱਛੇ/ਅੱਗੇ ਦੇ ਬਟਨ ਅਤੇ ਬੁੱਕਮਾਰਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਚ ਇੰਜਣ ਤੱਕ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੋ।
- 1993 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ NCSA (National Center for Supercomputing Applications) ਵਿੱਚ ਐਰਿਕ ਬੀਨਾ ਨਾਲ Mosaic ਲਿਖਿਆ
- Mosaic ਪਹਿਲਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕਲ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਸੀ: ਤਸਵੀਰਾਂ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ
- ਫਿਰ Netscape ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ Netscape Navigator ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਬਣਾਇਆ
- 1990WorldWideWeb
CERN ਵਿੱਚ ਟਿਮ ਬਰਨਰਜ਼-ਲੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ।
- 1993Mosaic
NCSA ਦਾ ਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕਲ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੈੱਬ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ।
- 1994Netscape Navigator
1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਿਹਾ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ।
- 1995Internet Explorer, Opera
Microsoft ਦਾ IE; ਨਾਰਵੇ ਤੋਂ Opera।
- 2003Safari
Apple ਦਾ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ, ਮੈਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਲੱਗਿਆ।
- 2004Mozilla Firefox
Mozilla Foundation ਦਾ ਓਪਨ-ਸੋਰਸ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ।
- 2008Google Chrome
Google ਦਾ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ।
- 2015Microsoft Edge
Windows 10 ਨਾਲ ਆਇਆ ਅਤੇ Internet Explorer ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ।
| ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ | ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ | ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
|---|---|---|
| Chrome | ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ | |
| Edge | Microsoft | Windows 10 ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ |
| Firefox | Mozilla | ਓਪਨ ਸੋਰਸ: ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਕੋਡ ਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ |
| Safari | Apple | macOS ਅਤੇ iPhone ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਲੱਗਿਆ |
| Opera | Opera (ਨਾਰਵੇ) | 1995 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ |
| Internet Explorer | Microsoft | ਪੁਰਾਣਾ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਥਾਂ Edge ਨੇ ਲਈ |
- Google ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਸਰਚ ਇੰਜਣ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦਾ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ Chrome ਹੈ।
- ChatGPT ਇੱਕ AI ਚੈਟਬੋਟ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹੋ।
- Firefox Mozilla ਦਾ ਹੈ, Amazon ਦਾ ਨਹੀਂ। Amazon Web Services ਕਲਾਊਡ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ।
- Edge (2015) ਬਨਾਮ Internet Explorer (1995): ਦੋਵੇਂ Microsoft ਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸਾਲ 2015 ਹੈ, ਤਾਂ ਉੱਤਰ Edge ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ: ਟੈਬ, ਬੁੱਕਮਾਰਕ, Incognito
ਉਹ ਬਟਨ ਅਤੇ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ ਵਰਤਦੇ ਹੋ।
ਇੱਕੋ ਵਿੰਡੋ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੈੱਬ ਪੰਨੇ ਖੋਲ੍ਹੋ। ਬਦਲਣ ਲਈ ਟੈਬ 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ।
ਸਾਈਟ ਦਾ URL ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਿੱਕ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕੋ। Edge ਅਤੇ IE ਇਸ ਨੂੰ Favourite ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਪੰਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨੇ ਹਨ, ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਅਣਪੜ੍ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ।
ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਖੋਲ੍ਹੇ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਬਣੀ ਸੂਚੀ।
ਹੋਮ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਡਰੈੱਸ ਬਾਰ ਵਿੱਚ URL ਟਾਈਪ ਕਰਦੇ ਹੋ।
ਟੈਬਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਰਤੋਂ ਦੋ ਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਿਖਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਵਿੰਡੋਆਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ (ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ split-screen ਵੀ ਹੈ)।
| ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ (PC ਉੱਤੇ Chrome) | ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ |
|---|---|
| Ctrl + T | ਨਵੀਂ ਟੈਬ ਖੋਲ੍ਹੋ |
| Ctrl + W | ਮੌਜੂਦਾ ਟੈਬ ਬੰਦ ਕਰੋ |
| Ctrl + Shift + N | Incognito ਵਿੰਡੋ ਖੋਲ੍ਹੋ |
| Ctrl + D | ਇਸ ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਬੁੱਕਮਾਰਕ ਕਰੋ |
| Ctrl + H | ਹਿਸਟਰੀ ਖੋਲ੍ਹੋ |
| Ctrl + S | ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਫ਼ਾਈਲ ਵਜੋਂ ਸਾਂਭੋ |
| Ctrl + P | ਪੰਨਾ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕਰੋ |
| F5 | ਪੰਨਾ ਦੁਬਾਰਾ ਲੋਡ ਕਰੋ |
Chrome ਦੀ ਨਿੱਜੀ (private) ਵਿੰਡੋ। ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ 'ਤੇ Chrome ਤੁਹਾਡੀ ਹਿਸਟਰੀ, ਕੂਕੀਜ਼ ਜਾਂ ਫ਼ਾਰਮ ਵਿੱਚ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਪਰ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ, ਦਫ਼ਤਰ ਦਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਕੰਪਨੀ ਫਿਰ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋ। Firefox ਇਸ ਨੂੰ Private Browsing ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
| Chrome: Settings → Privacy and security | ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋ |
|---|---|
| Clear browsing data | ਹਿਸਟਰੀ, ਕੂਕੀਜ਼ ਅਤੇ ਸਾਂਭੀਆਂ ਫ਼ਾਈਲਾਂ ਮਿਟਾਓ |
| Cookies and other site data | ਕੂਕੀਜ਼ ਅਤੇ ਟਰੈਕਿੰਗ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰੋ |
| Security | Safe Browsing: ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਈਟਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ |
| Site Settings | ਕਿਸੇ ਸਾਈਟ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਇਜਾਜ਼ਤਾਂ: ਕੈਮਰਾ, ਲੋਕੇਸ਼ਨ, ਪੌਪ-ਅੱਪ |
- ਪੰਨਾ ਬਿਨਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਾਂਭੋ: Ctrl + S ਦੱਬੋ। ਤਿੰਨ-ਬਿੰਦੀ ਮੀਨੂ ਵਿੱਚ, 2023 ਦੇ ਪੇਪਰ ਦਾ ਉੱਤਰ More tools → Save page as ਸੀ। ਨਵੇਂ Chrome ਵਰਜਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ "save and share" ਵਾਲੇ ਉਪ-ਮੀਨੂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
- ਵੈੱਬ ਪੰਨਾ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕਰੋ: ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਨਾ ਖੋਲ੍ਹੋ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕਰੋ (ਸੱਜਾ ਕਲਿੱਕ → Print, ਜਾਂ Ctrl + P)।
- Internet Explorer ਵਿੱਚ Quick Tabs ਸਾਰੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਟੈਬਾਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ (thumbnails) ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਸੀ।
ਸਰਚ ਇੰਜਣ: ਗੂਗਲ ਪੰਨੇ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭਦਾ ਹੈ
ਕ੍ਰੌਲ, ਇੰਡੈਕਸ, ਨਤੀਜੇ ਦਿਖਾਓ। ਇਸ ਪੰਨੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੱਛਿਆ ਵਿਸ਼ਾ।
ਸਰਚ ਇੰਜਣ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੈੱਬ ਉੱਤੇ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੈੱਬ ਪੰਨਿਆਂ, ਤਸਵੀਰਾਂ, ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ਗਰੁੱਪਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਡਾਟਾਬੇਸ (ਇੰਡੈਕਸ) ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ (keywords) ਟਾਈਪ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਿਲਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੈੱਬ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਰਾਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹੋ।
- ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ1. ਕ੍ਰੌਲਿੰਗਵੈੱਬ ਕ੍ਰੌਲਰ (ਸਪਾਈਡਰ, ਬੋਟ) ਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਟੈਕਸਟ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਦੇ ਹਨ। Google ਦਾ ਕ੍ਰੌਲਰ Googlebot ਹੈ।
- ਡਾਟਾਬੇਸ2. ਇੰਡੈਕਸਿੰਗGoogle ਹਰ ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਕੇ ਜਾਣਕਾਰੀ Google Index ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਡਾਟਾਬੇਸ ਹੈ।
- 3. ਨਤੀਜੇ ਦਿਖਾਉਣਾਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋ, Google ਆਪਣੇ ਇੰਡੈਕਸ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਲਾਈਵ ਵੈੱਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਤੀਜੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਲੈਰੀ ਪੇਜ ਅਤੇ ਸਰਗੇਈ ਬ੍ਰਿਨ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
Microsoft ਦਾ ਸਰਚ ਇੰਜਣ।
1994 ਵਿੱਚ ਵੈੱਬ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਚੀਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰਚ ਇੰਜਣ।
ਨਿੱਜਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ: ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਸਰਚ ਇੰਜਣ ਨਹੀਂ: "Page" (ਸਿਰਫ਼ ਵੈੱਬ ਦਸਤਾਵੇਜ਼), Cisco (ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ ਕੰਪਨੀ), Safari (ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ), MS-Word।
ਵੈੱਬ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਲਾ, ਖੇਡਾਂ ਜਾਂ ਵਿਗਿਆਨ। ਤੁਸੀਂ ਸਵਾਲ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲਿੱਕ ਕਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। Yahoo! ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। Bing ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਕ੍ਰੌਲਰ ਵਾਲਾ ਸਰਚ ਇੰਜਣ ਹੈ।
| Google ਵਿੱਚ ਇਹ ਟਾਈਪ ਕਰੋ | ਨਤੀਜਾ |
|---|---|
| "Punjab Police" (ਦੋਹਰੇ ਕੌਮੇ) | ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਹੂਬਹੂ ਵਾਕੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਪੰਨੇ |
| jobs OR exams | ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਾਲੇ ਪੰਨੇ |
| jaguar -car (ਘਟਾਓ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ) | "car" ਵਾਲੇ ਪੰਨੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ |
| site:gov.in | ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਸਾਈਟ ਜਾਂ ਡੋਮੇਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ |
ਔਨਲਾਈਨ ਗੱਲਬਾਤ: ਇੰਸਟੈਂਟ ਮੈਸੇਜਿੰਗ, VoIP ਅਤੇ Google ਦੇ ਸਾਧਨ
ਚੈਟ, ਕਾਲਾਂ, ਕਲਾਊਡ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਚੰਗਾ ਵਿਹਾਰ।
ਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਸ IM ਦੀ ਉਹ ਸਹੂਲਤ ਹੈ ਜੋ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਸਾਥੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਔਨਲਾਈਨ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ: ਉਪਲਬਧ, ਦੂਰ, ਰੁੱਝਿਆ ਜਾਂ ਔਫ਼ਲਾਈਨ। ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਛੋਟੀ ਹਰੀ ਬਿੰਦੀ ਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਸ ਹੀ ਹੈ।
- ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਧਿਆਨ ਤੋੜਦੀਆਂ ਹਨ
- ਛੋਟੇ ਸੁਨੇਹੇ; ਲੰਮੀ ਜਾਂ ਰਸਮੀ ਲਿਖਤ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ
- ਵੱਧ ਖ਼ਰਚਾ ਨਹੀਂ: ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਮੌਜੂਦਾ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਵਰਤਦਾ ਹੈ
- Voice over Internet Protocol
- ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਕਾਲਾਂ, ਮੁਫ਼ਤ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਸਸਤੀਆਂ
- ਪੇਜਰ, ਫ਼ੈਕਸ ਅਤੇ SMS VoIP ਨਹੀਂ ਹਨ
ਵਧੀਆ ਮਿਆਰ ਦੀਆਂ ਵੀਡੀਓ ਮੀਟਿੰਗਾਂ।
Google ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ VoIP ਕਾਲਿੰਗ ਐਪ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ Google Meet ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਐਪਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ (suite): Gmail, Drive, Docs, Sheets, Meet ਅਤੇ ਹੋਰ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ G Suite ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।
FaceTime, Apple ਦਾ ਹੈ। WhatsApp ਅਤੇ Messenger, Meta ਦੇ ਹਨ।
Google Lens ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, Google Drive ਫ਼ਾਈਲਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ Google Classroom ਔਨਲਾਈਨ ਕਲਾਸਾਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
| ਜੁੜਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ | ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ |
|---|---|
| ਡਾਇਲ-ਅੱਪ | ਮੋਡਮ ਆਮ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਨੰਬਰ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ, ਲਗਭਗ 56 kbps ਤੱਕ। ਔਨਲਾਈਨ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਫ਼ੋਨ ਰੁੱਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। |
| DSL | Digital Subscriber Line: ਤੇਜ਼, ਇਹ ਵੀ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਤਾਰ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਫ਼ੋਨ ਵਿਹਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ |
| 3G / 4G / 5G | ਫ਼ੋਨ ਟਾਵਰਾਂ ਤੋਂ ਮੋਬਾਈਲ ਡਾਟਾ |
| ਸੈਟੇਲਾਈਟ | ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤੋਂ ਡਿਸ਼ ਤੱਕ ਸਿਗਨਲ |
Amazon ਦਾ ਕਲਾਊਡ।
Microsoft ਦਾ ਕਲਾਊਡ।
Google ਦਾ ਕਲਾਊਡ।
ਕਲਾਊਡ = ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸਟੋਰੇਜ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲੈਣਾ। "Virtual Cloud Service" ਘੜਿਆ ਹੋਇਆ ਨਾਂ ਹੈ, ਕੋਈ ਕੰਪਨੀ ਨਹੀਂ।
Net + etiquette। ਔਨਲਾਈਨ ਠੀਕ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮ: ਨਿਮਰ ਰਹੋ, ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਅੱਖਰਾਂ (CAPITALS) ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਿਖੋ (ਇਹ ਚੀਕਣ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ), ਨਿੱਜਤਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਪੈਮ ਨਾ ਭੇਜੋ।
ਛੇਤੀ ਦੁਹਰਾਈ
ਪੂਰੇ ਨਾਂ, ਭੁਲੇਖੇ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਲਾਈਨ ਤੱਥ।
- WWW
- World Wide Web
- URL
- Uniform Resource Locator
- HTTP
- Hyper Text Transfer Protocol
- HTTPS
- Hyper Text Transfer Protocol Secure
- HTML
- HyperText Markup Language
- DNS
- Domain Name System
- ISP
- Internet Service Provider
- NCSA
- National Center for Supercomputing Applications
- VoIP
- Voice over Internet Protocol
- IM
- Instant Messaging
- MMS
- Multimedia Messaging Service
- SMS
- Short Message Service
- DSL
- Digital Subscriber Line
- TLD
- Top-Level Domain
- ਇੰਟਰਨੈੱਟ ≠ WWW। ਵੈੱਬ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਸੇਵਾ ਹੈ।
- ਕ੍ਰੌਲਰ ਬਨਾਮ ਇੰਡੈਕਸ: ਕ੍ਰੌਲਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ; ਇੰਡੈਕਸ ਡਾਟਾਬੇਸ ਹੈ।
- ਬੁੱਕਮਾਰਕ ਬਨਾਮ ਹਿਸਟਰੀ: ਬੁੱਕਮਾਰਕ ਤੁਸੀਂ ਚੁਣਦੇ ਹੋ; ਹਿਸਟਰੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਸਾਂਭੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਵੈੱਬ ਪੰਨਾ ਬਨਾਮ ਵੈੱਬਸਾਈਟ: ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਨਾਮ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ।
- Mosaic ਬਨਾਮ Netscape: Mosaic ਪਹਿਲਾਂ ਆਇਆ, NCSA ਤੋਂ।
- ਡਾਇਲ-ਅੱਪ ਬਨਾਮ DSL: ਦੋਵੇਂ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਤਾਰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਇਲ-ਅੱਪ ਫ਼ੋਨ ਨੂੰ ਰੁੱਝਿਆ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ-ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੁੱਛੇ ਗਏਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- Netscape Navigator ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਹੈ।
- Firefox, Mozilla Foundation ਦਾ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਹੈ (ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2004 ਵਿੱਚ ਆਇਆ; ਹਰ ਸਾਲ ਨਵੇਂ ਵਰਜਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ)।
- Safari, Apple ਦਾ ਆਪਣਾ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਹੈ ਅਤੇ macOS ਉੱਤੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਚੋਣ ਹੈ।
- ਮਿਲਾਨ: ਵੈੱਬ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ → Mosaic; ਡੋਮੇਨ ਨਾਂ → .org; ਵੈੱਬ ਪੰਨਾ → ਇੱਕ ਹਾਈਪਰਟੈਕਸਟ ਦਸਤਾਵੇਜ਼; ਵੈੱਬ ਪੰਨੇ ਦਾ ਪਤਾ → URL।
- ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ (ਜਿਵੇਂ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਪ੍ਰਭਾਵ) ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਲੱਭਣ ਲਈ ਸਰਚ ਇੰਜਣ ਵਰਤੋ, MS-Word, MS-Excel ਜਾਂ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਨਹੀਂ।
- ਜੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਵੈੱਬ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇੰਡੈਕਸ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੇਪਰ ਦਾ ਉੱਤਰ ਵੈੱਬ ਕ੍ਰੌਲਰ ਸੀ (SEO, ਵੈੱਬ ਮਾਈਨਿੰਗ ਜਾਂ ਮੈਟਾ ਸਰਚ ਇੰਜਣ ਨਹੀਂ)।
- MMS = Multimedia Messaging Service: ਫ਼ੋਨ ਸੁਨੇਹੇ ਰਾਹੀਂ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਆਡੀਓ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ। SMS ਸਿਰਫ਼ ਟੈਕਸਟ ਹੈ।
- ਇੰਸਟੈਂਟ ਮੈਸੇਜਿੰਗ = ਔਨਲਾਈਨ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰੰਤ ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜਣਾ (ਡਾਕ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ)।
ਤੁਸੀਂ www.punjabpolice.gov.in ਟਾਈਪ ਕਰਕੇ Enter ਦੱਬਦੇ ਹੋ। ਪੰਨਾ ਦਿਸਣ ਤੱਕ ਦੇ ਚਾਰ ਕਦਮ ਲਿਖੋ।
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
1. ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ URL ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। 2. DNS ਡੋਮੇਨ ਨਾਂ ਨੂੰ IP ਪਤੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। 3. ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਵੈੱਬ ਸਰਵਰ ਨੂੰ HTTP(S) ਮੰਗ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। 4. ਸਰਵਰ ਪੰਨਾ ਭੇਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।