ਨਾਂਵ (Noun) ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਥਾਂ, ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਭਾਵ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਪੜਨਾਂਵ (Pronoun) ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਵਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ — ਕਦੇ 'ਕਿੰਨੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ?', ਕਦੇ 'ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਹੈ?'। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸੌਖਾ ਸਵਾਲ ਯਾਦ ਕਰ ਲਓ, ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਸ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੋਗੇ:
- ਅੱਠ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰੀ-ਅਵਿਕਾਰੀ ਵੰਡ
- ਵਾਕ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਂਵ ਲੱਭਣ ਦਾ ਢੰਗ
- ਨਾਂਵ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨਾਂ (ਜਾਤੀਵਾਚਕ, ਪਦਾਰਥਵਾਚਕ, ਸਮੂਹਵਾਚਕ…)
- ਪੜਨਾਂਵ ਦੀਆਂ ਛੇ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੁਰਖ
- 'ਆਪ', 'ਉਹ', 'ਕੋਈ', 'ਮੇਰਾ' ਵਰਗੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ
ਅੱਠ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ
ਨਿਯਮ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ: ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਅੱਠ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਭੇਦ ਅੱਠ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਟਵਾਰੀ 2023 ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਨੇ ਵੀ 'ਅੱਠ' ਮੰਨਿਆ। ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਵਿਆਕਰਨ ਨਿਪਾਤ (ਹੀ, ਵੀ, ਤਾਂ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ) ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗਿਣ ਕੇ ਨੌਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਐੱਸ.ਆਈ. 2023 ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਵਿੱਚ 'ਨੌਂ' ਸੀ। ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ 'ਹੀ', 'ਵੀ' ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ 'ਅੱਠ' ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅੱਠ ਚੁਣੋ। ਅੱਠਵੀਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵਿਸਮਕ ਲਿਖਦੀ ਹੈ; ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਵਿਸਮਿਕ' ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ — ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹਨ। ਵਿਆਕਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਸਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: ਰੋਟੀ-ਟੋਟੀ (ਰੋਟੀ-ਰਾਟੀ), ਪਾਣੀ-ਧਾਣੀ, ਚਾਹ-ਚੂਹ।
ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਬਦਲ ਕੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵੀ ਬਦਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ: 'ਉਹ ਆਇਆ' ਵਿੱਚ 'ਉਹ' ਪੜਨਾਂਵ ਹੈ, ਪਰ 'ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਆਇਆ' ਵਿੱਚ 'ਉਹ' ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਦੱਸੋ।
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ, ਕਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ — ਹੋਰ ਮਿਸਾਲਾਂਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
| ਸ਼ਬਦ | ਵਾਕ | ਸ਼੍ਰੇਣੀ |
|---|---|---|
| ਤਰ | ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਢਾ ਤਰ ਖਾਣਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। (ਖੀਰੇ ਵਰਗੀ ਸਬਜ਼ੀ) | ਨਾਂਵ |
| ਤਰ | ਮੁੰਡੇ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤਰ ਰਹੇ ਸਨ। | ਕਿਰਿਆ |
| ਤਰ | ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਤਰ ਕੱਪੜੇ ਧੁੱਪੇ ਪਾ ਦਿਓ। (ਗਿੱਲੇ) | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ |
| ਮੋੜ | ਅਗਲੇ ਮੋੜ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਮੁੜਨਾ। | ਨਾਂਵ |
| ਮੋੜ | ਮੇਰੀ ਕਾਪੀ ਕੱਲ੍ਹ ਤੱਕ ਮੋੜ ਦੇਈਂ। | ਕਿਰਿਆ |
ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਇਸੇ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਤੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨਾਂਵ ਦੀ ਪਛਾਣ
ਨਿਯਮ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ: ਜਿਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਦਾ "ਨਾਂ" ਪਤਾ ਲੱਗੇ — ਬੰਦਾ, ਥਾਂ, ਚੀਜ਼, ਜੀਵ ਜਾਂ ਭਾਵ — ਉਹ ਨਾਂਵ ਹੈ।
ਨਾਂਵ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਵਸਤੂ, ਭਾਵ, ਥਾਂ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ: ਮਾਲੀ, ਸ਼ਹਿਰ, ਪਾਣੀ, ਗਾਂ, ਜੀਵ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ। ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਸਿਰਫ਼' ਨਹੀਂ ਹੈ — ਨਾਂਵ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਜਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਭਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ: ਕੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ?ਗਾਂ, ਮਾਲੀ, ਪਨੀਰੀ, ਪਾਣੀ — ਹਾਂ।
- ਕੰਮ ਤੇ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਛੱਡੋਛਿੜਕ, ਚਰ, ਲੈਣਾ, ਦੌੜਨਾ = ਕਿਰਿਆ; ਸੋਹਣਾ, ਕਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ, ਤੇਜ਼ = ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ।
- ਸੰਬੰਧਕ ਲੱਗਾ ਨਾਂਵ ਵੀ ਨਾਂਵ ਹੈਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — "ਨੂੰ" ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਰੂਪ ਬਦਲਿਆ, ਪਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਂਵ ਹੀ ਹੈ।
- ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗ਼ਲਤੀਭਾਵ ਵਾਲੇ ਨਾਂਵ ਨਾ ਭੁੱਲੋਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਚਾਅ, ਸਾਇੰਸ, ਸਿਆਸਤ, ਸਾਹਿਤ — ਦਿਸਦੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਨਾਂਵ ਹਨ।
'ਘਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਟਾਂ, ਲੱਕੜ, ਗਾਰੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਰਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।' — ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਨਾਂਵ ਹਨ। 'ਵਿਸ਼ਵਾਸ' ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿਣੋ। 'ਸਿਰਫ਼', 'ਆਦਿ', 'ਸਗੋਂ' ਨਾਂਵ ਨਹੀਂ।
ਨਾਂਵ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ
ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਦੋ ਨਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਨਾਂ ਯਾਦ ਕਰੋ।
| ਕਿਸਮ (ਦੂਜਾ ਨਾਂ) | ਪਛਾਣ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|---|
| ਆਮ ਨਾਂਵ (ਜਾਤੀਵਾਚਕ / ਜਾਤੀਬੋਧਕ) | ਪੂਰੀ ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਨਾਂ | ਮੁੰਡਾ, ਕਿਸਾਨ, ਪਿੰਡ, ਸ਼ਹਿਰ, ਦਰਿਆ, ਮੇਲਾ, ਸੰਦ |
| ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ (ਨਿੱਜਵਾਚਕ / ਨਿੱਜੀ) | ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਵਿਅਕਤੀ, ਥਾਂ, ਤਿਉਹਾਰ, ਗ੍ਰੰਥ, ਇਮਾਰਤ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਾਂ | ਨਾਗਪੁਰ, ਲਾਹੌਰ, ਬਿਆਸ ਨਦੀ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਤਾਜ ਮਹਿਲ, ਰਿਗ ਵੇਦ, ਵਿਸਾਖੀ |
| ਵਸਤੂਵਾਚਕ ਨਾਂਵ (ਪਦਾਰਥਵਾਚਕ; ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਵਸਤ-ਵਾਚਕ ਨਾਂਵ' ਵੀ) | ਜੋ ਤੋਲਿਆ ਜਾਂ ਮਿਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਗਿਣਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ | ਦੁੱਧ, ਤੇਲ, ਪਾਣੀ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਕੱਪੜਾ |
| ਇਕੱਠਵਾਚਕ ਨਾਂਵ (ਸਮੂਹਵਾਚਕ) | ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਟੋਲਾ — ਜੀਵਾਂ ਜਾਂ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਇਕੱਠਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਝੁੰਡ, ਇੱਜੜ, ਡਾਰ, ਲਸ਼ਕਰ, ਸਭਾ, ਸੈਨਾ, ਭੀੜ, ਜੱਥਾ, ਜਮਾਤ |
| ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ (ਅਮੂਰਤ) | ਗੁਣ, ਭਾਵ ਜਾਂ ਹਾਲਤ — ਵੇਖ-ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ | ਸੱਚ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਗ਼ਮੀ, ਗਿਆਨ, ਗਰਮੀ, ਹੁਕਮ, ਬਦਖੋਈ, ਚਾਅ, ਬੁਢੇਪਾ |
- ਨਿੱਜਵਾਚਕ ਨਾਂਵ = ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ (ਦੀਪਕ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)। ਪਰ ਨਿੱਜਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ = ਆਪ, ਖ਼ੁਦ। ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ 'ਨਾਂਵ' ਹੈ ਜਾਂ 'ਪੜਨਾਂਵ', ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ।
- ਲਹਿਰਾਂ ਆਮ ਨਾਂਵ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ ਹੈ, ਇਕੱਠਵਾਚਕ ਨਹੀਂ। ਬਹੁਵਚਨ ≠ ਸਮੂਹ।
- ਸਭਾ ਇਕੱਠਵਾਚਕ ਹੈ, ਵਸਤੂਵਾਚਕ ਨਹੀਂ। ਮੇਜ਼, ਕਲਮ, ਰੁੱਖ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਇਹ ਆਮ ਨਾਂਵ ਹਨ; ਪਾਣੀ ਮਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਵਸਤੂਵਾਚਕ।
- ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਦੀ ਕਿਸਮ ਨਹੀਂ, ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਕਿਸਮ ਹੈ। 'ਪੁਲਿੰਗ ਨਾਂਵ', 'ਇਕਵਚਨ ਨਾਂਵ', 'ਭੂਤਕਾਲ ਨਾਂਵ' ਵੀ ਨਾਂਵ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਹੀਂ।
- ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਅਕਸਰ -ਪਨ, -ਤਾ, -ਆਈ, -ਈ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ: ਬਚਪਨ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਲੜਾਈ, ਗ਼ਰੀਬੀ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ।
ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਵਾਧੂ ਨਿਯਮ ਤੇ ਸੂਚੀਆਂ — ਨਾਂਵਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- ਖ਼ਾਸ (ਨਿੱਜਵਾਚਕ) ਨਾਂਵ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਆਮ (ਜਾਤੀਵਾਚਕ) ਨਾਂਵ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ: ਸ਼ਹਿਰ → ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਪਿੰਡ → ਪਿੰਡਾਂ।
- ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ ਕਿਸੇ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ 'ਖ਼ਾਸ' ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜੀਅ, ਥਾਂ ਜਾਂ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਧਰਤੀ, ਸਤਲੁਜ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
- ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ ਸਿਰਫ਼ ਬੰਦਿਆਂ ਤੇ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਹੀਂ: ਕਿਸੇ ਇੱਕੋ ਤਿਉਹਾਰ (ਦੀਵਾਲੀ, ਵਿਸਾਖੀ), ਗ੍ਰੰਥ (ਰਿਗ ਵੇਦ), ਇਮਾਰਤ (ਤਾਜ ਮਹਿਲ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ) ਜਾਂ ਵਸਤੂ (ਕੋਹਿਨੂਰ ਹੀਰਾ) ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਮੰਦਰ, ਮਸਜਿਦ, ਮੇਲਾ, ਦਿਨ ਆਮ ਨਾਂਵ ਹਨ — 'ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ' ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ ਸਿਰਫ਼ 'ਦੀਵਾਲੀ' ਹੈ।
- ਆਮ ਨਾਂਵ ਪੂਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਲਈ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਜੀਅ ਲਈ ਵੀ: 'ਘੋੜਾ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਜਾਨਵਰ ਹੈ' (ਸਾਰੇ ਘੋੜੇ) ਅਤੇ 'ਸਾਡਾ ਘੋੜਾ ਲੰਗੜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ' (ਇੱਕ ਘੋੜਾ)।
- ਘੜੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਆਮ ਨਾਂਵ ਹੈ: ਲੱਕੜ ਪਦਾਰਥਵਾਚਕ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਣੇ ਮੇਜ਼, ਕੁਰਸੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜਾਤੀਵਾਚਕ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਨਾ ਪਦਾਰਥਵਾਚਕ, ਪਰ ਮੁੰਦਰੀ ਆਮ ਨਾਂਵ।
- ਪਛਾਣ ਤੋਲ-ਮਿਣਤੀ ਹੈ, ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ: ਇੱਕ ਅਭਿਆਸ-ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਤੋਲੀਆਂ ਜਾਂ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ' ਛਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਸਤੂਵਾਚਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਉੱਤਰ ਉਹੀ ਚੁਣੋ, ਪਰ ਨਿਯਮ ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖੋ: ਵਸਤੂਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਤੋਲਿਆ ਜਾਂ ਮਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਦੁੱਧ, ਕਣਕ); ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ (ਮੇਜ਼, ਮੁੰਦਰੀ) ਆਮ ਨਾਂਵ ਹਨ।
- ਪਦਾਰਥਵਾਚਕ (ਵਸਤੂਵਾਚਕ): ਰੇਤ, ਪੱਥਰ, ਗੁੜ, ਸ਼ੱਕਰ, ਤੇਲ, ਲੋਹਾ, ਕਣਕ, ਚੌਲ।
- ਸਮੂਹਵਾਚਕ (ਇਕੱਠਵਾਚਕ): ਫ਼ੌਜ, ਟੀਮ, ਟੋਲੀ, ਜਥਾ, ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਜੰਞ, ਵੱਗ, ਹੇੜ੍ਹ, ਡਾਰ, ਕਤਾਰ।
- ਭਾਵਵਾਚਕ: ਸਿਹਤ, ਗ਼ੁਲਾਮੀ, ਗ਼ਰੀਬੀ, ਬਿਮਾਰੀ, ਸੁੱਖ, ਦੁੱਖ, ਬਚਪਨ, ਪਿਆਰ, ਦੇਸ-ਭਗਤੀ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ — ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵੇਖੇ ਜਾਂ ਛੂਹੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ।
- ਸੰਬੰਧਕੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਬਹੁਵਚਨ ਨਾ ਸਮਝੋ: 'ਦਸ ਸੇਬ' ਵਿੱਚ ਬਹੁਵਚਨ ਵੀ 'ਸੇਬ' ਹੀ ਹੈ; 'ਸੇਬਾਂ ਦੀ ਪੇਟੀ' ਵਿੱਚ 'ਸੇਬਾਂ' ਸੰਬੰਧਕ 'ਦੀ' ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ ਸੰਬੰਧਕੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਹੱਥ-ਹੱਥਾਂ, ਭਰਾ-ਭਰਾਵਾਂ, ਆਦਮੀ-ਆਦਮੀਆਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੈ।
ਪੜਨਾਂਵ ਤੇ ਛੇ ਕਿਸਮਾਂ
ਨਿਯਮ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ: ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਪੜਨਾਂਵ ਹੈ।
ਨਾਂਵ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਪੜਨਾਂਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ — ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ, ਤੁਸੀਂ, ਉਹ, ਕੋਈ, ਕੌਣ। ਪੜਨਾਂਵ ਵਰਤਣ ਦਾ ਲਾਭ: ਨਾਂਵ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ — 'ਦੀਪਕ ਆਇਆ। ਉਹ ਬੈਠ ਗਿਆ।' (ਪੜ = ਥਾਂ 'ਤੇ; ਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ)। ਕੁਝ ਪੇਪਰ ਪੜਨਾਂਵ ਨੂੰ ਸਰਵਨਾਂਵ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ — ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ: ਪੜਨਾਂਵ ਸਹੀ ਹੈ; ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ 'ਪੜ੍ਹਨਾਂਵ' ਗ਼ਲਤ ਹੈ।
| ਕਿਸਮ | ਪਛਾਣ ਦਾ ਸਵਾਲ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|---|
| ਪੁਰਖਵਾਚਕ | ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਤੀਜਾ ਬੰਦਾ? | ਮੈਂ, ਤੂੰ, ਤੁਸੀਂ, ਉਹ |
| ਨਿੱਜਵਾਚਕ | ਕਰਤਾ ਵੱਲ ਹੀ ਮੁੜਦਾ ਹੈ? ('ਖ਼ੁਦ' ਰੱਖ ਕੇ ਵੇਖੋ) | ਆਪ, ਖ਼ੁਦ, ਆਪਣਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ, ਆਪਸ |
| ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ (ਸੰਕੇਤਕ) | ਕਿਸੇ ਪੱਕੀ ਚੀਜ਼ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ? | ਇਹ, ਉਹ, ਆਹ, ਔਹ (ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ: ਅਹਿ, ਅਹੁ) |
| ਅਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ | ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੌਣ ਜਾਂ ਕਿੰਨੇ? | ਕੋਈ, ਕੁਝ, ਕਈ, ਬਹੁਤ, ਸਭ, ਹਰੇਕ, ਵਿਰਲਾ, ਹੋਰ |
| ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ | ਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ ਲਵੇ ਤੇ ਦੋ ਵਾਕ ਵੀ ਜੋੜੇ? | ਜੋ, ਜਿਸ, ਜਿਸਨੇ, ਜਿਹੜਾ, ਸੋ |
| ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ | ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ? | ਕੌਣ, ਕੀ, ਕਿਸ, ਕਿਹੜਾ |
ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਜ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪੜਨਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। 'ਮੈਂ', 'ਤੂੰ', 'ਉਹ', 'ਕੌਣ' ਮੁੰਡੇ ਤੇ ਕੁੜੀ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਹਨ: ਉਹ ਆਇਆ / ਉਹ ਆਈ। ਲਿੰਗ ਦਾ ਪਤਾ ਪੜਨਾਂਵ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 'ਮੇਰਾ/ਮੇਰੀ', 'ਜਿਹੜਾ/ਜਿਹੜੀ' ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਅਗਲੇ ਨਾਂਵ (ਘਰ/ਕਿਤਾਬ) ਕਰਕੇ ਹੈ, ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਲਿੰਗ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ — ਇਸ ਲਈ ਪੇਪਰ ਦਾ ਉੱਤਰ 'ਨਹੀਂ' ਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ: ਕਈ ਪੇਪਰ 'ਨਿਸਚੇਵਾਚਕ' ਅਤੇ 'ਅਨਿਸਚੇਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ' ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ — ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ ਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ ਹੀ ਹਨ।
ਪੁਰਖਵਾਚਕ ਤੇ ਨਿੱਜਵਾਚਕ
ਨਿਯਮ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ: ਪੁਰਖ ਤਿੰਨ ਹਨ — ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ (ਉੱਤਮ), ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ (ਮੱਧਮ), ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਹੋਵੇ (ਅਨਯ)।
| ਪੁਰਖ | ਇਕਵਚਨ | ਬਹੁਵਚਨ | ਹੋਰ ਰੂਪ |
|---|---|---|---|
| ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ (ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਖ — ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ) | ਮੈਂ | ਅਸੀਂ, ਆਪਾਂ | ਮੈਨੂੰ, ਮੇਰਾ, ਸਾਡਾ |
| ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ (ਦੂਜਾ ਪੁਰਖ — ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ) | ਤੂੰ | ਤੁਸੀਂ | ਤੈਨੂੰ, ਤੇਰਾ; ਤੁਹਾਡਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ |
| ਅਨਯ ਪੁਰਖ (ਤੀਜਾ ਪੁਰਖ — ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਹੋਵੇ) | ਉਹ, ਇਹ | ਉਹ, ਇਹ | ਉਸਨੇ; ਉਹ, ਉਨ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ |
'ਮੇਰਾ', 'ਤੇਰਾ', 'ਸਾਡਾ' ਪੁਰਖਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਦੇ ਸੰਬੰਧਕੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਕੱਲਾ 'ਮੇਰਾ' ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉੱਤਰ ਪੜਨਾਂਵ ਹੈ। ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ ਨਾਲ ਆਵੇ ('ਮੇਰਾ ਘਰ') ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਨੂੰ ਪੜਨਾਂਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਤੁਸੀਂ, ਮੇਰਾ, ਸਾਡਾ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ, ਤੂੰ, ਉਹ' ਵਰਗੀ ਸੂਚੀ ਇਕੱਲੀ ਪੁੱਛੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉੱਤਰ ਪੜਨਾਂਵ ਹੈ। ਵਸਤਾਂ ਸਦਾ ਤੀਜਾ ਪੁਰਖ: ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਸੁਣਦੀਆਂ — ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਸਤਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਨਯ (ਤੀਜਾ) ਪੁਰਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਖਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਦੇ ਕਾਰਕੀ ਰੂਪਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
| ਕਾਰਕ | ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਖ | ਦੂਜਾ ਪੁਰਖ | ਤੀਜਾ ਪੁਰਖ |
|---|---|---|---|
| ਕਰਤਾ | ਮੈਂ; ਅਸੀਂ, ਅਸਾਂ | ਤੂੰ; ਤੁਸੀਂ, ਤੁਸਾਂ | ਇਹ, ਉਹ; ਇਸ ਨੇ, ਉਸ ਨੇ |
| ਕਰਮ (ਨੂੰ) | ਮੈਨੂੰ; ਸਾਨੂੰ | ਤੈਨੂੰ; ਤੁਹਾਨੂੰ | ਇਸ ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ |
| ਕਰਨ (ਰਾਹੀਂ, ਨਾਲ) | ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ, ਮੈਥੋਂ; ਸਾਥੋਂ | ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ, ਤੈਥੋਂ; ਤੁਹਾਥੋਂ | ਇਸ ਨਾਲ, ਉਸ ਨਾਲ |
| ਸੰਪਰਦਾਨ (ਲਈ, ਵਾਸਤੇ) | ਮੇਰੇ ਲਈ; ਸਾਡੇ ਲਈ | ਤੇਰੇ ਲਈ; ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ | ਇਹਦੇ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਵਾਸਤੇ |
| ਅਪਾਦਾਨ (ਤੋਂ, ਪਾਸੋਂ) | ਮੈਥੋਂ, ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ; ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ | ਤੈਥੋਂ, ਤੇਰੇ ਪਾਸੋਂ; ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸੋਂ | ਇਸ ਤੋਂ, ਉਸ ਤੋਂ |
| ਸੰਬੰਧ (ਦਾ, ਦੇ, ਦੀ) | ਮੇਰਾ; ਸਾਡਾ | ਤੇਰਾ; ਤੁਹਾਡਾ | ਇਹਦਾ, ਉਸ ਦਾ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ |
| ਅਧਿਕਰਨ (ਕੋਲ, ਉੱਤੇ) | ਮੇਰੇ ਕੋਲ; ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ | ਤੇਰੇ ਕੋਲ; ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ | ਇਹਦੇ ਕੋਲ, ਉਸ ਕੋਲ |
ਕਈ ਰੂਪ ਪੜਨਾਂਵ ਤੇ ਸੰਬੰਧਕ ਦੇ ਜੁੜਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਬਣ ਗਏ ਹਨ: ਮੈਂ + ਥੋਂ = ਮੈਥੋਂ, ਅਸਾਂ + ਨੂੰ = ਸਾਨੂੰ, ਤੁਸਾਂ + ਨੂੰ = ਤੁਹਾਨੂੰ, ਤੁਸਾਂ + ਥੋਂ = ਤੁਹਾਥੋਂ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁਰਖਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਹੀ ਹਨ; ਪੁਰਖ ਤੇ ਵਚਨ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਪਛਾਣੋ।
ਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ: 'ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਆਪ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।' — ਨਿੱਜਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ 3 ਹਨ: ਆਪਣੀ, ਆਪ, ਆਪਣੇ ਆਪ ('ਆਪਣੇ ਆਪ' ਇੱਕ ਗਿਣੋ)।
ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ
ਨਿਸ਼ਚੇ, ਅਨਿਸ਼ਚੇ, ਸੰਬੰਧ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਾਚਕ — ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
| ਕਿਸਮ | ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਤੇ ਵਾਕ |
|---|---|
| ਅਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ | ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੌਣ ਜਾਂ ਕਿੰਨੇ: 'ਕੋਈ ਗੀਤ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।' 'ਕਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।' |
| ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ | ਪੜਨਾਂਵ + ਯੋਜਕ ਦਾ ਕੰਮ; ਜੋੜੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: 'ਜੋ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।' ਸਹੀ ਟੋਲਾ: ਜੋ, ਜਿਸ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ |
| ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ | ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ (?): 'ਕੌਣ ਆਇਆ?' 'ਗਿਲਾਸ ਕਿਸ ਨੇ ਤੋੜਿਆ?' 'ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?' |
ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਅਨੁਸਾਰ: 'ਇਹ/ਉਹ' ਅਤੇ 'ਜੋ…ਸੋ' ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ 'ਜੋ ਬੀਜੇਗਾ, ਸੋ ਵੱਢੇਗਾ' ਵਰਗੇ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਤੇ ਸੋ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਗਿਣਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ 'ਉਹ' ਹੋਵੇ, PSSSB ਆਬਕਾਰੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ 2026 ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਨੇ 'ਜੋ' ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਅਤੇ 'ਉਹ' ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ ਮੰਨਿਆ ('ਦੋਵੇਂ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ' ਵਾਲਾ ਵਿਕਲਪ ਗ਼ਲਤ ਗਿਣਿਆ)। ਪੇਪਰ ਲਈ: 'ਸੋ' ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ, 'ਉਹ' ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੁੰਜੀ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ।
- ਅਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ: ਕਈ, ਕੁਝ, ਕੋਈ, ਹੋਰ, ਕੁਝ ਹੋਰ, ਅਨੇਕ (ਬਹੁਤੇ), ਵਿਰਲਾ, ਬਾਜ਼ੇ, ਸਾਰੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ — 'ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।'
- ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ: ਜੋ, ਸੋ, ਜਿਹੜਾ, ਜਿਸ; ਜੁੜਵੇਂ ਰੂਪ ਜਿਸ ਕਿਸੇ, ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ। ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸਬੰਧ ਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
- ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ: ਕੌਣ, ਕੀ, ਕਿਹੜਾ, ਕੀਹਨੂੰ (ਕਿਸ ਨੂੰ), ਕੀਹਨੇ — 'ਕੀਹਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡਿਆ?' ਧਿਆਨ: 'ਕਿਹੜਾ' ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ ਹੈ, ਪਰ 'ਜਿਹੜਾ' ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ।
- ਨਿੱਜਵਾਚਕ: ਆਪ, ਆਪਣਾ, ਆਪਣੇ-ਆਪ, ਆਪਸ, ਖ਼ੁਦ, ਨਿੱਜੀ — 'ਦੋਵਾਂ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਮਿਲਾਏ।'
- 'ਇਹ' ਉਦੇਸ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੜਨਾਂਵ: 'ਇਹ ਸਕੂਟਰ ਹੈ', 'ਇਹ ਮੋਹਨ ਦਾ ਸਕੂਟਰ ਹੈ' — 'ਇਹ' ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਸੋ ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ। 'ਇਹ ਸਕੂਟਰ ਨਵਾਂ ਹੈ' ਵਿੱਚ 'ਇਹ' ਸਕੂਟਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਸੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ।
- ਬੰਦੇ ਲਈ 'ਉਹ': 'ਉਹ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹਨ' ਵਿੱਚ 'ਉਹ' ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ — ਪੁਰਖਵਾਚਕ। ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਖਵਾਚਕ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ ਚੁਣੋ (ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਬੰਦੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ)। 'ਸ਼ੀਲਾ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਆਇਆ ਕਿ ਉਹ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ' — ਪੜਨਾਂਵ 'ਉਹ' ਹੈ (ਸ਼ੀਲਾ ਦੀ ਥਾਂ)।
- ਕੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ?ਕੌਣ, ਕੀ, ਕਿਸ, ਕਿਹੜਾ → ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ
- ਕੀ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਜੋੜਦਾ ਹੈ?ਜੋ…ਉਹ, ਜਿਹੜਾ…ਉਹ, ਜੋ…ਸੋ → ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਬਦ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ (ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਜੋੜੀ ਦੇ 'ਸੋ' ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਗਿਣਦੀ ਹੈ)
- ਕੀ ਕਰਤਾ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ?ਆਪ, ਖ਼ੁਦ, ਆਪਣਾ → ਨਿੱਜਵਾਚਕ
- ਪੱਕਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣ?ਇਹ, ਉਹ, ਆਹ, ਔਹ → ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ; ਕੋਈ, ਕੁਝ, ਕਈ → ਅਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ; ਮੈਂ, ਤੂੰ → ਪੁਰਖਵਾਚਕ
- 'ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ' — ਇੱਥੇ 'ਜੋ' ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਹੈ, ਪਰ 'ਉਹ' ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ ਹੈ।
- ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ 'ਕਈ, ਕੁਝ, ਇਹ, ਬਹੁਤ' ਵਿੱਚੋਂ ਅਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ ਨਹੀਂ = ਇਹ।
- ਕੋਈ ਪੁਰਖਵਾਚਕ ਨਹੀਂ। 'ਮੈਂ, ਤੂੰ, ਕੋਈ, ਅਸੀਂ' ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਖਰਾ = ਕੋਈ।
- 'ਅਸੀਂ, ਬਹੁਤ, ਕਿਹੜਾ' ਜਾਂ 'ਸਾਰੇ, ਕੌਣ, ਕੀ' ਵਰਗੇ ਰਲੇ ਟੋਲੇ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਨਹੀਂ — ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ- ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਜੋ, ਜਿਸ, ਜਿਹੜਾ)।
ਪੇਪਰ ਅਭਿਆਸ
ਕਾਰਡ ਪਲਟ ਕੇ ਦੂਜੇ ਨਾਂ ਪੱਕੇ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਹੱਲ ਕਰੋ।
- ਦਰਿਆ
- ਆਮ (ਜਾਤੀਬੋਧਕ) ਨਾਂਵ
- ਬਿਆਸ ਨਦੀ
- ਖ਼ਾਸ (ਨਿੱਜਵਾਚਕ) ਨਾਂਵ
- ਤਾਜ ਮਹਿਲ, ਰਿਗ ਵੇਦ, ਦੀਵਾਲੀ
- ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ (ਇੱਕੋ ਇਮਾਰਤ, ਗ੍ਰੰਥ, ਤਿਉਹਾਰ)
- ਪਾਣੀ
- ਵਸਤੂਵਾਚਕ (ਪਦਾਰਥਵਾਚਕ) ਨਾਂਵ
- ਝੁੰਡ, ਇੱਜੜ, ਡਾਰ
- ਇਕੱਠਵਾਚਕ (ਸਮੂਹਵਾਚਕ) ਨਾਂਵ
- ਜੱਥਾ, ਜਮਾਤ, ਸੈਨਾ
- ਇਕੱਠਵਾਚਕ (ਸਮੂਹਵਾਚਕ) ਨਾਂਵ
- ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਬਦਖੋਈ, ਹੁਕਮ
- ਭਾਵਵਾਚਕ (ਅਮੂਰਤ) ਨਾਂਵ
- ਤੂੰ, ਤੁਸੀਂ, ਤੇਰਾ
- ਪੁਰਖਵਾਚਕ — ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ
- ਮੈਂ ਆਪ ਜਾਵਾਂਗਾ
- 'ਆਪ' = ਨਿੱਜਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ
- ਆਹ / ਔਹ
- ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ — ਨਿਕਟਵਰਤੀ / ਦੂਰਵਰਤੀ
- ਜੋ, ਜਿਸ, ਜਿਸਨੇ
- ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ (ਪੜਨਾਂਵ + ਯੋਜਕ)
- ਕੌਣ, ਕੀ, ਕਿਸ
- ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ
'ਉਸਨੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਦਿੱਤੀ।' — ਵਾਕ ਵਿੱਚ 'ਉਸਨੇ' ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਛਾਣ ਦੱਸੋ।
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਇਕਵਚਨ, ਕਰਤਾ, ਪੁਰਖਵਾਚੀ ਪੜਨਾਂਵ। ਇੱਕ ਬੰਦਾ (ਬਹੁਵਚਨ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ 'ਉਹਨਾਂ ਨੇ'); ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਇਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ('ਨੇ' ਕਰਤਾ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ); ਤੀਜੇ ਬੰਦੇ ਲਈ ਹੈ (ਅਨਯ ਪੁਰਖ)। ਕਰਮ 'ਕਿਤਾਬ' ਹੈ।
'ਉਹ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।' — 'ਇਮਾਨਦਾਰੀ' ਕਿਹੜਾ ਨਾਂਵ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ। ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਇੱਕ ਗੁਣ ਹੈ — ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਜਾਂ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ '-ਈ' ਪਿਛੇਤਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ (ਇਮਾਨਦਾਰ + ਈ)।
'ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਖੇਤੀ ਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਖ਼ਰੀਦਿਆ।' — ਹਰ ਨਾਂਵ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੱਸੋ।
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਵਿਸਾਖੀ — ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ (ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਤਿਉਹਾਰ)। ਮੇਲੇ, ਕਿਸਾਨਾਂ, ਸੰਦਾਂ — ਆਮ ਨਾਂਵ। ਚਾਅ — ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ। ('ਖੇਤੀ' ਇੱਥੇ 'ਸੰਦਾਂ' ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।)
- ਸ਼ਬਦ-ਭੇਦ: 8 (ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ); ਕੁਝ ਪੁਸਤਕਾਂ 9
- ਵਿਕਾਰੀ: ਨਾਂਵ, ਪੜਨਾਂਵ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਕਿਰਿਆ
- ਨਾਂਵ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ: 5
- ਆਮ = ਜਾਤੀਵਾਚਕ; ਖ਼ਾਸ = ਨਿੱਜਵਾਚਕ ਨਾਂਵ
- ਵਸਤੂਵਾਚਕ = ਪਦਾਰਥਵਾਚਕ (ਤੋਲੋ-ਮਿਣੋ)
- ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ: ਤਾਜ ਮਹਿਲ, ਰਿਗ ਵੇਦ, ਦੀਵਾਲੀ; ਮੰਦਰ, ਮੇਲਾ, ਦਿਨ: ਆਮ
- ਇਕੱਠਵਾਚਕ = ਸਮੂਹਵਾਚਕ (ਝੁੰਡ, ਇੱਜੜ, ਡਾਰ)
- ਭਾਵਵਾਚਕ = ਅਮੂਰਤ (ਸੱਚ, ਹੁਕਮ, ਗਰਮੀ)
- ਲਹਿਰਾਂ: ਬਹੁਵਚਨ, ਇਕੱਠਵਾਚਕ ਨਹੀਂ
- ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ
- ਪੜਨਾਂਵ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ: 6
- ਪੜਨਾਂਵ ਦਾ ਲਾਭ: ਨਾਂਵ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ; ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਂ "ਸਰਵਨਾਂਵ" ਵੀ
- ਪੁਰਖ: 3 — ਉੱਤਮ, ਮੱਧਮ, ਅਨਯ
- ਉੱਤਮ ਇਕਵਚਨ: ਮੈਂ; ਮੱਧਮ ਇਕਵਚਨ: ਤੂੰ, ਤੇਰਾ
- 'ਆਪ': ਨਿੱਜਵਾਚਕ ਵੀ, ਪੁਰਖਵਾਚਕ ਵੀ
- ਦਿਸਦੀ ਚੀਜ਼ ਵੱਲ 'ਇਹ/ਉਹ': ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ; ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ: ਤੀਜਾ ਪੁਰਖ
- ਨਿਕਟਵਰਤੀ: ਆਹ, ਇਹ; ਦੂਰਵਰਤੀ: ਔਹ, ਉਹ
- ਅਨਿਸ਼ਚੇਵਾਚਕ: ਕੋਈ, ਕੁਝ, ਕਈ, ਬਹੁਤ
- ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ: ਜੋ, ਜਿਸ, ਜਿਹੜਾ (ਪੜਨਾਂਵ + ਯੋਜਕ)
- ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ: ਕੌਣ, ਕੀ, ਕਿਸ
- ਪੜਨਾਂਵ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਭੇਦ: ਨਹੀਂ