ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ ਹੈ: 'ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਕ ਚੁਣੋ'। ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਰਟ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ਪਰਖ ਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ — ਕਰਤਾ ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਮੇਲ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ। ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਗ (ਉਦੇਸ਼, ਵਿਧੇਅ) ਅਤੇ ਵਾਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਹਰ ਸਾਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੋਗੇ:
- ਵਾਕ ਦੇ ਦੋ ਅੰਗ — ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਵਿਧੇਅ
- ਬਣਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਕ: ਸਧਾਰਨ, ਸੰਯੁਕਤ, ਮਿਸ਼ਰਿਤ
- ਕਾਰਜ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਕ: ਹਾਂਵਾਚਕ, ਨਾਂਹਵਾਚਕ, ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ, ਵਿਸਮੈਵਾਚਕ, ਆਗਿਆਵਾਚਕ, ਇੱਛਾਵਾਚਕ
- ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਕ ਪਰਖਣ ਦੀ ਚਾਰ-ਪੜਾਅ ਵਿਧੀ
- ਸ਼ਬਦ-ਤਰਤੀਬ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਕਰਤਾ + ਕਰਮ + ਕਿਰਿਆ
- ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ: ਵਾਕ ਦੇ ਤੱਤ, ਵਾਕਾਂਸ਼ ਤੇ ਉਪਵਾਕ, ਵਾਕ-ਵਟਾਂਦਰਾ
ਵਾਕ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ
ਨਿਯਮ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ: ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਨੇਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੁੜੇ ਸ਼ਬਦ, ਜੋ ਪੂਰਾ ਭਾਵ ਦੇਣ, ਵਾਕ ਹਨ।
'ਮੁੰਡਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ' ਪੂਰਾ ਵਾਕ ਹੈ; 'ਮੁੰਡਾ ਪੜ੍ਹਦਾ' ਅਧੂਰਾ ਹੈ। ਹਰ ਵਾਕ ਦੇ ਦੋ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ — ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਧੇਅ; ਇੱਕ ਵੀ ਹਟਾ ਦਿਓ ਤਾਂ ਵਾਕ ਦਾ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਾਕ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ। ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਪੌੜੀ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਵਾਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਜੋੜ 'ਵਿਧੇਅ' ਲਿਖਦੀ ਹੈ; ਕਈ ਪੇਪਰ 'ਵਿਧੇ' ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਪੈਰ੍ਹਾ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਇਕਾਈ ਨਹੀਂ — ਉਹ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇਕਾਈ ਹੈ।
ਵਾਕ ਦੇ ਤੱਤ (ਵਾਕ-ਵਿਓਂਤ) ਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵਾਕ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ: ਕਰਤਾ, ਕਰਮ, ਕਿਰਿਆ, ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪੂਰਕ। ਨਾਂਵ ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਹਰ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਕ:
| ਢਾਂਚਾ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|
| ਕਰਤਾ + ਕਿਰਿਆ | ਘੰਟੀ ਵੱਜ ਰਹੀ ਹੈ। |
| ਕਰਤਾ + ਕਰਮ + ਕਿਰਿਆ | ਦਾਦਾ ਜੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ। |
| ਕਰਤਾ + ਸੰਬੰਧਕ + ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ + ਕਰਮ + ਕਿਰਿਆ | ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਕੱਲ੍ਹ ਕਬੱਡੀ ਦਾ ਮੈਚ ਖੇਡਣਾ ਹੈ। |
| ਕਰਤਾ + ਕਰਤਾ-ਪੂਰਕ + ਕਿਰਿਆ | ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਅਧਿਆਪਕਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। |
| ਕਰਤਾ + ਕਰਮ + ਕਰਮ-ਪੂਰਕ + ਕਿਰਿਆ | ਜਮਾਤ ਨੇ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਮਾਨੀਟਰ ਚੁਣ ਲਿਆ। |
ਪੂਰਕ ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਕਰਮ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਛਾਣ: 'ਕੀ ਬਣ ਗਈ?' ਪੁੱਛੋ — ਉੱਤਰ ਅਧਿਆਪਕਾ ਕਰਤਾ-ਪੂਰਕ ਹੈ; 'ਕੀ ਚੁਣਿਆ?' — ਮਾਨੀਟਰ ਕਰਮ-ਪੂਰਕ ਹੈ।
| ਸ਼ਬਦ-ਭੇਦ | ਆਮ ਥਾਂ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|---|
| ਨਾਂਵ / ਪੜਨਾਂਵ | ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਕਰਮ ਬਣ ਕੇ; ਪੜਨਾਂਵ ਨਾਂਵ ਦਾ ਦੁਹਰਾਅ ਰੋਕਦਾ ਹੈ | ਕਿਸਾਨ ਖੇਤ ਗਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮੁੜੇਗਾ। |
| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ | ਨਾਂਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਾਂ ਵਿਧੇਅ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ | ਲਾਲ ਗੁਲਾਬ ਖਿੜਿਆ ਹੈ। · ਗੁਲਾਬ ਲਾਲ ਹੈ। |
| ਕਿਰਿਆ | ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ; ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ (ਹੈ, ਹਨ, ਸੀ, ਸਨ, ਹਾਂ) ਕਾਲ ਦੱਸਦੀ ਹੈ — ਇਹ ਕਾਲ-ਬੋਧਕ ਅੰਸ਼ ਹੈ | ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। |
| ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ | ਆਮ ਕਰਕੇ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ; ਸਮਾਂ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵਾਕ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵੀ | ਕੱਛੂ ਹੌਲੀ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। · ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ ਮੇਲੇ ਗਏ। |
| ਸੰਬੰਧਕ | ਨਾਂਵ/ਪੜਨਾਂਵ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ; ਕਾਰਕੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਉਹ ਬੱਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ। |
| ਯੋਜਕ | ਜੁੜਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ | ਦੁੱਧ ਤੇ ਫਲ · ਮੈਂ ਗਿਆ ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। |
| ਵਿਸਮਕ | ਆਮ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ | ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਤੂੰ ਜਿੱਤ ਗਿਆ। |
ਬਣਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਕ
ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਉਪਵਾਕ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜੇ ਹਨ — ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਕ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੱਸੀਦੀ ਹੈ।
| ਕਿਸਮ | ਪਛਾਣ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|---|
| ਸਧਾਰਨ (ਸਾਧਾਰਨ) ਵਾਕ | ਇੱਕ ਉਦੇਸ਼, ਇੱਕ ਵਿਧੇਅ; ਇੱਕੋ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆ | ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੈਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਭੁੱਖ ਲੱਗਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲਈ। |
| ਸੰਯੁਕਤ (ਸੰਜੁਗਤ) ਵਾਕ | ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸੁਤੰਤਰ ਉਪਵਾਕ, ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਦਰਜੇ ਵਾਲੇ (ਸਾਂਵੀਂ ਬਣਤਰ); ਸਮਾਨ ਯੋਜਕ (ਅਤੇ, ਤੇ, ਪਰ, ਜਾਂ, ਸਗੋਂ, ਫਿਰ ਵੀ, ਪਰੰਤੂ) ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਮੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ | ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰੋਟੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਧੀ। ਦਵਾਈ ਖਾਓ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ। |
| ਮਿਸ਼ਰਿਤ (ਮਿਸ਼ਰਤ) ਵਾਕ | ਇੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ (ਮੁੱਖ) ਉਪਵਾਕ + ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ (ਅਸਾਂਵੀਂ ਬਣਤਰ); ਅਧੀਨ ਯੋਜਕ (ਕਿ, ਜੇ…ਤਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ, ਜੋ, ਜਿਹੜਾ, ਜਦੋਂ, ਜਿਵੇਂ, ਕਿਉਂਕਿ) ਨਾਲ | ਜੇ ਭੁੱਖ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲੈਣੀ ਸੀ। ਦਰਜੀ ਨੂੰ ਸੱਦੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੱਪੜੇ ਸਵਾਏ ਜਾਣ। ਹਰਮਨ ਨੂੰ ਸਨੇਹਾ ਭੇਜੋ ਕਿ ਉਹ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਏ। |
ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਅਨੁਸਾਰ (9ਵੀਂ-10ਵੀਂ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ 12ਵੀਂ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਪੰਜਾਬੀ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ) ਬਣਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ 2023 ਦੇ ਦੋ SI ਪੇਪਰਾਂ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਿੰਨ ਹੀ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਆਕਰਨ ਚੌਥੀ ਕਿਸਮ ਮਿਸ਼ਰਿਤ-ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ ਵੀ ਗਿਣਦੇ ਹਨ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਪਵਾਕ, ਸਮਾਨ ਉਪਵਾਕ ਅਤੇ ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਤਿੰਨੇ ਇੱਕੋ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਜਦੋਂ ਘੰਟੀ ਵੱਜੀ, ਬੱਚੇ ਬਾਹਰ ਆਏ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਲੱਗੇ); ਕੁਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਾਕ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; 2016 ਦੇ ਪਟਵਾਰੀ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ 'ਤਿੰਨ' ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰ 'ਚਾਰ' ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ 'ਤਿੰਨ' ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਚੁਣੋ।
ਵਾਕਾਂਸ਼ ਤੇ ਉਪਵਾਕ — ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਅਨੁਸਾਰਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- 1ਧੁਨੀਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਇਕਾਈ।
- 2ਸ਼ਬਦਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਰਥ ਦੀ ਇਕਾਈ।
- 3ਵਾਕਾਂਸ਼ਵਾਕ ਦਾ ਅੰਸ਼ (ਵਾਕ + ਅੰਸ਼); ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜੁੱਟ ਵੀ। ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਉਪਵਾਕ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ।
- 4ਉਪਵਾਕਵਾਕਾਂਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਵਾਕ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- 5ਵਾਕਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇਕਾਈ।
| ਵਾਕਾਂਸ਼ | ਉਦਾਹਰਨ (ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ) |
|---|---|
| ਨਾਂਵ-ਵਾਕਾਂਸ਼ | ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਟੀਮ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। |
| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣੀ ਵਾਕਾਂਸ਼ | ਇਹ ਅੰਬ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠਾ ਹੈ। |
| ਕਿਰਿਆ-ਵਾਕਾਂਸ਼ | ਬਾਪੂ ਜੀ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। |
| ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣੀ ਵਾਕਾਂਸ਼ | ਬੱਚਾ ਕਦੇ ਹੱਸਦਾ ਕਦੇ ਰੋਂਦਾ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। |
| ਕਿਸਮ | ਪਛਾਣ |
|---|---|
| ਸੁਤੰਤਰ (ਸ੍ਵਾਧੀਨ) ਉਪਵਾਕ | ਇਕੱਲਾ ਪੂਰੇ ਵਾਕ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਕਾਲ ਦੱਸਦੀ ਹੈ (ਕਾਲਕੀ) |
| ਅਧੀਨ (ਪਰਾਧੀਨ) ਉਪਵਾਕ | ਇਕੱਲਾ ਅਧੂਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਧੀਨ ਯੋਜਕ — ਕਿ, ਜੋ, ਜਦੋਂ, ਜੇ, ਜਿਵੇਂ, ਜਿਹੜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ: ਮਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਾਮਾ ਜੀ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। |
| ਪ੍ਰਕਾਰ | ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਉਦਾਹਰਨ (ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਿੱਸਾ) |
|---|---|---|
| ਨਾਂਵ ਉਪਵਾਕ | ਨਾਂਵ ਵਾਂਗ ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਕਰਮ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਕਸਰ 'ਕਿ' ਨਾਲ — 'ਕੀ?' ਦਾ ਉੱਤਰ | ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਆਵੇਗਾ। (ਕੀ ਕਿਹਾ?) |
| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਪਵਾਕ | ਕਿਸੇ ਨਾਂਵ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਜੋ, ਜਿਹੜਾ, ਜਿਹੜੀ ਨਾਲ | ਜਿਹੜੀ ਕਿਤਾਬ ਤੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਚੰਗੀ ਹੈ। |
| ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਪਵਾਕ | ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਥਾਂ, ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਸ਼ਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ, ਜਿੱਥੇ, ਕਿਉਂਕਿ, ਜੇ ਨਾਲ | ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਸੀ। |
ਦੋ ਸੁਤੰਤਰ ਉਪਵਾਕ ਸਮਾਨ ਯੋਜਕ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਤਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ; ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਤੇ ਇੱਕ ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਅਧੀਨ ਯੋਜਕ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਤਾਂ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਾਕ। ਕਈ ਪੇਪਰ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਨੂੰ "ਯੋਜਕ ਵਾਕ" ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਰਜ (ਅਰਥ) ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਕ
ਵਾਕ ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਦੱਸਦਾ, ਨਾਂਹ ਕਰਦਾ, ਪੁੱਛਦਾ, ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ, ਅਸੀਸ ਦਿੰਦਾ ਜਾਂ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ — ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਸਮ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੌਖਾ ਸੁਰਾਗ਼ ਹੈ।
| ਕਿਸਮ | ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|---|
| ਹਾਂਵਾਚਕ (ਬਿਆਨੀਆ) | ਕੋਈ ਤੱਥ ਜਾਂ ਗੱਲ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਦੱਸੇ (।) | ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। |
| ਨਾਂਹਵਾਚਕ (ਬਿਆਨੀਆ) | 'ਨਾ / ਨਹੀਂ' ਵਾਲਾ ਵਾਕ; ਮਨਾਹੀ ਵੀ ਇਸੇ ਵਿੱਚ | ਇਹ ਕੁੱਤਾ ਨਹੀਂ ਭੌਂਕਦਾ। · ਪਾਣੀ ਨਾ ਡੋਲ੍ਹੋ। |
| ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ (ਕਈ ਪੇਪਰ 'ਪ੍ਰਸਨ ਵਾਚਕ' ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ) | ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ — ਕੀ, ਕਿਉਂ, ਕਿੱਥੇ, ਕਿੱਧਰ, ਕਿਹੜਾ, ਕਿਵੇਂ (?) | ਤੁਸੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਸੀ? ਉਹ ਸਕੂਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ? |
| ਵਿਸਮੈਵਾਚਕ (ਵਿਸਮਿਕ) | ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਗ਼ਮੀ, ਹੈਰਾਨੀ, ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦਾ ਤੀਬਰ ਭਾਵ (!) | ਵਾਹ! ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਫੁੱਲ ਹੈ! · ਕਾਸ਼! ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਹੁੰਦਾ। |
| ਆਗਿਆਵਾਚਕ (ਹੁਕਮਵਾਚਕ, ਹੁਕਮੀ) | ਹੁਕਮ, ਆਗਿਆ ਜਾਂ ਬੇਨਤੀ; ਕਰਤਾ ਅਕਸਰ ਲੁਕਿਆ; 'ਜੀ', 'ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ' ਵੀ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਕਿਰਿਆ ਆਗਿਆ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਕਰੋ, ਲਿਖੋ, ਨਾ ਜਾਓ) | ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰੋ। |
| ਬਿਨੈਵਾਚਕ | ਨਿਮਰ ਬੇਨਤੀ — 'ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ'। ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਨਹੀਂ ਗਿਣਦੀ, ਆਗਿਆਵਾਚਕ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ | ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਤੇਜ਼ ਨਾ ਬੋਲੋ। |
| ਇੱਛਾਵਾਚਕ | ਕਿਸੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ-ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਅਸੀਸ; ਕਿਰਿਆ ਦੇਵੇ, ਹੋਵੇ, ਰਹੇ ਵਰਗੇ ਸੰਭਾਵ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ | ਰੱਬ ਤੈਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੇਵੇ। · ਤੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਫਲ ਲੱਗੇ। |
| ਸ਼ਰਤੀ (ਸੰਕੇਤਵਾਚਕ) | ਜੇ…ਤਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਤ — ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਨਾਂ; ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਤਰ ਪੱਖੋਂ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਾਕ ਮੰਨਦੀ ਹੈ | ਜੇ ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਤਾਂ ਮੈਚ ਰੁਕ ਜਾਵੇਗਾ। |
| ਸੰਦੇਹਵਾਚਕ | ਸ਼ੱਕ ਜਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾ — 'ਸ਼ਾਇਦ', 'ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ'। ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਨਾਂ; ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ 6 ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ | ਸ਼ਾਇਦ ਕੱਲ੍ਹ ਮੀਂਹ ਪਵੇ। |
ਸਧਾਰਨ, ਸੰਯੁਕਤ, ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਬਣਤਰ ਦੀ ਵੰਡ ਹੈ; ਹਾਂਵਾਚਕ, ਨਾਂਹਵਾਚਕ, ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ, ਵਿਸਮੈਵਾਚਕ, ਆਗਿਆਵਾਚਕ, ਇੱਛਾਵਾਚਕ ਕਾਰਜ ਦੀ ਵੰਡ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਵਾਕ ਦੋਹਾਂ ਵੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ: ਬਿਆਨੀਆ ਵਾਕ ਸਧਾਰਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਜਾਂ ਮਿਸ਼ਰਿਤ, ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ 'ਵਿਸਮਿਕ ਵਾਕ ਦਾ ਤੱਤ ਕਿਹੜਾ ਨਹੀਂ?' ਦਾ ਉੱਤਰ ਸਧਾਰਨ ਵਾਕ ਹੈ — ਹੈਰਾਨੀਵਾਚਕ, ਸ਼ੋਕਵਾਚਕ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਵਾਚਕ ਤਿੰਨੇ ਵਿਸਮੈ ਦੇ ਭਾਵ ਹਨ। ਪੁਲਿੰਗ ਵਾਕ, ਇਕਵਚਨ ਵਾਕ, ਭੂਤਕਾਲ ਵਾਕ ਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਕਿਸਮ ਨਹੀਂ। ਵਿਸਮਕ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਿੱਥੇ: ਭਾਵ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ! ਉਸੇ ਸ਼ਬਦ ਪਿੱਛੋਂ (ਹਾਏ! ਪੈਰ ਮੋਚ ਗਿਆ।); ਪੂਰੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ (ਕਿੰਨੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਹੈ!)।
ਵਾਕ-ਵਟਾਂਦਰਾ: ਅਰਥ ਉਹੀ, ਕਿਸਮ ਨਵੀਂਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਵਾਕ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਾਕ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ, ਪਰ ਗੱਲ ਦਾ ਅਰਥ ਨਾ ਬਦਲੇ। ਬਣਤਰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੋਜਕ ਜੋੜੋ ਜਾਂ ਹਟਾਓ; ਸਧਾਰਨ ਵਾਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 'ਕੇ', 'ਦਿਆਂ ਹੀ', 'ਵੇਲੇ', 'ਕਰਕੇ' ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
| ਬਦਲੀ | ਪਹਿਲਾ ਵਾਕ | ਬਦਲਿਆ ਵਾਕ |
|---|---|---|
| ਸਧਾਰਨ → ਸੰਯੁਕਤ | ਮੀਂਹ ਰੁਕਣ 'ਤੇ ਬੱਚੇ ਬਾਹਰ ਖੇਡਣ ਲੱਗੇ। | ਮੀਂਹ ਰੁਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਬਾਹਰ ਖੇਡਣ ਲੱਗੇ। |
| ਸੰਯੁਕਤ → ਸਧਾਰਨ | ਘੰਟੀ ਵੱਜੀ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। | ਘੰਟੀ ਵੱਜਦਿਆਂ ਹੀ ਬੱਚੇ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। |
| ਸਧਾਰਨ → ਮਿਸ਼ਰਿਤ | ਈਮਾਨਦਾਰ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਦੇ ਗਾਹਕ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੇ। | ਜਿਹੜਾ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਈਮਾਨਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਗਾਹਕ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੇ। |
| ਮਿਸ਼ਰਿਤ → ਸਧਾਰਨ | ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਿਆ ਤਾਂ ਪੰਛੀ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਏ। | ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ ਪੰਛੀ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਏ। |
| ਸੰਯੁਕਤ → ਮਿਸ਼ਰਿਤ | ਰੋਜ਼ ਕਸਰਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹੋ। | ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ ਕਸਰਤ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹੋਗੇ। |
| ਮਿਸ਼ਰਿਤ → ਸੰਯੁਕਤ | ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗ਼ਰੀਬ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਅੱਡਦਾ। | ਉਹ ਗ਼ਰੀਬ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਅੱਡਦਾ। |
| ਹਾਂਵਾਚਕ → ਨਾਂਹਵਾਚਕ | ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। | ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। |
| ਨਾਂਹਵਾਚਕ → ਹਾਂਵਾਚਕ | ਉਹ ਕਦੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। | ਉਹ ਸਦਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। |
| ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ → ਬਿਆਨੀਆ | ਤੁਹਾਡਾ ਪਿੰਡ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? | ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਦੱਸੋ। |
| ਬਿਆਨੀਆ → ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ | ਮਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਲਾਹ ਸਕਦਾ। | ਮਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਕੌਣ ਲਾਹ ਸਕਦਾ ਹੈ? |
| ਬਿਆਨੀਆ → ਵਿਸਮੈਵਾਚਕ | ਇਹ ਝਰਨਾ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਹੈ। | ਵਾਹ! ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਝਰਨਾ ਹੈ! |
| ਵਿਸਮੈਵਾਚਕ → ਬਿਆਨੀਆ | ਕਾਸ਼! ਅੱਜ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ। | ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ। |
| ਕਰਤਰੀ ਵਾਚ → ਕਰਮਣੀ ਵਾਚ | ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਕਣਕ ਵੱਢੀ। · ਮੈਂ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹਾਂ। | ਕਣਕ ਕਿਸਾਨ ਦੁਆਰਾ ਵੱਢੀ ਗਈ। · ਚਿੱਠੀ ਮੈਥੋਂ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। |
ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵਾਕ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਦੇ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਵੀ 'ਸਧਾਰਨ ਵਾਕ' ਕਹਿ ਦਿੰਦੀ ਹੈ (ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ → ਸਧਾਰਨ)। ਉੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ 'ਬਿਆਨੀਆ' ਹੈ, ਬਣਤਰ ਵਾਲਾ ਸਧਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਕਰਮਣੀ ਵਾਚ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਰਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਨਾਲ 'ਦੁਆਰਾ / ਤੋਂ' ਲੱਗਦਾ ਹੈ — ਵੇਰਵਾ ਕਿਰਿਆ ਵਾਲੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ।
ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਾਕ ਬਣਾਓ: 'ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਮਨ ਮੈਚ ਨਹੀਂ ਖੇਡੀ।'
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਰਮਨ ਮੈਚ ਨਹੀਂ ਖੇਡੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਸੀ। 'ਕਰਕੇ' ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਅਧੀਨ ਯੋਜਕ 'ਕਿਉਂਕਿ' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕਿਰਿਆ ਵਾਲਾ ਉਪਵਾਕ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਕ: ਮੇਲ ਦੇ ਨਿਯਮ
ਨਿਯਮ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ: ਕਿਰਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਆਪਣੇ ਕਰਤਾ ਦੇ ਲਿੰਗ, ਵਚਨ ਤੇ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੇਲ — ਕਰਤਾ ਤੇ ਕਿਰਿਆ, ਨਾਂਵ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦਾ ਲਿੰਗ, ਵਚਨ ਤੇ ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣਾ। ਅਧਿਕਾਰ — ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਦੂਜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਉੱਤੇ ਅਸਰ: ਸੰਬੰਧਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਂਵ ਸੰਬੰਧਕੀ ਰੂਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ (ਮੁੰਡਾ → ਮੁੰਡੇ ਨੇ, ਬੱਚੇ → ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ)। ਤਰਤੀਬ — ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ। 'ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਕ ਚੁਣੋ' ਦੇ ਹਰ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਪਰਖੋ।
- 1ਕਿਰਿਆ ਲੱਭੋ, ਫਿਰ ਕਰਤਾਕਰਤਾ ਦਾ ਲਿੰਗ ਤੇ ਵਚਨ ਵੇਖੋ: ਮੱਝ (ਇਸਤਰੀ, ਇੱਕ) → 'ਦਿੰਦੀ ਹੈ'; ਬੱਚੇ (ਪੁਲਿੰਗ, ਬਹੁ) → 'ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ'।
- 2'ਨੇ' ਹੈ ਤਾਂ ਕਰਮ ਵੇਖੋਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾ ਨਾਲ 'ਨੇ' ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿਰਿਆ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ਉਸਨੇ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ।
- 3ਤਰਤੀਬ ਵੇਖੋਕਰਤਾ + ਕਰਮ + ਕਿਰਿਆ; ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ (ਹੈ, ਹਨ, ਸੀ) ਸਭ ਤੋਂ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ।
- 4ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖੋਕੱਲ੍ਹ (ਕੱਲ ਨਹੀਂ), ਦੁੱਧ (ਦੂਧ ਨਹੀਂ), ਤਿੰਨ (ਤਿਨੰ ਨਹੀਂ); ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਡੰਡੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ।
| ਕਰਤਾ | ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਕ | ਆਮ ਗ਼ਲਤੀ |
|---|---|---|
| ਮੈਂ (ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ, ਇੱਕ) | ਮੈਂ ਕੱਲ੍ਹ ਸਕੂਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। · ਮੈਂ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੀ ਸੀ। | ਮੈਂ … ਜਾਵੇਗਾ / ਜਾਵਾਂਗੇ / ਗਏ |
| ਅਸੀਂ (ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ, ਬਹੁ) | ਅਸੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਜਾਵਾਂਗੇ। · ਅਸੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਖਾਂਗੇ। · ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। · ਅਸੀਂ ਰੋਟੀ ਖਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। | ਅਸੀਂ … ਜਾਵੇਗਾ / ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ / ਖਾ ਰਹੇਂ ਹਨ |
| ਤੂੰ (ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ, ਇੱਕ) | ਤੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਆਵੇਂਗਾ। | ਤੂੰ … ਆਵੇਗਾ (ਬਿੰਦੀ ਗ਼ਾਇਬ) / ਆਉਂਦੇ ਹੋ |
| ਤੁਸੀਂ (ਆਦਰ/ਬਹੁ) | ਤੁਸੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਸੀ? · ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹੋ? · ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੈਰ ਕਰਦੇ ਹੋ। | ਤੁਸੀਂ … ਗਈ ਸੀ / ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੋ |
| ਉਹ (ਅਨਯ ਪੁਰਖ, ਇੱਕ) | ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਆਵੇਗਾ। · ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਆਵੇਗੀ। · ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਘਰ ਆਵੇਗੀ। | ਉਹ … ਆਵੇਗੇ / ਆਉਂਦੀ ਹਨ |
| ਪੁਲਿੰਗ ਇੱਕਵਚਨ | ਮੁੰਡਾ ਰੋਜ਼ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। · ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। · ਚਿੱਟਾ ਘੋੜਾ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। · ਤੁਹਾਡਾ ਫ਼ੋਨ ਆਇਆ ਹੈ। | ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ (✗) · ਤੁਹਾਡਾ ਫ਼ੋਨ ਆਇਆ ਹਨ (✗) |
| ਪੁਲਿੰਗ ਬਹੁਵਚਨ | ਲੜਕੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। · ਬੱਚੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। · ਮੁੰਡੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। · ਮੁੰਡੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। · ਘੋੜੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ। · ਮੁੰਡੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ। · ਪੰਛੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਹਨ। · ਬੱਚੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ। · ਬੱਚੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। | ਬੱਚਿਆਂ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ (✗) — ਬਿਨਾਂ ਸੰਬੰਧਕ ਸਧਾਰਨ ਰੂਪ ਬੱਚੇ · ਮੁੰਡੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ / ਮੁੰਡੇ ਦੌੜਦੇ ਹੈ (✗) · ਅਕਰਮਕ ਵਰਤਮਾਨ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ 'ਨੇ' ਨਹੀਂ: ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ (✗) |
| ਇਸਤਰੀ ਇੱਕਵਚਨ | ਕੁੜੀ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। · ਮਾਂ ਰੋਟੀ ਪਕਾਉਂਦੀ ਹੈ। · ਸਾਡੀ ਗੱਡੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। · ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਈ। · ਮੱਝ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਕਿਲੋ ਦੁੱਧ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। | ਮੱਝ … ਦਿੰਦਾ ਹੈ (✗) |
| ਇਸਤਰੀ ਬਹੁਵਚਨ | ਕੁੜੀਆਂ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। · ਕੁੜੀਆਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। · ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ … ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। | ਸੇਵਾਵਾਂ … ਕਰਦੀ ਹਨ (✗) |
| 'ਜੀ' ਵਾਲਾ ਆਦਰਯੋਗ ਕਰਤਾ (ਇੱਕ ਬੰਦਾ) | ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਸਕੂਲ ਆਏ ਹਨ। | ਮਾਸਟਰ ਜੀ … ਆਇਆ ਹੈ / ਆਏ ਹੈ / ਆਇਆ ਹਨ — ਆਦਰ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਵਚਨ |
1. 'ਨੇ' ਵਾਲਾ ਵਾਕ: 'ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਿਆ' ਗ਼ਲਤ ਹੈ; ਕਰਮ 'ਗੱਲਾਂ' ਬਹੁਵਚਨ ਹੈ, ਸੋ ਦੱਸੀਆਂ — ਗ਼ਲਤੀ ਵਚਨ ਦੇ ਮੇਲ ਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵੀ ਨਾਂਵ ਨਾਲ ਮਿਲੇ: 'ਵਧੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲਾਂ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੇਪਰ ਨੇ ਵਚਨ-ਮੇਲ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਮੰਨੀ। 2. ਲੋੜ ਜਾਂ ਫ਼ਰਜ਼ ('ਜਾਣਾ ਹੈ'): ਕਰਤਾ 'ਨੂੰ' ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ — ਮੈਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣਾ ਹੈ। 'ਮੈਨੇ' ਹਿੰਦੀ ਰੂਪ ਹੈ। 3. ਭੂਤਕਾਲ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ: ਮਿਆਰੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਅਨਯ ਪੁਰਖ ਬਹੁਵਚਨ ਨਾਲ 'ਸਨ' ਆਉਂਦਾ ਹੈ (ਉਹ ਬਜ਼ਾਰ ਗਏ ਸਨ); 'ਤੁਸੀਂ' ਨਾਲ 'ਸੀ' ਠੀਕ ਹੈ (ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਸੀ?)। ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਪੇਪਰ ਨੇ ਚਾਰ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 'ਮੈਂ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੀ ਸੀ' ਨੂੰ ਹੀ ਸਹੀ ਚੁਣਿਆ।
ਸ਼ਬਦ-ਤਰਤੀਬ ਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਚੋਣ
ਨਿਯਮ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ: ਕਰਤਾ + ਕਰਮ + ਕਿਰਿਆ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਾਂਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ।
| ਗ਼ਲਤ ਤਰਤੀਬ | ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਕ |
|---|---|
| ਪੀਘਾਂ ਝੂਟ ਰਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹਨ | ਕੁੜੀਆਂ ਪੀਂਘਾਂ ਝੂਟ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। (ਪੇਪਰ ਦੇ ਉੱਤਰ 'ਕੁੜੀਆਂ ਪੀਘਾਂ ਝੂਟ ਰਹੀਆਂ ਹਨ' ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਗ਼ਲਤ ਛਪਿਆ ਸੀ) |
| ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ ਐਸ.ਡੀ. ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ | ਮੈਂ ਐਸ.ਡੀ. ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ। |
| ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਲੀ। | ਮੈਂ ਦਿੱਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ। ('ਨਹੀਂ' ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ) |
| ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ? · ਰਹਿੰਦੇ ਜੇ ਕਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ | ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ? (ਕਰਤਾ + ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦ + ਕਿਰਿਆ) |
| ਦੌੜਦਾ ਹੈ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਾ। | ਘੋੜਾ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। |
| ਬੜਾ ਤੇਜ ਦੌੜਿਆ ਸਤੀਸ਼ | ਸਤੀਸ਼ ਬੜਾ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਿਆ |
| ਚੋਗਾ ਨੂੰ ਕੁੱਕੜੀ ਪਾ ਦੇ। · ਭੌਂਕਦੇ ਹਨ ਕੁੱਤੇ ਰਾਤੀ। | ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਚੱਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। (ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹੀ ਸ਼ੁੱਧ) |
| ਚੋਰ ਨੇ ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। · ਸਿਪਾਹੀ ਚੋਰ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। | ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਚੋਰ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। |
| ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਫੁੱਲ ਹੈ,ਵਾਹ। | ਵਾਹ! ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਫੁੱਲ ਹੈ! |
| ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਹੀਰ-ਰਾਂਝੇ ਦੇ। | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹੀਰ-ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। |
| ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਣ ਹੈ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਾ … | ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਣ ਆਧੁਨਿਕ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੈ। |
| ਸਾਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਹਰ ਪੱਧਰ ਦੀ … | ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਦਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। |
| … ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਉੱਨਤੀ ਲਈ … ਅਵਸਰ ਯੋਗ ਦੇਣੇ … | ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਅਵਸਰ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। |
| … ਹਰ ਪੱਤਾ ਪੱਤਾ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ … / … ਸਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੱਤਾ ਪੱਤਾ। | ਜਦੋਂ ਬਹਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ ਪੱਤਾ ਪੱਤਾ ਸਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। |
ਤਰਤੀਬ ਦੀ ਛੋਟੀ ਪਰਖ: ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਆਪਣੇ ਨਾਂਵ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ (ਯੋਗ ਅਵਸਰ, ਨਾ ਕਿ ਅਵਸਰ ਯੋਗ) — 'ਹੈ' ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਧੇਅ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਾਂਵ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ (ਇਹ ਅਵਸਰ ਯੋਗ ਹੈ); ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦਾ), ਪਰ ਸਮਾਂ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵਾਕ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਸੰਬੰਧ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਨਾਂਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਹੀਰ-ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਕਈ ਕਿੱਸੇ); ਕਿਰਿਆ ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ (ਮਿਲਦੇ ਹਨ)।
| ਅਸ਼ੁੱਧ ਵਾਕ | ਕੀ ਗ਼ਲਤ ਹੈ |
|---|---|
| ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। | ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ 'ਕਿੱਸੇ' ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿੱਸਾ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ — 'ਹੀਰ' |
| ਨਿਰੂ ਕਾਚੂ ਨਾਲ ਆਲੂ ਸਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। | 'ਕਾਚੂ' ਨਹੀਂ ਚਾਕੂ; 'ਸਿਲ ਰਹੀ' (ਸਿਊਣਾ) ਨਹੀਂ ਛਿੱਲ ਰਹੀ — ਆਲੂ ਛਿੱਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ |
| ਸਾਡੀ ਗੱਡੀ ਚੱਲਿ ਰਹੀ ਹੈ। | 'ਚੱਲਿ' ਨਹੀਂ, ਚੱਲ |
| ਤੁਸੀਂ ਕੱਲ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਸੀ? | 'ਕੱਲ' ਨਹੀਂ, ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਹਾਹਾ ਨਾਲ ਕੱਲ੍ਹ |
| ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੇਹਨਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ। | ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਮਿਹਨਤ; 'ਮਿਹਨਤ' ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ, ਸੋ 'ਹੋ ਗਈ' |
| ਮੱਝ ਤਿਨੰ-ਚਾਰ ਕੀਲੋ ਦੂਧ … | ਤਿੰਨ, ਕਿਲੋ, ਦੁੱਧ |
ਭੁਲੇਖੇ ਤੇ ਅਭਿਆਸ
ਆਖ਼ਰੀ ਦੁਹਰਾਈ — ਉਹ ਥਾਂਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਵਿਕਲਪ ਧੋਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
- 'ਬੱਚਿਆਂ' ਸੰਬੰਧਕੀ ਰੂਪ ਹੈ; ਬਿਨਾਂ ਸੰਬੰਧਕ ਕਰਤਾ ਬੱਚੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਬੱਚੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ।
- 'ਤੂੰ ਆਵੇਗਾ' ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਆਵੇਂਗਾ — ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਬਿੰਦੀ ਵਾਲਾ ਰੂਪ।
- 'ਤੁਸੀਂ' ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਬਹੁਵਚਨ: ਗਏ, ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ — 'ਗਈ', 'ਵਾਲਾ' ਨਹੀਂ।
- ਸਧਾਰਨ/ਸੰਯੁਕਤ/ਮਿਸ਼ਰਿਤ (ਬਣਤਰ) ਅਤੇ ਹਾਂਵਾਚਕ/ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ/ਆਗਿਆਵਾਚਕ (ਕਾਰਜ) ਵੱਖ ਵੰਡਾਂ ਹਨ।
- 'ਅਤੇ' ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਵਾਕ ਸੰਯੁਕਤ; 'ਜੇ…ਤਾਂ', 'ਕਿ', 'ਤਾਂ ਜੋ' ਵਾਲਾ ਮਿਸ਼ਰਿਤ। 'ਸੱਦ ਕੇ' ਵਰਗੀ ਪੂਰਬ-ਪੂਰਨ ਕਿਰਿਆ ਵਾਲਾ ਵਾਕ ਸਧਾਰਨ ਹੀ ਹੈ।
- ਸ਼ਬਦ-ਤਰਤੀਬ ਠੀਕ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਪਰਖੋ: ਕੱਲ੍ਹ, ਦੁੱਧ, ਤਿੰਨ, ਮਿਹਨਤ, ਕਿੱਸੇ।
- ਉਪਵਾਕ ਵਿੱਚ ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਵਿਧੇਅ ਦੋਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਵਾਕਾਂਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ।
- 'ਬਿਨੈਵਾਚਕ' ਪੇਪਰਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ; ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਬੇਨਤੀ ਵਾਲੇ ਵਾਕ ਨੂੰ ਆਗਿਆਵਾਚਕ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦੀ ਹੈ। ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨੈਵਾਚਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹੀ ਚੁਣੋ।
- 'ਸ਼ਾਇਦ ਕੱਲ੍ਹ ਮੀਂਹ ਪਵੇ' ਸ਼ੱਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ — ਸੰਦੇਹਵਾਚਕ; ਇੱਛਾਵਾਚਕ ਵਿੱਚ ਅਸੀਸ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ-ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਰੱਬ ਤੈਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੇਵੇ)।
- ਦੁਹਰਾਓ ਦੋਸ਼: 'ਉਹ ਰੋਜ਼ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।' ਗ਼ਲਤ ਵਾਕ ਹੈ — 'ਰੋਜ਼' ਅਤੇ 'ਹਰ ਰੋਜ਼' ਇੱਕੋ ਅਰਥ ਦੋ ਵਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਧ: 'ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।'
ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੋ: 'ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਬਹੁਤ ਸਿਆਣਾ ਹੈ।'
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਬਹੁਤ ਸਿਆਣੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵੀ ਕਰਤਾ 'ਭੈਣ' (ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ) ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਕ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੱਸੋ: 'ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲ ਹਰੀ ਹੋ ਗਈ।'
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ। 'ਅਤੇ' ਹਟਾਓ ਤਾਂ 'ਮੀਂਹ ਪਿਆ' ਤੇ 'ਫ਼ਸਲ ਹਰੀ ਹੋ ਗਈ' ਦੋਵੇਂ ਪੂਰੇ ਵਾਕ ਹਨ।
'ਸਾਡਾ ਪਟਵਾਰੀ ਰੋਜ਼ ਪਿੰਡ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।' ਵਿੱਚ ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਵਿਧੇਅ ਵੱਖ ਕਰੋ।
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਉਦੇਸ਼: ਸਾਡਾ ਪਟਵਾਰੀ (ਕਰਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ)। ਵਿਧੇਅ: ਰੋਜ਼ ਪਿੰਡ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਵਾਕ ਦੇ ਦੋ ਅੰਗ: ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਵਿਧੇਅ — ਵਾਕ ਰਚਨਾ
- ਬਣਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ: ਸਧਾਰਨ, ਸੰਯੁਕਤ, ਮਿਸ਼ਰਿਤ
- ਸੰਯੁਕਤ: ਅਤੇ, ਪਰ, ਜਾਂ · ਮਿਸ਼ਰਿਤ: ਕਿ, ਜੇ…ਤਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ
- ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ…: ਬਿਨੈਵਾਚਕ ਵਾਕ
- ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ: ਬਿਆਨੀਆ ਵਾਕ
- ਕਿੱਥੇ/ਕਿਉਂ + (?): ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ ਵਾਕ
- ਤਰਤੀਬ: ਕਰਤਾ + ਕਰਮ + ਕਿਰਿਆ, ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਿਆ ਅਖ਼ੀਰ
- 'ਨੇ' ਵਾਲੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ
- ਲੋੜ ਦੀ ਬਣਤਰ: ਮੈਨੂੰ … ਜਾਣਾ ਹੈ
- ਕਾਰਜ ਅਨੁਸਾਰ 6 ਕਿਸਮਾਂ (ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ): ਹਾਂ, ਨਾਂਹ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਵਿਸਮੈ, ਆਗਿਆ, ਇੱਛਾ
- ਵਾਕ = ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇਕਾਈ; ਧੁਨੀ = ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ
- ਵਾਕਾਂਸ਼ 4: ਨਾਂਵ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣੀ, ਕਿਰਿਆ, ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣੀ
- ਵਾਕ-ਵਟਾਂਦਰਾ: ਕਿਸਮ ਬਦਲੋ, ਅਰਥ ਨਹੀਂ
- ਹੁਕਮੀ ਵਾਕ: ਉਦੇਸ਼ ਲੁਪਤ, ਕਿਰਿਆ ਆਗਿਆ-ਰੂਪ
- ਵਾਕ-ਰਚਨਾ ਦੇ ਨੇਮ: ਮੇਲ, ਅਧਿਕਾਰ, ਤਰਤੀਬ
- ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ 3: ਨਾਂਵ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਪਵਾਕ
- ਸ਼ਾਇਦ…: ਸੰਦੇਹਵਾਚਕ (ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲਾ ਨਾਂ)