ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਥਰਮਾਮੀਟਰ, ਭਾਫ਼ ਨਾਲ ਸੜਨਾ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪੱਕਦੀ ਦਾਲ, ਤੈਰਦਾ ਲੋਹੇ ਦਾ ਜਹਾਜ਼, ਡੂੰਘੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਵਾਲਾ ਟਾਇਰ — ਇਹ ਸਭ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ। ਪੇਪਰ ਸੈਲਸੀਅਸ, ਫ਼ਾਰਨਹਾਈਟ ਤੇ ਕੈਲਵਿਨ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਣਾ, ਉਬਾਲ ਤੇ ਦਬਾਅ ਸਮਝਾਉਣਾ, ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿਉਂ ਤੈਰਦੀਆਂ ਹਨ ਦੱਸਣਾ, ਰਗੜ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਯੰਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣਾ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੋਗੇ:
- ਗਰਮੀ ਬਨਾਮ ਤਾਪਮਾਨ, ਤਿੰਨ ਪੈਮਾਨੇ, ਥਰਮਾਮੀਟਰ ਅਤੇ ਥਰਮੋਸਟੈਟ
- ਗੁਪਤ ਤਾਪ, ਭਾਫ਼ ਨਾਲ ਸੜਨਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਵਿਹਾਰ
- ਚਾਲਨ, ਸੰਵਹਿਣ, ਵਿਕਿਰਣ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੌਣ
- ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਅਤੇ ਬਰਨੌਲੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
- ਤੈਰਨਾ, ਘਣਤਾ, ਲੈਕਟੋਮੀਟਰ, ਲੇਸ ਅਤੇ ਸਤ੍ਹਾ ਤਣਾਅ
- ਰਗੜ, SI ਇਕਾਈਆਂ ਅਤੇ ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ
ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਗਰਮੀ ਊਰਜਾ ਹੈ ਜੋ ਗਰਮ ਤੋਂ ਠੰਢੇ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਤਾਪਮਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਜ਼ ਕਿੰਨੀ ਗਰਮ ਹੈ।
ਸੈਲਸੀਅਸ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ 0 °C ਉੱਤੇ ਜੰਮਦਾ ਅਤੇ 100 °C ਉੱਤੇ ਉਬਲਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਨਹਾਈਟ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਇਹ 32 °F ਅਤੇ 212 °F ਹਨ। ਕੈਲਵਿਨ ਪੈਮਾਨਾ SI ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮ ਸਿਫ਼ਰ, 0 K, ਯਾਨੀ ਲਗਭਗ −273 °C ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਿਨਾਂ K ਲਿਖਦੇ ਹਨ। F = 9C/5 + 32 ਅਤੇ K = C + 273 ਵਰਤੋ।
| ਬਿੰਦੂ | ਸੈਲਸੀਅਸ | ਫ਼ਾਰਨਹਾਈਟ | ਕੈਲਵਿਨ |
|---|---|---|---|
| ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਦੀ ਹੈ | 0 °C | 32 °F | 273 K |
| ਸਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ | 37 °C | 98.6 °F | 310 K |
| ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਉਬਲਦਾ ਹੈ | 100 °C | 212 °F | 373 K |
| °C ਬਰਾਬਰ °F | −40 °C | −40 °F | 233 K |
ਥਰਮਾਮੀਟਰ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਪਮਾਨ ਮਾਪਦਾ ਹੈ। ਥਰਮੋਸਟੈਟ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਪਮਾਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ ਹੀਟਰ ਜਾਂ ਕੂਲਰ ਨੂੰ ਚਾਲੂ-ਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਤਾਪਮਾਨ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ। ਬਿਜਲਈ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਗੀਜ਼ਰ, ਫ਼ਰਿੱਜ ਅਤੇ ਓਵਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਥਰਮੋਸਟੈਟ ਦੋ-ਧਾਤੀ ਪੱਤੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਦੋ ਧਾਤਾਂ ਜੋ ਗਰਮ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਦ ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਦੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਉਬਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ। ਗਰਮੀ ਅਵਸਥਾ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲੁਕੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਤਾਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। 100 °C ਦੀ ਭਾਫ਼ ਵਿੱਚ 100 °C ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ 22.5 × 10⁵ J ਪ੍ਰਤੀ kg ਵੱਧ ਊਰਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਫ਼ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੰਘਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਾਧੂ ਗਰਮੀ ਛੱਡਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਫ਼ ਨਾਲ ਸੜਨਾ ਉਬਲਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸੜਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਾੜਾ ਹੈ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਸੁੰਗੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ 4 °C ਤੱਕ ਸੁੰਗੜਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ 4 °C ਤੋਂ 0 °C ਤੱਕ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਜੰਮਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬਰਫ਼ ਹਲਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੈਰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ 4 °C ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਉੱਪਰੋਂ ਜੰਮਦੀ ਹੈ; ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ 4 °C ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਜੰਮਿਆ ਪਾਣੀ ਪਾਈਪਾਂ ਪਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗਰਮੀ ਕਿਵੇਂ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਠੋਸਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਲਨ, ਤਰਲਾਂ ਤੇ ਗੈਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਵਹਿਣ, ਅਤੇ ਵਿਕਿਰਣ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
| ਢੰਗ | ਗਰਮੀ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|---|
| ਚਾਲਨ | ਕਣ ਤੋਂ ਕਣ ਤੱਕ; ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੋਸਾਂ ਵਿੱਚ | ਗਰਮ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਸਟੀਲ ਦਾ ਚਮਚਾ ਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
| ਸੰਵਹਿਣ | ਗਰਮ ਤਰਲ ਜਾਂ ਗੈਸ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ; ਠੰਢਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ | ਪਤੀਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਹੋਣਾ; ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੌਣ |
| ਵਿਕਿਰਣ | ਬਿਨਾਂ ਮਾਧਿਅਮ, ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ | ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦਾ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ |
ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਸਤ੍ਹਾਵਾਂ ਵੱਧ ਗਰਮੀ ਸੋਖਦੀਆਂ ਹਨ; ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਇਸ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਉੱਨ ਸਾਨੂੰ ਨਿੱਘਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਵਾ ਫਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਾੜੀ ਚਾਲਕ ਹੈ। ਦੋ ਪਤਲੇ ਕੰਬਲ ਇੱਕ ਮੋਟੇ ਕੰਬਲ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਨਿੱਘੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਵਾ ਦੀ ਪਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਥਰਮਸ ਗਰਮੀ ਦੇ ਤਿੰਨੇ ਢੰਗ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕੱਚ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਕੰਧ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਰਵਾਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਲਨ ਤੇ ਸੰਵਹਿਣ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਪਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਕਿਰਣ ਮੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਪਰ ਕੁਚਾਲਕ ਡੱਟ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕੋਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਐਡੀਆਬੈਟਿਕ (ਰੁੱਧ-ਤਾਪੀ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
| ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ | ਕੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ |
|---|---|
| ਐਡੀਆਬੈਟਿਕ | ਕੋਈ ਗਰਮੀ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ |
| ਆਈਸੋਥਰਮਲ | ਤਾਪਮਾਨ |
| ਆਈਸੋਕੋਰਿਕ | ਆਇਤਨ |
| ਆਈਸੋਬੈਰਿਕ | ਦਬਾਅ |
ਦਬਾਅ, ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਉਬਾਲ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਦਬਾਅ = ਬਲ ÷ ਖੇਤਰਫਲ; ਹਵਾ ਦਾ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਮਤਲਬ ਘੱਟ ਉਬਾਲ ਦਰਜਾ।
ਦਬਾਅ = ਬਲ ÷ ਖੇਤਰਫਲ। ਇਸ ਦੀ SI ਇਕਾਈ ਪਾਸਕਲ (Pa) ਹੈ, ਯਾਨੀ 1 ਨਿਊਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਮੀਟਰ। ਉਹੀ ਬਲ ਛੋਟੇ ਖੇਤਰਫਲ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤਿੱਖਾ ਚਾਕੂ ਵਧੀਆ ਕੱਟਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਬੈਗਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਰਲ ਦਾ ਦਬਾਅ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਬੋਤਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਛੇਕ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਵੱਧ ਧੱਕੇ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹ ਦੀ ਕੰਧ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਮੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੈਸਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਾਂਡੇ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸੇ ਲਈ ਗੁਬਾਰਾ ਫੁੱਲਦਾ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਹਵਾ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਉੱਤੇ ਇਹ ਦਬਾਅ ਲਗਭਗ 76 cm ਉੱਚੇ ਪਾਰੇ ਦੇ ਕਾਲਮ ਬਰਾਬਰ, ਯਾਨੀ ਲਗਭਗ 1 × 10⁵ Pa ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੈਰੋਮੀਟਰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਹੈ।
- 1ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਜਾਓ
- 2ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਘੱਟ
- 3ਪਾਣੀ 100 °C ਤੋਂ ਘੱਟ ਉੱਤੇ ਉਬਲਦਾ ਹੈ
- 4ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਗਰਮੀ; ਹੌਲੀ ਪੱਕਦਾ ਹੈ
ਜਿੱਥੇ ਤਰਲ ਤੇਜ਼ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਦਬਾਅ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਖੰਭ ਦੇ ਗੋਲ ਉੱਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਹਵਾ ਤੇਜ਼ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਦਬਾਅ ਘਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੰਭ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਛੱਤ ਉੱਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਟੀਨ ਦੀ ਚਾਦਰ ਉਡਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਤੈਰਨਾ, ਘਣਤਾ ਅਤੇ ਤਰਲ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਧੱਕਾ ਹਟਾਏ ਗਏ ਤਰਲ ਦੇ ਭਾਰ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਰਲ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਧੱਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਛਾਲ ਬਲ ਹੈ। ਆਰਕੀਮਿਡੀਜ਼ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ: ਉਛਾਲ ਬਲ ਹਟਾਏ ਗਏ ਤਰਲ ਦੇ ਭਾਰ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਆਕਾਰ ਜਾਂ ਡੂੰਘਾਈ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ। ਜਹਾਜ਼, ਹਾਈਡ੍ਰੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਲੈਕਟੋਮੀਟਰ ਇਸੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
| ਸੰਕਲਪ | ਅਰਥ |
|---|---|
| ਘਣਤਾ | ਪ੍ਰਤੀ ਆਇਤਨ ਪੁੰਜ; ਪਾਣੀ 1000 kg/m³ |
| ਤੈਰਦੀ ਹੈ | ਤਰਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੰਘਣੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਰ੍ਹਕ ਤੇ ਬਰਫ਼ |
| ਡੁੱਬਦੀ ਹੈ | ਤਰਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਘਣੀ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਹੇ ਦੀ ਕਿੱਲ |
| ਸਾਪੇਖ ਘਣਤਾ | ਘਣਤਾ ÷ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਣਤਾ; ਕੋਈ ਇਕਾਈ ਨਹੀਂ |
ਲੈਕਟੋਮੀਟਰ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਦੀ ਘਣਤਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਘਣਤਾ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਚਰਬੀ ਦੁੱਧ ਨਾਲੋਂ ਹਲਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਲਾਈ-ਰਹਿਤ ਦੁੱਧ ਪੂਰੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸੰਘਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਲਾਈ-ਰਹਿਤ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪਾਓ ਤਾਂ ਘਣਤਾ ਮੁੜ ਆਮ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੈਕਟੋਮੀਟਰ ਪਾਣੀ ਮਿਲਿਆ ਮਲਾਈ-ਰਹਿਤ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਫੜ ਸਕਦਾ।
ਰਗੜ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਰਗੜ ਗਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਸਥਿਰ ਰਗੜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਫਿਰ ਸਰਕਵੀਂ, ਅਤੇ ਵੇਲਣੀ ਰਗੜ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ।
ਰਗੜ ਉਹ ਬਲ ਹੈ ਜੋ ਦੋ ਛੂੰਹਦੀਆਂ ਸਤ੍ਹਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਤ੍ਹਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਉਭਾਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖੁਰਦਰੀਆਂ ਸਤ੍ਹਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਧ ਦਬਾਉਣ ਨਾਲ ਰਗੜ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਰਗੜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਤੀ ਦੇ ਉਲਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਹਥੇਲੀਆਂ ਰਗੜ ਕੇ ਦੇਖੋ।
- ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧਸਥਿਰ ਰਗੜਗਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
- ਸਰਕਵੀਂ ਰਗੜਇੱਕ ਸਤ੍ਹਾ ਦੂਜੀ ਉੱਤੇ ਸਰਕਦੀ
- ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟਵੇਲਣੀ ਰਗੜਪਹੀਆ ਜਾਂ ਗੇਂਦ ਰਿੜ੍ਹਦੀ
- ਟਾਇਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲੀਹਾਂ
- ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੇ ਤਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖਾਂਚੇ
- ਪਹੀਏ ਨੂੰ ਦੱਬਦੇ ਬ੍ਰੇਕ ਪੈਡ
- ਕਬੱਡੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿੱਟੀ ਮਲਦੇ
- ਚੱਲਦੇ ਪੁਰਜ਼ਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਲ ਤੇ ਗਰੀਸ
- ਪੱਖਿਆਂ ਤੇ ਸਾਈਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਬੇਅਰਿੰਗ
- ਸੂਟਕੇਸਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹੀਏ
- ਕੈਰਮ ਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਪਾਊਡਰ
ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਲ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਧਾਰਾ-ਰੇਖੀ ਆਕਾਰ — ਅੱਗੋਂ ਨੋਕਦਾਰ, ਮੱਛੀ ਜਾਂ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ — ਖਿੱਚ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼, ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰੇਸਿੰਗ ਕਾਰਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰਗੜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਨਾ ਤੁਰ ਸਕਦੇ, ਨਾ ਲਿਖ ਸਕਦੇ, ਨਾ ਸਾਈਕਲ ਰੋਕ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਰਗੜ ਟਾਇਰਾਂ ਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀ ਪੁਰਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਘਸਾਉਂਦੀ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਵਜੋਂ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਿੱਥੇ ਪਕੜ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੁਚੱਜੀ ਗਤੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।
ਇਕਾਈਆਂ ਅਤੇ ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: SI ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਮੂਲ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ; ਬਾਕੀ ਹਰ ਇਕਾਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ।
| ਰਾਸ਼ੀ | SI ਮੂਲ ਇਕਾਈ | ਚਿੰਨ੍ਹ |
|---|---|---|
| ਲੰਬਾਈ | ਮੀਟਰ | m |
| ਪੁੰਜ | ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ | kg |
| ਸਮਾਂ | ਸਕਿੰਟ | s |
| ਬਿਜਲੀ ਧਾਰਾ | ਐਂਪੀਅਰ | A |
| ਤਾਪਮਾਨ | ਕੈਲਵਿਨ | K |
| ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਮਾਤਰਾ | ਮੋਲ | mol |
| ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੀਬਰਤਾ | ਕੈਂਡੇਲਾ | cd |
| ਰਾਸ਼ੀ | ਇਕਾਈ | ਕਿਸ ਤੋਂ ਬਣੀ |
|---|---|---|
| ਬਲ | ਨਿਊਟਨ (N) | kg m/s² |
| ਕੰਮ, ਊਰਜਾ, ਗਰਮੀ | ਜੂਲ (J) | N m |
| ਸ਼ਕਤੀ | ਵਾਟ (W) | J/s |
| ਦਬਾਅ | ਪਾਸਕਲ (Pa) | N/m² |
| ਆਵਿਰਤੀ | ਹਰਟਜ਼ (Hz) | 1 ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਿੰਟ |
| ਯੰਤਰ | ਕੀ ਮਾਪਦਾ ਹੈ |
|---|---|
| ਥਰਮਾਮੀਟਰ | ਤਾਪਮਾਨ |
| ਬੈਰੋਮੀਟਰ | ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ |
| ਹਾਈਗ੍ਰੋਮੀਟਰ | ਹਵਾ ਦੀ ਨਮੀ |
| ਹਾਈਡ੍ਰੋਮੀਟਰ | ਤਰਲਾਂ ਦੀ ਘਣਤਾ |
| ਲੈਕਟੋਮੀਟਰ | ਦੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ |
| ਐਨੀਮੋਮੀਟਰ | ਹਵਾ ਦੀ ਚਾਲ |
| ਸਿਜ਼ਮੋਗ੍ਰਾਫ਼ | ਭੂਚਾਲ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ |
| ਕਮਾਨੀਦਾਰ ਤੱਕੜੀ | ਬਲ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਰ |
ਭੂਚਾਲ: ਹੋਰ ਗੱਲਾਂਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- ਧਰਤੀ ਦੀ ਬਾਹਰਲੀ ਪਰਤ ਖਿਸਕਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਹੈ। ਜਦ ਪਲੇਟਾਂ ਖਹਿੰਦੀਆਂ, ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਜਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੀ ਹੇਠ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਭੂਚਾਲ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਤੀਬਰਤਾ ਰਿਕਟਰ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ 2 ਦੇ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਲਗਭਗ 1000 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਤਬਾਹੀ ਵਾਲੀ ਊਰਜਾ।
- ਭੂਚਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਠੀਕ ਉੱਪਰ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਬਿੰਦੂ ਅਧਿਕੇਂਦਰ ਹੈ।
- ਘਰ ਅੰਦਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੇਜ਼ ਹੇਠ ਲੁਕੋ, ਕੱਚ ਤੋਂ ਦੂਰ। ਬਾਹਰ ਹੋਵੋ ਤਾਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਤਾਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਜਾਓ।
- ਪੈਮਾਨੇ ਐਂਡਰਸ ਸੈਲਸੀਅਸ, ਡੈਨੀਅਲ ਗੈਬਰੀਅਲ ਫ਼ਾਰਨਹਾਈਟ ਅਤੇ ਲਾਰਡ ਕੈਲਵਿਨ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਨ। ਪਾਸਕਲ ਇਕਾਈ ਬਲੇਜ਼ ਪਾਸਕਲ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਭੁਲੇਖੇ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ
ਆਖ਼ਰੀ ਦੁਹਰਾਈ — ਜਿੱਥੇ ਵਿਕਲਪ ਧੋਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
- ਥਰਮੋਸਟੈਟ ਤਾਪਮਾਨ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਥਰਮਾਮੀਟਰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ।
- ਭਾਫ਼ ਗੁਪਤ ਤਾਪ ਕਾਰਨ ਵੱਧ ਸਾੜਦੀ ਹੈ, 100 °C ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਰਮ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
- ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਉੱਤੇ ਉਬਲਦਾ ਹੈ, ਵੱਧ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ।
- ਪਾਣੀ ਜੰਮਣ ਉੱਤੇ ਫੈਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 4 °C ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, 0 °C ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ।
- ਮਲਾਈ-ਰਹਿਤ ਦੁੱਧ ਪੂਰੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸੰਘਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਹਾਈਗ੍ਰੋਮੀਟਰ = ਨਮੀ; ਹਾਈਡ੍ਰੋਮੀਟਰ = ਤਰਲ ਦੀ ਘਣਤਾ; ਐਨੀਮੋਮੀਟਰ = ਹਵਾ।
- ਵੇਲਣੀ ਰਗੜ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ, ਸਥਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ।
100 °C ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਨਹਾਈਟ ਅਤੇ ਕੈਲਵਿਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲੋ।
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
F = 9 × 100/5 + 32 = 180 + 32 = 212 °F। K = 100 + 273 = 373 K।
- ਸਰੀਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ
- 37 °C = 98.6 °F
- °C ਤੇ °F ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ
- −40
- ਤਾਪਮਾਨ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ
- ਥਰਮੋਸਟੈਟ
- ਗਰਮੀ ਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨਹੀਂ
- ਐਡੀਆਬੈਟਿਕ
- ਤੇਜ਼ ਵਹਾਅ, ਘੱਟ ਦਬਾਅ
- ਬਰਨੌਲੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
- ਸਟੋਕਸ ਇਕਾਈ ਹੈ
- ਗਤਿਕ ਲੇਸ
- ਨਮੀ ਮਾਪਦਾ
- ਹਾਈਗ੍ਰੋਮੀਟਰ
- ਭੂਚਾਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦਰਜ ਕਰਦਾ
- ਸਿਜ਼ਮੋਗ੍ਰਾਫ਼
- F = 9C/5 + 32; K = C + 273; −40 °C = −40 °F
- ਥਰਮੋਸਟੈਟ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ; ਭਾਫ਼ ਵੱਧ ਸਾੜਦੀ (ਗੁਪਤ ਤਾਪ)
- ਪਾਣੀ ਜੰਮ ਕੇ ਫੈਲਦਾ; 4 °C ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣਾ
- ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਦਬਾਅ → ਘੱਟ ਉਬਾਲ ਦਰਜਾ
- ਉਛਾਲ ਬਲ = ਹਟਾਏ ਤਰਲ ਦਾ ਭਾਰ
- ਸਥਿਰ > ਸਰਕਵੀਂ > ਵੇਲਣੀ ਰਗੜ
- ਹਾਈਗ੍ਰੋਮੀਟਰ ਨਮੀ; ਐਨੀਮੋਮੀਟਰ ਹਵਾ; ਸਿਜ਼ਮੋਗ੍ਰਾਫ਼ ਭੂਚਾਲ