MockSutraNotes
GENERAL SCIENCE · CLASS 8–10 SERIES

ਪ੍ਰਜਣਨ, ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ

ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗੁਣ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾਂ ਤੇ DNA ਰਾਹੀਂ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਗਰੁੱਪ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ।

Punjab PolicePSSSBPPSC16 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂRead in English
ਗ੍ਰੈਗਰ ਮੈਂਡਲ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਾਲੀ-ਚਿੱਟੀ ਤਸਵੀਰ, ਗੋਲ ਐਨਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਦਰੀ ਵਾਲੇ ਚਿੱਟੇ ਕਾਲਰ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀ
ਗ੍ਰੈਗਰ ਮੈਂਡਲ (1822–1884), ਇੱਕ ਮੱਠਵਾਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮੱਠ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਬਾਗ਼ੀ ਮਟਰ ਉਗਾਏ। ਉਸ ਨੇ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਯਮ ਲੱਭੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਣਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਸਵੀਰ: Unknown author, Wikimedia Commons · Public domain

ਪ੍ਰਜਣਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਆਪਣੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਜੀਵ ਸਿਰਫ਼ ਟੁੱਟ ਕੇ ਜਾਂ ਕਲੀਆਂ ਉਗਾ ਕੇ ਵਧਦੇ ਹਨ (ਅਲਿੰਗੀ ਪ੍ਰਜਣਨ)। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੌਦੇ ਤੇ ਜੰਤੂ ਨਰ ਤੇ ਮਾਦਾ ਸੈੱਲ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ (ਲਿੰਗੀ ਪ੍ਰਜਣਨ)। ਗੁਣ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾਂ ਉੱਤੇ ਪਏ ਜੀਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਛੋਟੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਜੁੜ ਕੇ ਵਿਕਾਸ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੋਗੇ:

  • ਅਲਿੰਗੀ ਪ੍ਰਜਣਨ, ਫੁੱਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ, ਅਤੇ ਕਲੋਨਿੰਗ
  • ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਜਣਨ, 46 ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
  • ਮੈਂਡਲ ਦੇ ਮਟਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਵਰਗੇ ਲਿੰਗ-ਸਬੰਧਿਤ ਗੁਣ
  • DNA, RNA, DNA ਫ਼ਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਅਤੇ ਡੌਲੀ ਭੇਡ
  • ABO ਖ਼ੂਨ ਗਰੁੱਪ: ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
  • ਡਾਰਵਿਨ, ਲੈਮਾਰਕ, ਪਥਰਾਟ ਅਤੇ ਸਮਜਾਤ ਅੰਗ
46
ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰਕ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ
23 ਜੋੜੇ; SI 2016 ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ
XX / XY
ਲਿੰਗ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ
ਇਸਤਰੀ / ਪੁਰਸ਼
3 : 1
ਮੈਂਡਲ ਦਾ F2 ਅਨੁਪਾਤ
ਲੰਮੇ : ਬੌਣੇ ਮਟਰ ਦੇ ਪੌਦੇ

ਅਲਿੰਗੀ ਪ੍ਰਜਣਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲ

ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਅਲਿੰਗੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਮਾਪਾ ਅਤੇ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਨਕਲਾਂ; ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਹੀ ਲਿੰਗੀ ਅੰਗ ਹੈ।

ਤਰੀਕਾਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈਉਦਾਹਰਨ
ਵਿਖੰਡਨਸੈੱਲ ਦੋ (ਦੋ-ਖੰਡਨ) ਜਾਂ ਕਈ (ਬਹੁ-ਖੰਡਨ) ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈਅਮੀਬਾ (ਦੋ-ਖੰਡਨ), ਪਲਾਜ਼ਮੋਡੀਅਮ (ਬਹੁ-ਖੰਡਨ)
ਮੁਕਲਨਮਾਪੇ ਉੱਤੇ ਕਲੀ ਉੱਗ ਕੇ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈਹਾਈਡ੍ਰਾ, ਖਮੀਰ
ਖੰਡਨਸਰੀਰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਟੁਕੜਾ ਨਵਾਂ ਜੀਵ ਬਣਦਾ ਹੈਸਪਾਇਰੋਗਾਇਰਾ
ਪੁਨਰ-ਉਤਪਤੀਕੱਟਿਆ ਹਿੱਸਾ ਪੂਰਾ ਜੀਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈਪਲੇਨੇਰੀਆ, ਹਾਈਡ੍ਰਾ
ਬੀਜਾਣੂ ਬਣਨਾਨਿੱਕੇ ਬੀਜਾਣੂ ਫੈਲ ਕੇ ਚੰਗੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦੇ ਹਨਬ੍ਰੈੱਡ ਦੀ ਉੱਲੀ (ਰਾਈਜ਼ੋਪਸ), ਫ਼ਰਨ
ਕਾਇਕ ਪ੍ਰਜਣਨਜੜ੍ਹ, ਤਣੇ ਜਾਂ ਪੱਤੇ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਪੌਦੇਆਲੂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਅਦਰਕ, ਬ੍ਰਾਇਓਫ਼ਿਲਮ ਪੱਤਾ, ਗੁਲਾਬ ਦੀ ਕਲਮ
ਅਲਿੰਗੀ ਪ੍ਰਜਣਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ। ਪਿਉਂਦ (ਅੰਬ) ਅਤੇ ਦਾਬ ਲਾਉਣਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬਣਾਏ ਕਾਇਕ ਤਰੀਕੇ ਹਨ।
ਕਾਲੇ ਪਿਛੋਕੜ ਉੱਤੇ ਸੂਖਮਦਰਸ਼ੀ ਤਸਵੀਰ: ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਫਿੱਕਾ ਹਾਈਡ੍ਰਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਭੂਰਾ ਹਾਈਡ੍ਰਾ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਸੂਖਮਦਰਸ਼ੀ ਹੇਠ ਹਾਈਡ੍ਰਾ ਦਾ ਮੁਕਲਨ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ ਨਿੱਕਾ ਹਾਈਡ੍ਰਾ ਇੱਕ ਕਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਛੇਤੀ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਵਾਂ ਜੰਤੂ ਬਣੇਗਾ। ਤਸਵੀਰ: Brandon Antonio Segura Torres & Priscilla Vieto Bonilla, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਪੱਕੇ ਫੁੱਲ ਦਾ ਲੇਬਲ ਵਾਲਾ ਚਿੱਤਰ: ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਆਲੇ ਪੱਤੀਆਂ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪੱਤੀਆਂ, ਵਰਤਿਕਾਗਰ, ਵਰਤਿਕਾ ਤੇ ਬੀਜਾਂਡਾਂ ਵਾਲੇ ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਵਾਲਾ ਇਸਤਰੀ-ਕੇਸਰ, ਅਤੇ ਪਰਾਗ-ਕੋਸ਼ ਤੇ ਤੰਤੂ ਵਾਲੇ ਪੁੰਕੇਸਰ
ਫੁੱਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ। ਪੁੰਕੇਸਰ (ਪਰਾਗ-ਕੋਸ਼ + ਤੰਤੂ) ਨਰ ਹੈ; ਇਸਤਰੀ-ਕੇਸਰ (ਵਰਤਿਕਾਗਰ + ਵਰਤਿਕਾ + ਅੰਡਾਸ਼ਯ) ਮਾਦਾ ਹੈ। ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਬੀਜਾਂਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੀਆਂ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪੱਤੀਆਂ ਲਿੰਗੀ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਤਸਵੀਰ: Mariana Ruiz (LadyofHats), Wikimedia Commons · Public domain
ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਫਲ ਤੱਕ
  1. 1
    ਪਰਾਗਣ
    ਪਰਾਗ ਹਵਾ, ਕੀੜਿਆਂ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਵਰਤਿਕਾਗਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
  2. 2
    ਨਿਸ਼ੇਚਨ
    ਨਰ ਸੈੱਲ ਬੀਜਾਂਡ ਵਿਚਲੇ ਅੰਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯੁਗਮਜ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
  3. 3
    ਬੀਜ
    ਬੀਜਾਂਡ ਬੀਜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਯੁਗਮਜ ਭਰੂਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
  4. 4
    ਫਲ
    ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਵਧ ਕੇ ਫਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕੰਧ ਫਲ ਦੀ ਕੰਧ, ਫਲ-ਭਿੱਤੀ (ਪੈਰੀਕਾਰਪ), ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਸਵੈ ਬਨਾਮ ਪਰ-ਪਰਾਗਣ
ਸਵੈ-ਪਰਾਗਣ
ਪਰ-ਪਰਾਗਣ
ਪਰਾਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਉਸੇ ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਪੌਦੇ ਉੱਤੇ
ਦੂਜੇ ਪੌਦੇ ਉੱਤੇ
ਮਾਧਿਅਮ
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ
ਹਵਾ, ਕੀੜੇ, ਪਾਣੀ
ਭਿੰਨਤਾ
ਘੱਟ
ਵੱਧ
ਸਿਰਫ਼ ਪੁੰਕੇਸਰ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਸਤਰੀ-ਕੇਸਰ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲ ਇੱਕ-ਲਿੰਗੀ ਹਨ (ਪਪੀਤਾ, ਤਰਬੂਜ਼)। ਦੋਵਾਂ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲ ਦੋ-ਲਿੰਗੀ ਹਨ (ਗੁੜਹਲ, ਸਰ੍ਹੋਂ)।
ਸੁੱਕੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਉੱਗਿਆ ਇੱਕ ਜਾਮਣੀ ਕੇਸਰ-ਫੁੱਲ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੀਲੇ ਪਰਾਗ-ਕੋਸ਼ਾਂ ਕੋਲੋਂ ਪਤਲੇ ਲਾਲ ਧਾਗੇ — ਵਰਤਿਕਾਗਰ — ਬਾਹਰ ਲਟਕ ਰਹੇ ਹਨ
ਕੇਸਰ ਕੇਸਰ-ਫੁੱਲ ਦਾ ਸੁਕਾਇਆ ਲਾਲ ਵਰਤਿਕਾਗਰ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਧਾਗੇ ਦੇਖੋ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਵਰਤਿਕਾਗਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਸਵੀਰ: Emilie40, Wikimedia Commons · CC0
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PSSSB Excise Inspector 2023 — ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਫੁੱਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC SEVE 2016 — ਕੇਸਰ ਮਸਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੌਦੇ ਦਾ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਹਿੱਸਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਜਣਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ

ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਸਰੀਰਕ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ 46 ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਤੇ ਅੰਡਾਣੂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ 23; ਲਿੰਗ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅੰਗਕੰਮ
ਪਤਾਲੂ (ਟੈਸਟਿਸ)ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨ ਟੈਸਟੋਸਟੀਰੋਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ
ਅੰਡਕੋਸ਼ਅੰਡਾਣੂ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਈਸਟ੍ਰੋਜਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ
ਅੰਡਵਾਹਿਨੀ (ਫ਼ੈਲੋਪੀਅਨ ਟਿਊਬ)ਜਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ੇਚਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਬੱਚੇਦਾਨੀ (ਗਰਭਾਸ਼ਯ)ਇੱਥੇ ਭਰੂਣ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੇਰ (ਪਲੇਸੈਂਟਾ) ਰਾਹੀਂ ਭੋਜਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ
ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਜਣਨ ਅੰਗ। ਬੱਚਾ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 9 ਮਹੀਨੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਬੱਚੇ ਜੰਮਣ ਵਾਲੇ ਬਨਾਮ ਆਂਡੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ
ਬੱਚੇ ਜੰਮਣ ਵਾਲੇ
ਆਂਡੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ
ਬੱਚੇ
ਜਿਉਂਦੇ ਜੰਮਦੇ ਹਨ
ਆਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ
ਉਦਾਹਰਨ
ਮਨੁੱਖ, ਗਾਂ, ਕੁੱਤਾ
ਮੁਰਗੀ, ਡੱਡੂ, ਮੱਛੀ, ਕਿਰਲੀ
ਨਿਸ਼ੇਚਨ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਗਾਵਾਂ ਤੇ ਮੁਰਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡੱਡੂਆਂ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਾਹਰੀ (ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡੱਡੂ ਕਾਇਆਪਲਟ ਰਾਹੀਂ ਟੈਡਪੋਲ ਤੋਂ ਬਾਲਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤਰ: ਦੋ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਾਂ ਵਾਲੇ 22 ਜੋੜੇ ਆਟੋਸੋਮ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ — ਪੁਰਸ਼ ਲਈ XY ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਲਈ XX
ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੂਹ: ਆਟੋਸੋਮਾਂ ਦੇ 22 ਜੋੜੇ + ਲਿੰਗ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾਂ ਦਾ 1 ਜੋੜਾ = 46। ਪੁਰਸ਼ ਵਿੱਚ XY ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਵਿੱਚ XX ਹੁੰਦਾ ਹੈ। Y, X ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ: National Human Genome Research Institute (NHGRI), Wikimedia Commons · Public domain
ਮਾਂ ਦਾ ਅੰਡਾਣੂਪਿਤਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਬੱਚਾ
XXXX — ਕੁੜੀ
XYXY — ਮੁੰਡਾ
ਹਰ ਅੰਡਾਣੂ ਵਿੱਚ X ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਵਿੱਚ X ਜਾਂ Y ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਲਿੰਗ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਤੁਰੰਤ ਤੱਥ

ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਜੁੜਵਾਂ ਇੱਕ ਯੁਗਮਜ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਵੱਖਰੇ ਦਿਸਣ ਵਾਲੇ ਜੁੜਵਾਂ ਦੋ ਅੰਡਾਣੂਆਂ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ। IVF ਵਿੱਚ ਅੰਡਾਣੂ ਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮਿਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ('ਟੈਸਟ-ਟਿਊਬ ਬੇਬੀ')। ਕੁਝ ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਆਂਡਿਆਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਲਿੰਗ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2016 — ਇੱਕ ਆਮ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰਕ ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC EO 2018 — ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਕਿਸ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · RSMSSB LDC 2024 — ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਨਿਰਧਾਰਨ _____ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕਤਾ: ਮੈਂਡਲ ਦੇ ਮਟਰ

ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਹਰ ਗੁਣ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ; ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਰੂਪ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਅਪ੍ਰਭਾਵੀ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਭਾਵੀ

ਮੈਂਡਲ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਲੰਮੇ ਮਟਰ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਬੌਣੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਕਰਨ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ (F1) ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੌਦੇ ਲੰਮੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਲੰਮਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੌਣਾਪਣ ਅਪ੍ਰਭਾਵੀ। F1 ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਮੇਲ ਤੋਂ F2 ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਤੇ ਬੌਣੇ ਪੌਦੇ 3 : 1 ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਦੋ ਗੁਣ ਇਕੱਠੇ ਲੈਣ ਉੱਤੇ F2 ਅਨੁਪਾਤ 9 : 3 : 3 : 1 ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਲੰਮਾ × ਬੌਣਾ→F1: ਸਾਰੇ ਲੰਮੇ→F2: 3 ਲੰਮੇ : 1 ਬੌਣਾ
ਗੁਣਪ੍ਰਭਾਵੀਅਪ੍ਰਭਾਵੀ
ਤਣੇ ਦੀ ਉਚਾਈਲੰਮਾਬੌਣਾ
ਬੀਜ ਦਾ ਆਕਾਰਗੋਲਝੁਰੜੀਦਾਰ
ਬੀਜ ਦਾ ਰੰਗਪੀਲਾਹਰਾ
ਫੁੱਲ ਦਾ ਰੰਗਜਾਮਣੀਚਿੱਟਾ
ਫੁੱਲ ਦੀ ਥਾਂਕੱਖੀ (ਤਣੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ)ਸਿਖਰਲਾ (ਨੋਕ ਉੱਤੇ)
ਫਲੀ ਦਾ ਆਕਾਰਫੁੱਲੀ ਹੋਈ (ਭਰੀ)ਸੁੰਗੜੀ ਹੋਈ
ਫਲੀ ਦਾ ਰੰਗਹਰਾਪੀਲਾ
ਮੈਂਡਲ ਦੇ ਮਟਰ ਦੇ ਸੱਤ ਗੁਣ-ਜੋੜੇ। ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਹਰਾ ਰੰਗ ਬੀਜ ਲਈ ਅਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੈ ਪਰ ਫਲੀ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵੀ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · RSMSSB LDC 2024 — ਮੈਂਡਲ ਵੱਲੋਂ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਬਾਗ਼ੀ ਮਟਰ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਲਿੰਗ-ਸਬੰਧਿਤ ਗੁਣ

ਕੁਝ ਜੀਨ X ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰੰਗ-ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ ਅਤੇ ਹੀਮੋਫ਼ੀਲੀਆ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਨਹੀਂ ਜੰਮਦਾ) X ਉੱਤੇ ਪਏ ਅਪ੍ਰਭਾਵੀ ਜੀਨਾਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਸ਼ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ X ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਨੁਕਸਦਾਰ ਜੀਨ ਹੀ ਅਸਰ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰੀ ਕੋਲ ਦੋ X ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਆਮ X ਅਕਸਰ ਨੁਕਸਦਾਰ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਲਿੰਗ-ਸਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ

ਡਾਊਨ ਸਿੰਡਰੋਮ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ 21 ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਨਕਲ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, X ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗ ਹੋਰ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾਂ ਉੱਤੇ ਪਏ ਕਈ ਜੀਨਾਂ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC TM 2015 — ਮਨੁੱਖ ਦੇ X-ਸਬੰਧਿਤ ਗੁਣ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ:
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC PCSEB 2018 — ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਦੋ ਕਥਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ, ਇੱਕ ਦਾਅਵਾ (A) ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕਾਰਨ (R)। ਦਾਅਵਾ (A): ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰੰਗ-ਅੰਨ੍ਹੇ ਪੁਰਸ਼ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। ਕਾਰਨ (R): ਰੰਗ-ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ Y ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਉੱਤੇ ਪਏ ਅਪ੍ਰਭਾਵੀ ਜੀਨ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ-ਸਬੰਧਿਤ ਰੋਗ ਹੈ। ਉੱਪਰਲੇ ਕਥਨਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਸਹੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

DNA, ਜੀਨ ਅਤੇ ਕਲੋਨਿੰਗ

ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: DNA ਕੋਡ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ; RNA ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

DNA ਬਨਾਮ RNA
DNA
RNA
ਪੂਰਾ ਨਾਂ
ਡੀਆਕਸੀਰਾਈਬੋਨਿਊਕਲਿਕ ਐਸਿਡ
ਰਾਈਬੋਨਿਊਕਲਿਕ ਐਸਿਡ
ਲੜੀਆਂ
ਦੋ (ਦੋਹਰੀ ਕੁੰਡਲੀ)
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ
ਬੇਸ
A, T, G, C
A, U, G, C
ਕੰਮ
ਜੀਨ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ
ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ
A = ਐਡੀਨੀਨ, T = ਥਾਈਮੀਨ, G = ਗੁਆਨੀਨ, C = ਸਾਈਟੋਸੀਨ, U = ਯੂਰੇਸਿਲ। ਯੂਰੇਸਿਲ RNA ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, DNA ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਵਾਟਸਨ ਤੇ ਕ੍ਰਿਕ ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਕੁੰਡਲੀ ਬਣਤਰ ਦੱਸੀ।
ਜੀਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਤੱਕ
  1. 1
    DNA
    ਜੀਨ, ਕੇਂਦਰਕ ਵਿੱਚ
  2. 2
    mRNA
    DNA ਤੋਂ ਨਕਲ: ਪ੍ਰਤੀਲਿਪੀਕਰਨ (transcription)
  3. 3
    ਪ੍ਰੋਟੀਨ
    ਰਾਈਬੋਸੋਮਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣਦਾ ਹੈ: ਅਨੁਵਾਦ (translation)
ਸੈੱਲ ਵੰਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ DNA ਦੀ DNA ਵਿੱਚ ਨਕਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਤੀ (replication) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
DNA ਫ਼ਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ

ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ DNA ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਜੁੜਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। DNA ਫ਼ਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਇਸ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਲੇ ਖ਼ੂਨ, ਵਾਲਾਂ ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਅਪਰਾਧੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਵੀ ਹੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਐਲੇਕ ਜੈਫ਼ਰੀਜ਼ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 1984 ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ।

ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਕੱਚ ਦੇ ਡੱਬੇ ਅੰਦਰ ਪਰਾਲੀ ਵਾਲੇ ਥੜ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਇੱਕ ਮਸਾਲਾ ਭਰੀ ਚਿੱਟੀ ਭੇਡ
ਡੌਲੀ ਭੇਡ, ਹੁਣ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬਘਰ, ਐਡਿਨਬਰਾ ਵਿੱਚ। 1996 ਵਿੱਚ ਰੌਸਲਿਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਡੌਲੀ ਬਾਲਗ ਸੈੱਲ ਤੋਂ ਕਲੋਨ ਕੀਤਾ ਪਹਿਲਾ ਥਣਧਾਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਐਲਾਨ 1997 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਤਸਵੀਰ: Sgerbic, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · RSMSSB LDC 2024 — DNA ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨੀ ਬੇਸ ਹੈ:
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · RSMSSB LDC 2024 — DNA ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਬਣਨ ਦੀ ਸਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪਛਾਣੋ: DNA →(a)→ mRNA →(b)→ ਪ੍ਰੋਟੀਨ।
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · RSMSSB LDC 2024 — ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਤਕਨੀਕ ਫ਼ੋਰੈਂਸਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਦਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਧਨ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC TM 2015 — 1997 ਵਿੱਚ ਕਲੋਨਿੰਗ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਇੱਕ ਨਵਜੰਮੇ ਲੇਲੇ ਦੇ ਐਲਾਨ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਲੇਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ:
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ABO ਖ਼ੂਨ ਗਰੁੱਪ

ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਐਂਟੀਜਨ ਵਿਰੁੱਧ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ।

ਗਰੁੱਪਲਾਲ ਸੈੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਐਂਟੀਜਨਪਲਾਜ਼ਮਾ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਡੀਕਿਸ ਤੋਂ ਲੈ ਸਕਦਾ
AAਐਂਟੀ-BA, O
BBਐਂਟੀ-AB, O
ABA ਅਤੇ Bਕੋਈ ਨਹੀਂਸਾਰੇ ਗਰੁੱਪ — ਸਰਬ-ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
Oਕੋਈ ਨਹੀਂਐਂਟੀ-A ਅਤੇ ਐਂਟੀ-Bਸਿਰਫ਼ O — ਪਰ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਸਰਬ-ਦਾਨੀ
ਕਾਰਲ ਲੈਂਡਸਟੀਨਰ ਨੇ 1900 ਵਿੱਚ ABO ਗਰੁੱਪ ਲੱਭੇ। ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਜੀਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਯਾਦ ਰੱਖੋ

AB ਕੋਲ ਲੜਨ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ (ਕੋਈ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਨਹੀਂ), ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। O ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PSSSB Election Kanungo 2018 — ਸਰਬ-ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਖ਼ੂਨ ਗਰੁੱਪ ਹੈ:
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · RSMSSB LDC 2024 — ਸੂਚੀ-I (ਖ਼ੂਨ ਗਰੁੱਪ) ਨੂੰ ਸੂਚੀ-II (ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਡੀ) ਨਾਲ ਮਿਲਾਓ: a-A, b-B, c-AB, d-O ਅਤੇ I-ਐਂਟੀ-A, II-ਐਂਟੀ-A,B, III-ਐਂਟੀ-B, IV-ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਵਿਕਾਸ

ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਕੁਦਰਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਦੀ ਹੈ; ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਗੁਣ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।

ਡਾਰਵਿਨ ਬਨਾਮ ਲੈਮਾਰਕ
ਡਾਰਵਿਨ
ਲੈਮਾਰਕ
ਸਿਧਾਂਤ
ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ
ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ
ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ
ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਬਚਦੇ ਹਨ
ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੇ ਨਾ-ਵਰਤੋਂ
ਕਿਤਾਬ
'ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ' (On the Origin of Species), 1859
ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਜ਼ੂਲੋਜੀਕ (Philosophie Zoologique), 1809
ਅੱਜ
ਜਣਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਸਮੇਤ ਮੰਨਿਆ
ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ
ਲੈਮਾਰਕ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ: ਜਿਰਾਫ਼ ਦੀ ਗਰਦਨ ਖਿੱਚਣ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਹੋਈ। ਪਰ ਕਸਰਤ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। 'ਯੋਗਤਮ ਦੀ ਉੱਤਰਜੀਵਤਾ' ਸ਼ਬਦ ਹਰਬਰਟ ਸਪੈਂਸਰ ਨੇ ਘੜਿਆ।
ਡਾਰਵਿਨ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ ਚਾਰ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ
  1. 1
    ਭਿੰਨਤਾ
    ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
  2. 2
    ਸੰਘਰਸ਼
    ਭੋਜਨ ਤੇ ਥਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚੇ ਜੰਮਦੇ ਹਨ।
  3. 3
    ਚੋਣ
    ਲਾਭਦਾਇਕ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਬਚਦੇ ਤੇ ਵੱਧ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
  4. 4
    ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀ
    ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ (ਪ੍ਰਜਾਤੀਕਰਨ)।
ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਬੂਤ
ਸਮਜਾਤ ਅੰਗ
ਸਮਰੂਪ ਅੰਗ
ਬਣਤਰ
ਮੂਲ ਬਣਤਰ ਇੱਕੋ
ਵੱਖਰੀ
ਕੰਮ
ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ
ਇੱਕੋ
ਉਦਾਹਰਨ
ਡੱਡੂ, ਪੰਛੀ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅੰਗ
ਤਿਤਲੀ ਤੇ ਪੰਛੀ ਦੇ ਖੰਭ
ਦੱਸਦੇ ਹਨ
ਸਾਂਝਾ ਪੁਰਖਾ
ਮਿਲਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ
ਫਿੱਕੇ ਚੂਨਾ-ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਦੱਬਿਆ ਪਥਰਾਟ ਪਿੰਜਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਫੈਲੇ ਖੰਭਾਂ ਉੱਤੇ ਪਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਲੰਮੀ ਹੱਡੀਦਾਰ ਪੂਛ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਖੋਪੜੀ ਹੈ
ਆਰਕੀਓਪਟੇਰਿਕਸ ਦਾ ਪਥਰਾਟ (ਬਰਲਿਨ ਨਮੂਨਾ)। ਇਸ ਦੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਪਰ ਸਨ, ਪਰ ਰੀਂਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦੰਦ, ਪੰਜੇ ਤੇ ਹੱਡੀਦਾਰ ਪੂਛ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਰੀਂਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੜੀ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ: H. Raab (Vesta), Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PSSSB Election Kanungo 2018 — ਜੈਵਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਲੈਮਾਰਕੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਕਿਸ ਥਿਊਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC SEVE 2016 — ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਪੁੱਛੀਆਂ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
  • ਜੀਨ DNA ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਗੁਣ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
  • ਮੈਂਡਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ 1866 ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ 1900 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ।
  • ਅਵਸ਼ੇਸ਼ੀ ਅੰਗ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਪੈਂਡਿਕਸ, ਹੁਣ ਬਹੁਤਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
  • ਪਥਰਾਟ ਪੁਰਾਣੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੰਭਾਲੇ ਹੋਏ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਰੇਡੀਓਕਾਰਬਨ ਡੇਟਿੰਗ ਵਰਗੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
  • ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ HMS ਬੀਗਲ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਗੈਲਾਪਾਗੋਸ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿੰਚ ਚਿੜੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਤੂਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।
  • ABO ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ Rh ਤੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: Rh-ਪਾਜ਼ਿਟਿਵ ਜਾਂ Rh-ਨੈਗੇਟਿਵ।
  • ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਰੋਕਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰੂਣ ਦੀ ਲਿੰਗ ਜਾਂਚ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ।

ਭੁਲੇਖੇ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ

ਆਖ਼ਰੀ ਦੁਹਰਾਈ — ਜਿੱਥੇ ਵਿਕਲਪ ਧੋਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
  • ਪੈਰੀਕਾਰਪ ਫਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਫੁੱਲ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਕੇਸਰ ਵਰਤਿਕਾਗਰ ਹੈ, ਪੱਤੀ ਨਹੀਂ।
  • ਸਰੀਰਕ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ 46 ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ; ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਤੇ ਅੰਡਾਣੂ ਵਿੱਚ 23।
  • ਬੱਚੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਿਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।
  • ਰੰਗ-ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ X ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਉੱਤੇ ਹੈ, Y ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ।
  • ਹਰਾ ਬੀਜ ਅਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਰੀ ਫਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ। ਸਿਖਰਲਾ ਫੁੱਲ ਅਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੈ।
  • AB ਸਰਬ-ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ; O ਸਰਬ-ਦਾਨੀ ਹੈ।
  • ਡਾਰਵਿਨ = ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ; ਲੈਮਾਰਕ = ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਗੁਣ (ਵਰਤੋਂ ਤੇ ਨਾ-ਵਰਤੋਂ)।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ

ਇੱਕੋ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਕਿਉਂ ਦਿਸਦੇ ਹਨ?

ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ

ਹਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅੱਧੇ ਜੀਨ ਮਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਅੰਡਾਣੂ ਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਜੁੜਵਾਂ ਦੇ ਜੀਨ ਇੱਕੋ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਯਾਦ-ਕਾਰਡ
ਪ੍ਰਜਣਨ ਤੇ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕਤਾ ਫ਼ਲੈਸ਼ਕਾਰਡ
ਜਣਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪਿਤਾ
ਗ੍ਰੈਗਰ ਮੈਂਡਲ
ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰਕ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ
46 (23 ਜੋੜੇ)
RNA ਵਿੱਚ ਹੈ ਪਰ DNA ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ
ਯੂਰੇਸਿਲ
DNA → mRNA
ਪ੍ਰਤੀਲਿਪੀਕਰਨ
ਬਾਲਗ ਸੈੱਲ ਤੋਂ ਕਲੋਨ ਕੀਤਾ ਪਹਿਲਾ ਥਣਧਾਰੀ
ਡੌਲੀ ਭੇਡ
ਸਰਬ-ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ
AB
ਕੇਸਰ ਕਿਸ ਤੋਂ
ਕਰੋਕਸ ਦਾ ਵਰਤਿਕਾਗਰ
ਰੀਂਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੜੀ
ਆਰਕੀਓਪਟੇਰਿਕਸ
ਝਟਪਟ ਤੱਥ
  • ਅਲਿੰਗੀ: ਵਿਖੰਡਨ, ਮੁਕਲਨ, ਖੰਡਨ, ਪੁਨਰ-ਉਤਪਤੀ, ਬੀਜਾਣੂ, ਕਾਇਕ
  • ਅੰਡਾਸ਼ਯ → ਫਲ; ਬੀਜਾਂਡ → ਬੀਜ; ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਦੀ ਕੰਧ → ਪੈਰੀਕਾਰਪ
  • 46 ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ; XX ਕੁੜੀ, XY ਮੁੰਡਾ; ਪਿਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ
  • ਮੈਂਡਲ: 3 : 1 ਅਤੇ 9 : 3 : 3 : 1
  • ਰੰਗ-ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ, ਹੀਮੋਫ਼ੀਲੀਆ: X-ਸਬੰਧਿਤ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ
  • DNA: A T G C; RNA: A U G C
  • AB ਸਰਬ-ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ; O ਸਰਬ-ਦਾਨੀ
  • ਡਾਰਵਿਨ 1859: ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ; ਲੈਮਾਰਕ: ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਗੁਣ

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ

ਜਣਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਗ੍ਰੈਗਰ ਮੈਂਡਲ ਨੂੰ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਗ਼ੀ ਮਟਰ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਸੰਕਰਨ ਕਰਕੇ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਯਮ ਲੱਭੇ।

ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰਕ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?

46, 23 ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ: ਆਟੋਸੋਮਾਂ ਦੇ 22 ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮਾਂ ਦਾ 1 ਜੋੜਾ। ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਤੇ ਅੰਡਾਣੂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ 23 ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਬੱਚੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਕੌਣ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਪਿਤਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ। ਹਰ ਅੰਡਾਣੂ ਵਿੱਚ X ਹੁੰਦਾ ਹੈ। X ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਨਾਲ ਕੁੜੀ (XX) ਅਤੇ Y ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਮੁੰਡਾ (XY) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਰੰਗ-ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਇਸ ਦਾ ਜੀਨ ਅਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੈ ਅਤੇ X ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕੋ X ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਨੁਕਸਦਾਰ ਨਕਲ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋ ਨੁਕਸਦਾਰ ਨਕਲਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕਿਹੜਾ ਬੇਸ RNA ਵਿੱਚ ਹੈ ਪਰ DNA ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ?

ਯੂਰੇਸਿਲ। DNA ਵਿੱਚ ਐਡੀਨੀਨ, ਥਾਈਮੀਨ, ਗੁਆਨੀਨ ਅਤੇ ਸਾਈਟੋਸੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; RNA ਵਿੱਚ ਥਾਈਮੀਨ ਦੀ ਥਾਂ ਯੂਰੇਸਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤੀਲਿਪੀਕਰਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀ ਹਨ?

ਪ੍ਰਤੀਲਿਪੀਕਰਨ ਜੀਨ ਦੀ DNA ਤੋਂ mRNA ਵਿੱਚ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦ ਰਾਈਬੋਸੋਮ ਉੱਤੇ mRNA ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਡੌਲੀ ਕੀ ਸੀ?

ਇੱਕ ਭੇਡ, ਬਾਲਗ ਸੈੱਲ ਤੋਂ ਕਲੋਨ ਕੀਤਾ ਪਹਿਲਾ ਥਣਧਾਰੀ। ਉਹ 1996 ਵਿੱਚ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਰੌਸਲਿਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਅਤੇ 1997 ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਹੋਇਆ।

ਕਿਹੜਾ ਖ਼ੂਨ ਗਰੁੱਪ ਸਰਬ-ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ?

AB, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀ-A ਜਾਂ ਐਂਟੀ-B ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। O ਸਰਬ-ਦਾਨੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਲਾਲ ਸੈੱਲਾਂ ਉੱਤੇ A ਜਾਂ B ਐਂਟੀਜਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਡਾਰਵਿਨ ਅਤੇ ਲੈਮਾਰਕ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?

ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਚੁਣਦੀ ਹੈ (ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ)। ਲੈਮਾਰਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਰਤੋਂ ਤੇ ਨਾ-ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਗੁਣ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।

ਸਮਜਾਤ ਅਤੇ ਸਮਰੂਪ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?

ਸਮਜਾਤ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਬਣਤਰ ਇੱਕੋ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕੰਮ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਡੱਡੂ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅੰਗ। ਸਮਰੂਪ ਅੰਗ ਇੱਕੋ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬਣਤਰ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਿਤਲੀ ਤੇ ਪੰਛੀ ਦੇ ਖੰਭ।

ਹੁਣ ਉਹ ਸਵਾਲ ਹੱਲ ਕਰੋ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਗਏ

ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ PPSC ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ, ਹੱਲ ਸਮੇਤ ਮੁਫ਼ਤ।

ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਹੋਰ

← ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੋਟਸ