ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ, ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ, ਤਾਰੇ ਤੇ ਗਲੈਕਸੀਆਂ, ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਤੇ NavIC, ਅਤੇ ਆਰੀਆਭੱਟ ਤੋਂ ਚੰਦਰਯਾਨ-3, ਆਦਿੱਤਿਆ-L1 ਤੇ NISAR ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਲਾੜ ਕਹਾਣੀ।
ਸੂਰਜੀ ਪਰਿਵਾਰ — ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਬਣਾਈ ਤਸਵੀਰ, ਪੈਮਾਨੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ। ਅੱਠ ਗ੍ਰਹਿ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਐਸਟਰਾਇਡ (ਛੋਟੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ) ਦੀ ਪੱਟੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਦੂਰੀਆਂ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਤਸਵੀਰ: NASA (Harman Smith and Laura Generosa), Wikimedia Commons · Public domainਸੂਰਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਹੈ: ਅੱਠ ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ, ਬੌਣੇ ਗ੍ਰਹਿ, ਛੁਦਰ ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਪੁਛਲ ਤਾਰੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਇੰਨੇ ਦੂਰ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪਦੇ ਹਾਂ। ਪੇਪਰ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਉਪਗ੍ਰਹਿ, ਅਤੇ ਆਰੀਆਭੱਟ ਤੋਂ ਚੰਦਰਯਾਨ-3 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੋਗੇ:
- ਸੂਰਜ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਹਰ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ
- ਚੰਦਰਮਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ
- ਤਾਰੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ, ਪੁਛਲ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਉਲਕਾਵਾਂ
- ਭੂ-ਸਥਿਰ ਤੇ ਧਰੁਵੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ, IRS ਅਤੇ NavIC
- ISRO ਦੇ ਲੋਕ, ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨ, ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਸਮੇਤ
8
ਗ੍ਰਹਿ
2006 ਵਿੱਚ ਪਲੂਟੋ ਬੌਣਾ ਗ੍ਰਹਿ ਬਣਿਆ
8 min
ਧੁੱਪ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੱਕ
ਲਗਭਗ 8 ਮਿੰਟ 20 ਸਕਿੰਟ
23 Aug
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਦਿਵਸ
ਚੰਦਰਯਾਨ-3 ਦੀ ਲੈਂਡਿੰਗ, 2023
ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਹੈ; ਅੱਠ ਗ੍ਰਹਿ ਪੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਸੂਰਜ
ਸੂਰਜ ਸਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਰਮ ਗੈਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੋਲਾ ਹੈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਤੇ ਹੀਲੀਅਮ। ਇਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਨਾਭਿਕ ਜੁੜ ਕੇ ਹੀਲੀਅਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਊਕਲੀ ਸੰਯੋਜਨ (ਪਰਮਾਣੂ ਮੇਲ) ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਬੇਅੰਤ ਊਰਜਾ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਲਗਭਗ 1.5 × 10⁸ km ਦੂਰ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 8 ਮਿੰਟ 20 ਸਕਿੰਟ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ→ਸੰਯੋਜਨ→ਹੀਲੀਅਮ + ਊਰਜਾ
NASA ਦੀ ਸੋਲਰ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਵੱਲੋਂ ਪਰਾਬੈਂਗਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ (ਰੰਗ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਏ)। ਇਹ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਹੈ: ਗਰਮ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਤੇ ਹੀਲੀਅਮ ਦਾ ਗੋਲਾ ਜੋ ਨਿਊਕਲੀ ਸੰਯੋਜਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 8 ਮਿੰਟ 20 ਸੈਕਿੰਡ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਤਸਵੀਰ: NASA/SDO (AIA), Wikimedia Commons · Public domainਯਾਦ ਰੱਖੋ
ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰਹਿ: ਬੁੱਧ, ਸ਼ੁੱਕਰ, ਧਰਤੀ, ਮੰਗਲ, ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ, ਸ਼ਨੀ, ਯੂਰੇਨਸ, ਨੈਪਚਿਊਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰਾਂ ਲਈ ਸੂਤਰ: My Very Efficient Mother Just Served Us Nuts.
ਕੈਸੀਨੀ ਪੁਲਾੜ ਯਾਨ ਵੱਲੋਂ 2009 ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੀ ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ। ਇਹ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਛੱਲੇ ਬਰਫ਼ ਤੇ ਚਟਾਨ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹਨ। ਸ਼ਨੀ ਇੰਨਾ ਹਲਕਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਔਸਤ ਘਣਤਾ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ: NASA/JPL/Space Science Institute, Wikimedia Commons · Public domain| ਗ੍ਰਹਿ | ਪੇਪਰ ਕੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ |
|---|
| ਬੁੱਧ | ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ; ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ; ਕੋਈ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ |
| ਸ਼ੁੱਕਰ | ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਤੇ ਚਮਕੀਲਾ; ਧਰਤੀ ਦਾ ਜੁੜਵਾਂ (ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਆਕਾਰ); ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਘੁੰਮਦਾ; ਕੋਈ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ |
| ਧਰਤੀ | ਨੀਲਾ ਗ੍ਰਹਿ; ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਜਾਣਿਆ ਘਰ; ਇੱਕ ਉਪਗ੍ਰਹਿ |
| ਮੰਗਲ | ਲਾਲ ਗ੍ਰਹਿ (ਆਇਰਨ ਆਕਸਾਈਡ); ਦੋ ਛੋਟੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ |
| ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ | ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ; ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਦਿਨ; ਵੱਡਾ ਲਾਲ ਧੱਬਾ |
| ਸ਼ਨੀ | ਚਮਕਦੇ ਛੱਲੇ; ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸੰਘਣਾ |
| ਯੂਰੇਨਸ | ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲੇਟਿਆ ਧੁਰਾ; ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਘੁੰਮਦਾ |
| ਨੈਪਚਿਊਨ | ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਗ੍ਰਹਿ; ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਸਾਲ (ਲਗਭਗ 165 ਧਰਤੀ ਸਾਲ) |
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਬੌਣਾ ਗ੍ਰਹਿ
2006 ਤੱਕ ਪਲੂਟੋ ਨੌਵਾਂ ਗ੍ਰਹਿ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲ ਸੰਘ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਿਯਮ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਪਲੂਟੋ ਬੌਣਾ ਗ੍ਰਹਿ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੀਰੀਸ ਅਤੇ ਏਰਿਸ ਵੀ ਬੌਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਅੱਠ ਗ੍ਰਹਿ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2016 — ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਊਰਜਾ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਪਰਮਾਣੂ ਮੇਲ (ਨਿਊਕਲੀ ਸੰਯੋਜਨ)
ਸੂਰਜ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਨਾਭਿਕ ਜੁੜ ਕੇ ਹੀਲੀਅਮ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਵਿਖੰਡਨ, ਯਾਨੀ ਭਾਰੀ ਨਾਭਿਕਾਂ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ, ਪਰਮਾਣੂ ਬਿਜਲੀ ਘਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC TM 2015 — ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਧੁਰੇ ਦੁਆਲੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਸ਼ੁੱਕਰ
ਸ਼ੁੱਕਰ ਉਲਟਾ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਸੂਰਜ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚੋਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਯੂਰੇਨਸ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ = ਚੰਦਰਮਾ ਵਿਚਕਾਰ (ਮੱਸਿਆ); ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ = ਧਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ (ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ)।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਚੰਦਰਮਾ
ਚੰਦਰਮਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਲਗਭਗ 384,000 km ਦੂਰ। ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਧੁੱਪ ਮੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਨਾ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ ਨਾ ਮੌਸਮ। ਇਸ ਦੀ ਗੁਰੂਤਾ ਧਰਤੀ ਦੀ ਲਗਭਗ 1/6 ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਪਾਸਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਲਾਉਣ ਜਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਧੁਰੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਚੰਦਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ
↓
ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ
ਚਮਕਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵਧਦਾ
↓
↓
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ
ਚਮਕਦਾ ਹਿੱਸਾ ਘਟਦਾ
ਇੱਕ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਤੱਕ 29 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ
ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ
ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ
ਕ੍ਰਮ
ਸੂਰਜ – ਚੰਦਰਮਾ – ਧਰਤੀ
ਸੂਰਜ – ਧਰਤੀ – ਚੰਦਰਮਾ
ਪਰਛਾਵਾਂ
ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ
ਧਰਤੀ ਦਾ, ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਤੇ
ਸਿੱਧਾ ਦੇਖੋ?
ਨਹੀਂ; ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ
ਹਾਂ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ
ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ
ਪੂਰਨ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ, 11 ਅਗਸਤ 1999 (ਫ਼ਰਾਂਸ)। ਚੰਦਰਮਾ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਕੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਢਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਬਾਹਰੀ ਪਰਤ, ਕੋਰੋਨਾ, ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰਨ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ, 8 ਅਕਤੂਬਰ 2014 (ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ)। ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਹਵਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਾਲ ਧੁੱਪ ਨੂੰ ਮੋੜ ਕੇ ਚੰਦ ਉੱਤੇ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਲਾਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC ICS 2016 — ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਤਦ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — (b) ਅਤੇ (c) ਦੋਵੇਂ
ਵਿਕਲਪ (b) ਅਤੇ (c) ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਚੰਦਰਮਾ ਸੂਰਜ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PSSSB Election Kanungo 2018 — ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ:
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਧਰਤੀ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਪੂਰੇ ਚੰਨ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਚੰਨ ਹਨੇਰਾ ਜਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC PRIN 2020 — ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਤੇ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਸਟ੍ਰਾਅ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕੰਜਵੀ ਨਹੀਂ ਪੀ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਤੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਸਟ੍ਰਾਅ ਇਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਧੱਕਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਧੱਕਣ ਵਾਲਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਤਾਰੇ, ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਇੱਕ ਦੂਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਸੂਰਜ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਤਾਰੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਅਤੇ ਗਲੈਕਸੀਆਂ
ਤਾਰੇ ਗੈਸ ਦੇ ਗਰਮ ਗੋਲੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਉਹ ਦੂਰੀ ਹੈ ਜੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਲਗਭਗ 9.46 × 10¹² km। ਇਹ ਦੂਰੀ ਮਾਪਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ। ਅਰਬਾਂ ਤਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਗਲੈਕਸੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਸੂਰਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਮਿਲਕੀ ਵੇ (ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ) ਗਲੈਕਸੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ (ਮਿਲਕੀ ਵੇਅ), ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਗਲੈਕਸੀ, ਚਿੱਲੀ ਤੋਂ ਦਿਸਦੀ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਅਰਬਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਪੱਟੀ ਵਾਂਗ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਦੋ ਧੁੰਦਲੇ ਧੱਬੇ ਮੈਗੇਲੈਨਿਕ ਬੱਦਲ ਹਨ, ਨੇੜਲੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗਲੈਕਸੀਆਂ। ਤਸਵੀਰ: Bruno Gilli/ESO, Wikimedia Commons · CC BY 4.0| ਪਿੰਡ | ਇਹ ਕੀ ਹੈ |
|---|
| ਛੁਦਰ ਗ੍ਰਹਿ | ਚਟਾਨੀ ਟੁਕੜੇ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੰਗਲ ਤੇ ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ |
| ਪੁਛਲ ਤਾਰੇ | ਬਰਫ਼ ਤੇ ਧੂੜ; ਸੂਰਜ ਨੇੜੇ ਪੂਛ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |
| ਉਲਕਾਵਾਂ | ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੜ ਜਾਂਦੀਆਂ; ਟੁੱਟਦੇ ਤਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ |
| ਉਲਕਾ-ਪਿੰਡ | ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਟੁਕੜੇ ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ |
ਧਰੂ ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ
ਤਾਰੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਜਾਂਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਧਰੂ ਤਾਰਾ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧੁਰੇ ਦੇ ਲਗਭਗ ਉੱਪਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਟਿਕਿਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ (ਅਰਸਾ ਮੇਜਰ, ਬਿੱਗ ਡਿੱਪਰ) ਦੇ ਸਿਰੇ ਦੇ ਦੋ ਤਾਰੇ ਇਸ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਾਰੇ ਟਿਮਟਿਮਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Patwari 2016 — ਸੂਰਜੀ ਮੰਡਲ ਕਿਸ ਗਲੈਕਸੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਮਿਲਕੀ ਵੇ
ਸਾਡਾ ਸੂਰਜ ਮਿਲਕੀ ਵੇ ਦੇ ਅਰਬਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਮੈਜੇਲੈਨਿਕ ਕਲਾਊਡ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਹਨ।
ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਸੂਚਨਾ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਭੂ-ਸਥਿਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਦੋ ਆਮ ਪੰਧ
ਭੂ-ਸਥਿਰ
ਧਰੁਵੀ
ਉਚਾਈ
ਲਗਭਗ 36,000 km, ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ
ਕਿਤੇ ਨੀਵਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਧਰੁਵਾਂ ਉੱਤੋਂ
ਇੱਕ ਚੱਕਰ
24 ਘੰਟੇ (ਇੱਕ ਦਿਨ)
ਲਗਭਗ 1–2 ਘੰਟੇ
ਧਰਤੀ ਤੋਂ
ਟਿਕਿਆ ਦਿਸਦਾ
ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਛਾਣਦਾ
ਵਰਤੋਂ
ਟੀਵੀ, ਫ਼ੋਨ, ਮੌਸਮ
ਦੂਰ-ਸੰਵੇਦਨ, ਨਕਸ਼ੇ
ਭਾਰਤੀ ਲੜੀ
INSAT, GSAT
IRS, Cartosat
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਦੂਰ-ਸੰਵੇਦਨ (IRS)
ਭਾਰਤੀ ਦੂਰ-ਸੰਵੇਦਨ (IRS) ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖਣਿਜ ਤੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਲੱਭਣ, ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਜਾਂਚਣ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕਾਲਾਂ ਜਾਂ ਟ੍ਰੈਫ਼ਿਕ ਕੰਟਰੋਲ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ।
| ਪ੍ਰਣਾਲੀ | ਦੇਸ਼ |
|---|
| GPS | ਅਮਰੀਕਾ |
| GLONASS | ਰੂਸ |
| Galileo | ਯੂਰਪ |
| NavIC (IRNSS) | ਭਾਰਤ |
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PSSSB Election Kanungo 2018 — ਭੂ-ਸਥਿਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ:
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਇੱਕ ਦਿਨ
ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਜਿੰਨਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰੁਕਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC JE 2021 — ਭਾਰਤੀ ਦੂਰ-ਸੰਵੇਦਨ (IRS) ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? 1. ਦੂਰਸੰਚਾਰ 2. ਟ੍ਰੈਫ਼ਿਕ ਕੰਟਰੋਲ 3. ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਖੋਜ 4. ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਲੱਭਣਾ 5. ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ। ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਕੋਡ ਵਿੱਚੋਂ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਚੁਣੋ।
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਸਿਰਫ਼ 3, 4 ਅਤੇ 5
IRS ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ: ਖਣਿਜ, ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ। ਦੂਰਸੰਚਾਰ INSAT/GSAT ਵਰਤਦਾ ਹੈ; ਟ੍ਰੈਫ਼ਿਕ ਕੰਟਰੋਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2023 — ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਖੇਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਸੂਚਨਾ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਨੈਵਿਕ (NavIC)
NavIC (ਭਾਰਤੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾ-ਸੂਚਨਾ) IRNSS ਦਾ ਕੰਮਕਾਜੀ ਨਾਂ ਹੈ। ਭੁਵਨ ISRO ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਪੋਰਟਲ ਹੈ; CMS-01 ਸੰਚਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
ISRO: ਲੋਕ, ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੇ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਤੋਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਸ੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਤੋਂ ਲਾਂਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
| ਕੇਂਦਰ | ਥਾਂ |
|---|
| ISRO ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ | ਬੈਂਗਲੁਰੂ, ਕਰਨਾਟਕ |
| ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ (SHAR) — ਲਾਂਚ ਕੇਂਦਰ | ਸ੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ |
| ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ (ਰਾਕਟ) | ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ, ਕੇਰਲ |
| ਸੈਮੀ-ਕੰਡਕਟਰ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ | ਮੋਹਾਲੀ (SAS ਨਗਰ), ਪੰਜਾਬ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨਾਲ; ਹੁਣ MeitY ਅਧੀਨ, ISRO ਨਹੀਂ |
| ਭਾਭਾ ਪਰਮਾਣੂ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ (ISRO ਦਾ ਨਹੀਂ) | ਟ੍ਰਾਂਬੇ, ਮੁੰਬਈ |
ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮ
1962
INCOSPAR ਬਣੀ
ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ, ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ।
1963
ਥੁੰਬਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਰਾਕਟ
ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਨੇੜਿਓਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਖੋਜ ਰਾਕਟ।
1969
ISRO ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
15 ਅਗਸਤ 1969।
1975
ਆਰੀਆਭੱਟ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਪਗ੍ਰਹਿ, 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1975 ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਰਾਕਟ ਨਾਲ ਛੱਡਿਆ।
1981
APPLE
ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਯੋਗੀ ਭੂ-ਸਥਿਰ ਸੰਚਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ।
1984
ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ
ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ, ਸੋਵੀਅਤ ਮਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ।
1997
ਕਲਪਨਾ ਚਾਵਲਾ
ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ, ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਟਲ ਕੋਲੰਬੀਆ ਉੱਤੇ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2023 — ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਕੌਣ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ
ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਲਾਂਚ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਨਾਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ISRO ਮੁਖੀ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2016 — ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਗ਼ਲਤ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ – ਬੈਂਗਲੁਰੂ
VSSC ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਹੈ। (ਸੈਮੀ-ਕੰਡਕਟਰ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨਾਲ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੇਪਰ ਵਿਕਲਪ C ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।)
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PSSSB Clerk 2021 — ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਪਗ੍ਰਹਿ, ਆਰੀਆਭੱਟ, ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — 1975
ਆਰੀਆਭੱਟ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1975 ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਰਾਕਟ ਰਾਹੀਂ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · RSMSSB LDC 2024 — 1981 ਵਿੱਚ ISRO ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਪਹਿਲਾ ਭੂ-ਸਥਿਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਕਿਹੜਾ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — APPLE
APPLE (ਏਰੀਅਨ ਪੈਸੰਜਰ ਪੇਲੋਡ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟ) ਜੂਨ 1981 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਏਰੀਅਨ ਰਾਕਟ ਨਾਲ ਗਿਆ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ, ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਸਮੇਤ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਹਰ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਲ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰੋ — ਪੇਪਰ ਸਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ
2008
ਚੰਦਰਯਾਨ-1
ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਚੰਦਰ ਮਿਸ਼ਨ; ਇਸ ਨੇ ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਲੱਭੇ।
2013–14
ਮੰਗਲਯਾਨ (ਮੰਗਲ ਆਰਬਿਟਰ ਮਿਸ਼ਨ)
ਨਵੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ; ਸਤੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲ ਦੇ ਪੰਧ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ।
2019
ਚੰਦਰਯਾਨ-2
22 ਜੁਲਾਈ 2019 ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ। ਆਰਬਿਟਰ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਵਿਕਰਮ ਲੈਂਡਰ ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਗਿਆ।
2022
ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਬਰਾਡਬੈਂਡ
ISRO ਅਤੇ ਹਿਊਜ਼ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਾਈ-ਥਰੂਪੁੱਟ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਬਰਾਡਬੈਂਡ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
2023
ਚੰਦਰਯਾਨ-3
ਵਿਕਰਮ 23 ਅਗਸਤ 2023 ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਿਆਨ ਰੋਵਰ ਸਮੇਤ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਨੇੜੇ ਉੱਤਰਿਆ।
2023–24
ਆਦਿੱਤਿਆ-L1
ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੂਰਜ ਮਿਸ਼ਨ; ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ, ਜਨਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ L1 ਬਿੰਦੂ ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੇ ਪੰਧ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ।
2025
NISAR
ISRO–NASA ਦਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਰਡਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ, ਜੁਲਾਈ 2025 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਤੋਂ ਛੱਡਿਆ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਚੰਦਰਯਾਨ-3 ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਦਿਵਸ
ਚੰਦਰਯਾਨ-3 ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਨੇੜੇ ਉੱਤਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਤੇ ਨਰਮ ਲੈਂਡਿੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚੌਥਾ। ਉੱਤਰਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਕਤੀ ਬਿੰਦੂ ਹੈ। 23 ਅਗਸਤ ਹੁਣ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਦਿਵਸ ਹੈ।
ਪੂਰਾ ਚੰਦ। ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਰਾਵਰਤਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਨੇਰੇ ਧੱਬੇ ਪੁਰਾਣੇ ਲਾਵੇ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਥਾਵਾਂ ਟੋਏ (ਕ੍ਰੇਟਰ) ਹਨ। ਚੰਦ ਦਾ ਇੱਕੋ ਪਾਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਜਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ: Gregory H. Revera, Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0ਅਗਲੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ — ਤਾਜ਼ਾ ਖ਼ਬਰ ਦੇਖੋ
ਗਗਨਯਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਮਨੁੱਖੀ ਪੁਲਾੜ ਉਡਾਣ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕ੍ਰਿਊ-ਮਾਡਿਊਲ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਪਰਖ, CARE, ਦਸੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਜੂਨ 2025 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਾਂਸ਼ੂ ਸ਼ੁਕਲਾ Axiom-4 ਮਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਏ। ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਸਟੇਸ਼ਨ, 2035 ਤੱਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਪੇਪਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਖ਼ਬਰ ਦੇਖੋ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police Constable 2021 — ਮਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰਯਾਨ-2 ਕਿਹੜੇ ਸਾਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — 2019
ਚੰਦਰਯਾਨ-2 22 ਜੁਲਾਈ 2019 ਨੂੰ ਉੱਡਿਆ। ਚੰਦਰਯਾਨ-1 2008 ਵਿੱਚ; ਚੰਦਰਯਾਨ-3 2023 ਵਿੱਚ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police Constable 2025 — 2025 ਵਿੱਚ ISRO ਅਤੇ NASA ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਦੋਹਰੀ-ਆਵਿਰਤੀ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਅਪਰਚਰ ਰਡਾਰ ਵਾਲਾ 'NISAR' ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਛੱਡਿਆ। NISAR ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਵਾਤਾਵਰਨ-ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਬਰਫ਼ ਦੇ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਾ
NISAR (ਨਾਸਾ-ਇਸਰੋ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਅਪਰਚਰ ਰਡਾਰ) ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ: ਜੰਗਲ, ਬਰਫ਼, ਭੂਚਾਲ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ। ਸੂਰਜ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਆਦਿੱਤਿਆ-L1 ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police Constable 2025 — ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਐਲਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਸਟੇਸ਼ਨ' ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — 2035
ਦੱਸਿਆ ਟੀਚਾ 2035 ਹੈ। ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤਾਰੀਖ਼ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। 2040 ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤੀ ਭੇਜਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੈ।
ਭੁਲੇਖੇ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ
ਆਖ਼ਰੀ ਦੁਹਰਾਈ — ਜਿੱਥੇ ਵਿਕਲਪ ਧੋਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
- ਸੂਰਜ ਸੰਯੋਜਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਵਿਖੰਡਨ ਜਾਂ ਬਲਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
- ਬੁੱਧ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਸ਼ੁੱਕਰ ਹੈ।
- ਸ਼ੁੱਕਰ ਅਤੇ ਯੂਰੇਨਸ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
- ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ: ਚੰਦਰਮਾ ਵਿਚਕਾਰ। ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ: ਧਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ।
- ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਦੂਰੀ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ।
- ਭੂ-ਸਥਿਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰੁਕਿਆ ਨਹੀਂ।
- VSSC ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਹੈ; ISRO ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ।
- NISAR ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਆਦਿੱਤਿਆ-L1 ਸੂਰਜ ਉੱਤੇ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ
ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਤੇ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਸਟ੍ਰਾਅ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪੀ ਸਕਦਾ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਚੂਸਣ ਨਾਲ ਸਟ੍ਰਾਅ ਅੰਦਰ ਦਬਾਅ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਹਰਲਾ ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਧੱਕਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਧੱਕਦਾ।
ਯਾਦ-ਕਾਰਡ
ਪੁਲਾੜ ਫ਼ਲੈਸ਼ਕਾਰਡ
- ਸੂਰਜ ਦੀ ਊਰਜਾ
- ਨਿਊਕਲੀ ਸੰਯੋਜਨ
- ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਘੁੰਮਦੇ
- ਸ਼ੁੱਕਰ, ਯੂਰੇਨਸ
- ਸਾਡੀ ਗਲੈਕਸੀ
- ਮਿਲਕੀ ਵੇ
- ਭੂ-ਸਥਿਰ ਚੱਕਰ ਦਾ ਸਮਾਂ
- ਇੱਕ ਦਿਨ
- ਭਾਰਤ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
- NavIC
- ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ
- ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ
- ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ
- ਆਰੀਆਭੱਟ, 1975
- ਚੰਦਰਯਾਨ-2 ਲਾਂਚ
- 2019
ਝਟਪਟ ਤੱਥ
- ਸੂਰਜ: ਸੰਯੋਜਨ; ਰੌਸ਼ਨੀ ਲਗਭਗ 8 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ
- ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ; ਨੇੜਲਾ ਬੁੱਧ; ਗਰਮ ਸ਼ੁੱਕਰ
- ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ; ਚੰਦਰ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ
- ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਨਹੀਂ: ਨਾ ਸਟ੍ਰਾਅ, ਨਾ ਆਵਾਜ਼
- ਭੂ-ਸਥਿਰ: 24 ਘੰਟੇ, 36,000 km; IRS: ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਫ਼ਸਲਾਂ
- ਆਰੀਆਭੱਟ 1975; APPLE 1981; ਚੰਦਰਯਾਨ-2 2019; ਚੰਦਰਯਾਨ-3 2023
- NISAR 2025 (ਧਰਤੀ); ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਸਟੇਸ਼ਨ ਟੀਚਾ 2035
❧