MockSutraNotes
PUNJAB GK · FOUNDATION SERIES

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਰਕ, ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ: ਕਿਲ੍ਹੇ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰਾਂ

ਹਰ ਉਹ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਮਹੱਲ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਮੰਦਰ, ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ, ਬਣਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਤੱਥ।

Punjab PolicePSSSBPPSCPatwari15 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂRead in English
ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਪਟਿਆਲਾ — ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ 1763 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਿਲ੍ਹਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਕਿਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਨਾਲ ਨਾ ਰਲਾਓ। ਤਸਵੀਰ: Journojp, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਸਾਂਭਦੇ ਹਨ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਮਹੱਲ ਲੋਧੀਆਂ, ਮੁਗ਼ਲਾਂ, ਮਿਸਲਾਂ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼, ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਰਗੇ ਨਵੇਂ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁੱਛੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਕਿਹੜਾ ਸਮਾਰਕ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ? ਇਹ ਪੰਨਾ ਇਸੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

5
ਸਿੱਖ ਤਖ਼ਤ
3 ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ
1763
ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਪਟਿਆਲਾ
ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ
2011
ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ
ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
2016
ਕੈਪੀਟਲ ਕੰਪਲੈਕਸ
UNESCO ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ
ਨਕਸ਼ਾ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵਿਰਾਸਤੀ ਨਕਸ਼ਾ
ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਹਰਿਆਣਾਰਾਜਸਥਾਨਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰਪਾਕਿਸਤਾਨਰਾਵੀਬਿਆਸਸਤਲੁਜਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰਬਠਿੰਡਾਰੂਪਨਗਰਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ · ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰਤਖ਼ਤ-ਏ-ਅਕਬਰੀ · ਕਲਾਨੌਰਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ · ਪਠਾਨਕੋਟਮੂਰਿਸ਼ ਮਸਜਿਦ · ਕਪੂਰਥਲਾਕੇਸਗੜ੍ਹ · ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ · ਪਟਿਆਲਾਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ · ਬਠਿੰਡਾਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ · ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ
ਸਿੱਖ ਤਖ਼ਤ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇਦਰਿਆ
ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ ਅੱਜ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ। ਪਿੰਨ ਨਗਰ ਦੀ ਥਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਸਹੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਰੰਗੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ: ਤਖ਼ਤ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ — ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਰੂਪਨਗਰ (ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ) ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ (ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ)। ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਵੀ: ਬਟਾਲਾ (ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਮਕਬਰਾ), ਫਿਲੌਰ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਲੋਧੀ ਕਿਲ੍ਹਾ (ਲੁਧਿਆਣਾ), ਸੰਘੋਲ, ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ (ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ)।
ਨਕਸ਼ਾ: geoBoundaries (ODbL; DataMeet CC BY 2.5 IN), Natural Earth ਦਰਿਆ (ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ)

ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਰਕ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ।

  • ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।
  • ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ 1577 ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਖੁਦਵਾਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
  • ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ 1588 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨੀਂਹ-ਪੱਥਰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ (ਕਾਦਰੀ ਸੂਫ਼ੀ) ਨੇ ਰੱਖਿਆ।
  • ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1588 ਤੋਂ 1604 ਤੱਕ ਹੋਇਆ। 1604 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ।
  • ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1800 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰਲੀਆਂ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਰਤ ਚੜ੍ਹਵਾਈ — ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ "ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ" ਕਹਾਇਆ।
  • ਇਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ 1606 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। 1984 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
  • ਇਸੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਹੋਰ ਅਸਥਾਨ: ਸੰਤੋਖਸਰ ਸਰੋਵਰ (ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ) ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਸਰੋਵਰ ਦੁਆਲੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ — ਨੀਂਹ 1588; ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ (1606)। ਤਸਵੀਰ: Jasleen Kaur, Wikimedia Commons · CC BY-SA 2.0
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ

1920–25 ਦੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ (ਅਕਾਲੀ) ਲਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਕਾਬਜ਼ ਮਹੰਤਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ। SGPC (ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ) ਦਾ ਗਠਨ 15–16 ਨਵੰਬਰ 1920 ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ, 1925 ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ। ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ: ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ।

ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਨੀਂਹ-ਪੱਥਰ ਕਿਸ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਨੇ ਰੱਖਿਆ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ

ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਿੰਘਾਸਣ": ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸੱਤਾ ਦਾ ਅਸਥਾਨ। ਤਖ਼ਤ ਪੰਜ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਤਖ਼ਤਸਥਾਨਸੰਬੰਧ
ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ, 1606; ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਸਥਾਨ
ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਰੂਪਨਗਰ), ਪੰਜਾਬਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ, ਵਿਸਾਖੀ 1699
ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ (ਬਠਿੰਡਾ), ਪੰਜਾਬਦਮਦਮੀ ਬੀੜ, 1705–06; 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਤਖ਼ਤ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ
ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਜੀ, ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬਪਟਨਾ, ਬਿਹਾਰਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ
ਤਖ਼ਤ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬਨਾਂਦੇੜ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ (ਗੋਦਾਵਰੀ ਕੰਢੇ)ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ 1708 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਏ
ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ "ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਸ਼ੀ" ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਬਠਿੰਡੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੋ ਤਖ਼ਤ
ਮਹਿਰਾਬਦਾਰ ਵਰਾਂਡਿਆਂ ਵਾਲੀ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਗੁੰਬਦਾਂ ਵਾਲੀ ਚਿੱਟੀ ਇਮਾਰਤ
ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ — ਖ਼ਾਲਸਾ, 1699।
Historiansimar, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਲਾਲ ਇੱਟਾਂ ਵਾਲੇ ਬੁਰਜ ਕੋਲ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਗੁੰਬਦ
ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ — "ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਸ਼ੀ"।
Kuldeepburjbhalaike, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਤਸਵੀਰ
ਯਾਦ ਰੱਖੋ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਖ਼ਤ — ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) → ਕੇਸਗੜ੍ਹ (ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ) → ਦਮਦਮਾ (ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ); ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਅ-ਕ-ਦ। ਉੱਪਰਲੇ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਲ ਵੀ ਇਸੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨ: 1606 → 1699 → 1705–06।

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ

ਪੰਜਾਬ ਵਿਚਲੇ ਤਿੰਨ ਤਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਸਮੇਤ ਦੱਸੋ।

ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ

ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ — ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ; ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ — ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ; ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ — ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ (ਬਠਿੰਡਾ)।

ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ

ਹਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰੋ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾਸਥਾਨ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ)ਕਿਸ ਦੀ ਯਾਦ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ (ਸਰਹਿੰਦ)ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ, ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ, ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ — ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਨੀਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣੇ ਗਏ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁਖ ਨਿਵਾਰਨ ਸਾਹਿਬਪਟਿਆਲਾਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ; ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਜਲ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਦੁਖ = ਪੀੜ, ਨਿਵਾਰਨ = ਦੂਰ ਕਰਨਾ)
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ (ਰੂਪਨਗਰ)ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ, ਇੱਥੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ (1704)
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟੁੱਟੀ ਗੰਢੀ ਸਾਹਿਬਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ (1705); ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ (ਕਪੂਰਥਲਾ)ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਕੰਢੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਾਲੇ ਸਾਲ
ਰੰਗੀ ਕਤਾਰ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੱਛੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਬਾਰੇ ਹੋਰ: ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ।
ਹੋਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ: ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ …ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਗੁਰਦੁਆਰਾਸਥਾਨ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ)ਕਿਸ ਦੀ ਯਾਦ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ਸਸਕਾਰ; ਦੀਵਾਨ ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ਰੀਦੀ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬਗੋਇੰਦਵਾਲ (ਤਰਨ ਤਾਰਨ)ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਣਵਾਈ 84 ਪੌੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਬਾਉਲੀ
ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਤਰਨ ਤਾਰਨਤਰਨ ਤਾਰਨਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ 1590 ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਨਗਰ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਖੂਹ
ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕਗੁਰਦਾਸਪੁਰਕਰਤਾਰਪੁਰ ਲਾਂਘੇ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਥਾਨ (9 ਨਵੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ)
ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ"ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ ਰੇ" — ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, 1664
ਤੁਰੰਤ ਤੱਥ

ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਹਰ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
  • ਦੁਖ ਨਿਵਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਹੈ — ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਂ ਬਠਿੰਡੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
  • ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ (ਸਰਹਿੰਦ ਨੇੜੇ ਦਾ ਨਗਰ) ਅਤੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ (ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਪੰਜ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ।
  • ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਬਠਿੰਡੇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
  • ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁਖ ਨਿਵਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਹਰ ਸਾਲ ਕਿੱਥੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਮੰਦਰ, ਮਸਜਿਦਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਥਾਵਾਂ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਥਾਨਕਿੱਥੇਮੁੱਖ ਤੱਥ
ਰਾਮ ਤੀਰਥਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 11 ਕਿ.ਮੀ. ਪੱਛਮ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ–ਲੋਪੋਕੇ ਸੜਕ)ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ, ਜਿੱਥੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਲਵ ਤੇ ਕੁਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ; ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ
ਦੁਰਗਿਆਣਾ ਮੰਦਰਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰਨੀਂਹ-ਪੱਥਰ ਪੰਡਿਤ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਨੇ ਰੱਖਿਆ; 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ
ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਂਦੇਵ ਮੰਦਰਪਿੰਡ ਡੂੰਗ, ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਕੰਢੀ ਨੇੜੇ, ਪਠਾਨਕੋਟਰਾਵੀ ਕੰਢੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਗੁਫ਼ਾ ਮੰਦਰ
ਸੋਢਲ ਮੰਦਰਜਲੰਧਰਇੱਥੇ ਸੋਢਲ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ
ਪੰਚ ਮੰਦਰਕਪੂਰਥਲਾਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਮੰਦਰ-ਸਮੂਹ
ਮੂਰਿਸ਼ ਮਸਜਿਦਕਪੂਰਥਲਾਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ 1930 ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਈ, ਮਰਾਕਸ਼ (ਮੋਰੱਕੋ) ਦੀ ਕੁਤੁਬੀਆ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਉੱਤੇ
ਰੌਜ਼ਾ ਸ਼ਰੀਫ਼ਸਰਹਿੰਦ (ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ)ਸ਼ੇਖ਼ ਅਹਿਮਦ ਸਰਹਿੰਦੀ (ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸੂਫ਼ੀ) ਦੀ ਦਰਗਾਹ
ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਸੀਤਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ)ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਨਕ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਬਣਵਾਈ ਮਸਜਿਦ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦੀਆ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰਕਾਦੀਆਂ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ)ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜੱਦੀ ਨਗਰ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1889 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦੀਆ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮੇਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਾਲੇ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਪੜ੍ਹੋ।
ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਪਰਿਵਾਰਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਨਹੀਂ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਮੰਦਰ-ਮੰਡਪ
ਰਾਮ ਤੀਰਥ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ — ਲਵ-ਕੁਸ਼ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ।
Mohalimunda, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੀ ਗੁਲਾਬੀ ਮੂਰਿਸ਼ ਮਸਜਿਦ, ਮਹਿਰਾਬਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਚੌਰਸ ਮੀਨਾਰ ਸਮੇਤ
ਮੂਰਿਸ਼ ਮਸਜਿਦ, ਕਪੂਰਥਲਾ (1930) — ਮਰਾਕੇਸ਼ ਦੀ ਕੁਤੁਬੀਆ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਉੱਤੇ।
Harvinder Chandigarh, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਤਸਵੀਰ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਮੰਦਰ, ਜਿੱਥੇ ਲਵ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਂਦੇਵ ਮੰਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ

ਹਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਬਣਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਤੱਥ ਯਾਦ ਕਰੋ।

ਕਿਲ੍ਹਾਸਥਾਨਬਣਵਾਉਣ ਵਾਲਾ / ਮੁੱਖ ਤੱਥ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਬਠਿੰਡਾਬਠਿੰਡਾਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬਚੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਭੱਟੀ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ (ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਜਾ ਡੱਬ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ)। 1240 ਵਿੱਚ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਇੱਥੇ ਕੈਦ ਰਹੀ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਪਟਿਆਲਾਪਟਿਆਲਾਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ 1763 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ
ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾਪਟਿਆਲੇ ਨੇੜੇਪਹਿਲਾਂ ਨਵਾਬ ਸੈਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ; ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ 1837 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਬਣਵਾਇਆ
ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰਪਹਿਲਾਂ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ (ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰੀ) ਨੇ 1760 ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ; ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁੜ ਬਣਵਾਇਆ (1805–09); 2017 ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ
ਫਿਲੌਰ ਕਿਲ੍ਹਾਫਿਲੌਰ (ਜਲੰਧਰ)ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ (ਲਗਭਗ 1809) ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ; ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਅਕੈਡਮੀ ਹੈ
ਲੋਧੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ("ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ")ਲੁਧਿਆਣਾ16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ, ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਣਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹਟ ਗਿਆ
ਰਾਮ ਰੌਣੀ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਮਗੜ੍ਹ)ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ1748 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ; ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਬਣਾਇਆ
ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਕੰਢੀ ਕਿਲ੍ਹਾਪਠਾਨਕੋਟਰਾਵੀ ਨੇੜੇ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ
ਸਾਰਣੀ ਵਾਲੇ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਸਾਹਮਣੇ ਘਾਹ ਵਾਲੇ ਮੈਦਾਨ ਨਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਬਠਿੰਡਾ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਬੁਰਜ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਬਠਿੰਡਾ — ਇੱਥੇ 1240 ਵਿੱਚ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਕੈਦ ਰਹੀ।
Guneeta, Wikimedia Commons · Public domain
ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਢਲਵੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਗੋਲ ਬੁਰਜ
ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ — ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ; ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁੜ ਬਣਵਾਇਆ।
Harvinder Chandigarh, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਤਸਵੀਰ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਬਠਿੰਡਾ
ਪਟਿਆਲਾ
ਉਮਰ
ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ — ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬਚੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ
1763 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ
ਕਿਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ
ਭੱਟੀ ਰਾਜਪੂਤ
ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ, ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਬਾਨੀ
ਕਿਸ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ
1240 ਵਿੱਚ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਇੱਥੇ ਕੈਦ ਰਹੀ
ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਬਠਿੰਡਾ
ਪਟਿਆਲਾ
ਬਠਿੰਡਾ = ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ। ਪਟਿਆਲਾ = ਪਿੱਛੋਂ ਬਣਿਆ।
ਯਾਦ ਰੱਖੋ

ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕਿਲ੍ਹੇ: ਬਠਿੰਡਾ = ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ (ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ, 1240) — ਦੋਵੇਂ "ਬ" ਨਾਲ। ਪਟਿਆਲਾ = ਪਿੱਛੋਂ ਬਣਿਆ (ਫੂਲਕੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ, 1763) — ਦੋਵੇਂ "ਪ" ਨਾਲ।

ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਲੋਧੀ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਣਿਆ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਮਹੱਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਬਾਗ਼

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਮਹੱਲ / ਬਾਗ਼ਸਥਾਨਮੁੱਖ ਤੱਥ
ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਪੈਲੇਸ (ਪੁਰਾਣਾ ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼)ਪਟਿਆਲਾਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ; ਬਾਗ਼ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਉੱਤੇ (ਪੌੜੀਦਾਰ ਤਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ)। 1961 ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਪੋਰਟਸ (NIS) ਹੈ
ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹੱਲਪਟਿਆਲਾਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ (1847); ਇੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੈਡਲ ਗੈਲਰੀ ਹੈ
ਜਗਤਜੀਤ ਪੈਲੇਸਕਪੂਰਥਲਾਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1908 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ (ਵਰਸਾਏ / ਫ਼ੋਂਟੇਨਬਲੋ) ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ; ਹੁਣ ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ
ਰਾਮ ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਸਮਰ ਪੈਲੇਸਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਮਹੱਲ; ਇੱਥੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੈਨੋਰਮਾ ਹੈ
ਆਮ ਖ਼ਾਸ ਬਾਗ਼ਸਰਹਿੰਦ (ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ)ਪੁਰਾਣੀ ਲਾਹੌਰ–ਦਿੱਲੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਸਰਾਂ
ਬਨਾਸਰ ਬਾਗ਼ਸੰਗਰੂਰਪੁਰਾਣੀ ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਬਾਗ਼, ਬਾਰਾਂਦਰੀ (12 ਦਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਡਪ) ਸਮੇਤ
ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਬਾਗ਼
ਘਾਹ ਵਾਲੇ ਮੈਦਾਨ ਪਿੱਛੇ ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਮਹਿਲ, ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਲੰਮਾ ਕਰੀਮ ਰੰਗਾ ਸਾਹਮਣਾ
ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਮਹਿਲ, ਪਟਿਆਲਾ — ਹੁਣ ਐੱਨ.ਆਈ.ਐੱਸ.।
Satdeep Gill, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਦੋ ਗੋਲ ਬੁਰਜਾਂ ਅਤੇ ਝੀਲ ਉੱਤੇ ਝੂਲਦੇ ਪੁਲ ਵਾਲਾ ਗੁਲਾਬੀ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹੱਲ, ਪਟਿਆਲਾ
ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹੱਲ, ਪਟਿਆਲਾ — ਕਲਾ ਅਤੇ ਤਮਗ਼ਾ ਗੈਲਰੀ।
Keshuseeker, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਜਗਤਜੀਤ ਪੈਲੇਸ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਢਲਵੀਂ ਛੱਤ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵਿਹੜੇ ਨਾਲ
ਜਗਤਜੀਤ ਪੈਲੇਸ, ਕਪੂਰਥਲਾ (1908) — ਹੁਣ ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ।
Harvinder Chandigarh, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਬਨਾਸਰ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਿਰਾਬਾਂ ਵਾਲੀ ਕਰੀਮ ਰੰਗੀ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਫ਼ੁਹਾਰਾ
ਬਨਾਸਰ ਬਾਗ਼, ਸੰਗਰੂਰ — ਪੁਰਾਣੀ ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਬਾਗ਼।
Osheen477, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਤਸਵੀਰ
ਹੋਰ ਸ਼ਾਹੀ ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਮਹੱਲਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
  • ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਬਾਗ਼, ਪਟਿਆਲਾ: ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਬਾਗ਼
  • ਹੀਰਾ ਮਹੱਲ, ਨਾਭਾ: ਪੁਰਾਣੀ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਮਹੱਲ
  • ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ਼, ਕਪੂਰਥਲਾ: ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਬਾਗ਼
ਪਟਿਆਲਾ ਜਾਂ ਕਪੂਰਥਲਾ?
ਪਟਿਆਲਾ
ਕਪੂਰਥਲਾ
ਮਹੱਲ
ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ (ਹੁਣ NIS); ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹੱਲ (ਆਰਟ ਅਤੇ ਮੈਡਲ ਗੈਲਰੀ)
ਜਗਤਜੀਤ ਪੈਲੇਸ (1908; ਹੁਣ ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ)
ਕਿਲ੍ਹਾ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ (1763); ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ
—
ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁਖ ਨਿਵਾਰਨ ਸਾਹਿਬ
ਮੂਰਿਸ਼ ਮਸਜਿਦ (1930); ਪੰਚ ਮੰਦਰ
ਬਾਗ਼
ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਬਾਗ਼
ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ਼
ਨਵੇਂ ਅਦਾਰੇ
NIS (1961)
ਪੁਸ਼ਪਾ ਗੁਜਰਾਲ ਸਾਇੰਸ ਸਿਟੀ (2005)
ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹੱਲ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹੱਲ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਵਾਏ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਬਾਰਾਂਦਰੀ

ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਅਜਿਹਾ ਮੰਡਪ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਦਰ (ਬਾਰਾਂ = 12, ਦਰ = ਦਰਵਾਜ਼ਾ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਵਾ ਆਰ-ਪਾਰ ਲੰਘ ਸਕੇ। ਪਟਿਆਲੇ ਅਤੇ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਬਾਗ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰਾਂਦਰੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਬਾਰਾਂ = 12→ਦਰ = ਦਰਵਾਜ਼ਾ→ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਮੰਡਪ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਪੈਲੇਸ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਪੈਲੇਸ ______ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ

ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਪੈਲੇਸ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਕਿਸ ਬਾਗ਼ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ?

ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ

ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਪੌੜੀਦਾਰ ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ਼ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਅੱਜ ਇੱਥੇ NIS ਹੈ।

ਮਕਬਰੇ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਦੇ ਸਮਾਰਕ

ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਦੇ ਮਕਬਰੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਥੜ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਅਕਬਰ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਹੋਈ।

ਸਮਾਰਕਸਥਾਨ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ)ਤੱਥ
ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਮਕਬਰਾਬਟਾਲਾ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ)ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ; ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਾਰਕ
ਹਾਜੀ ਜਮਾਲ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਮੋਮਿਨ ਦੇ ਮਕਬਰੇਨਕੋਦਰ (ਜਲੰਧਰ)ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਦੇ ਮਕਬਰੇ
ਤਖ਼ਤ-ਏ-ਅਕਬਰੀਕਲਾਨੌਰ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ)ਉਹ ਥੜ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ 14 ਫ਼ਰਵਰੀ 1556 ਨੂੰ ਅਕਬਰ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਹੋਈ
ਰੌਜ਼ਾ ਸ਼ਰੀਫ਼ਸਰਹਿੰਦ (ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ)ਸ਼ੇਖ਼ ਅਹਿਮਦ ਸਰਹਿੰਦੀ ਦੀ ਦਰਗਾਹ
ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਲਈ ਵੇਖੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਮਕਬਰਾ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਰਕ, ਕਿਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ

ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ — ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ।

ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਬੁਰਜ, ਪੁਲ ਅਤੇ ਘੁਮਾਵਦਾਰ ਸਟੀਲ ਛੱਤਾਂ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਵੇਂ ਸਮੇਤ
ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ — ਮੋਸ਼ੇ ਸਫ਼ਦੀ ਵੱਲੋਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ, 25 ਨਵੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੱਥਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਤਸਵੀਰ: Kshitiz Sikka, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਅਜਾਇਬ-ਘਰਸਥਾਨਕਿਸ ਬਾਰੇ
ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ (ਖ਼ਾਲਸਾ ਹੈਰੀਟੇਜ ਕੰਪਲੈਕਸ)ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਰੂਪਨਗਰ)ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ; ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਮੋਸ਼ੇ ਸਫ਼ਦੀ; 25 ਨਵੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ
ਵੰਡ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ (ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ)ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ1947 ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ; 2017 ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ
ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਦਗਾਰਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਦੇ ਸਾਕੇ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ; 1961 ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨ
ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ-ਘਰਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਚਿੱਤਰ, ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ
ਸੰਘੋਲ ਅਜਾਇਬ-ਘਰਸੰਘੋਲ (ਉੱਚਾ ਪਿੰਡ), ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬਹੜੱਪਾ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਲੱਭਤਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ (1990)
ਹੋਰ ਅਜਾਇਬ-ਘਰਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਅਜਾਇਬ-ਘਰਸਥਾਨਕਿਸ ਬਾਰੇ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਜਾਇਬ-ਘਰਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU), ਲੁਧਿਆਣਾਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸੰਦ, ਦਸਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੰਗੀ ਅਜਾਇਬ-ਘਰਲੁਧਿਆਣਾ (ਲੁਧਿਆਣਾ–ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸੜਕ)ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ਜੰਗਾਂ
ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ-ਘਰਬਲੌਂਗੀ (ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ. ਨਗਰ/ਮੋਹਾਲੀ)ਆਦਮ-ਕੱਦ ਬੁੱਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਜਾਇਬ-ਘਰਖਟਕੜ ਕਲਾਂ (ਐੱਸ.ਬੀ.ਐੱਸ. ਨਗਰ)ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ
ਪੁਸ਼ਪਾ ਗੁਜਰਾਲ ਸਾਇੰਸ ਸਿਟੀਕਪੂਰਥਲਾ (ਜਲੰਧਰ ਰੋਡ)ਵਿਗਿਆਨ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਅਤੇ ਪਾਰਕ, 2005
ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ
ਮੋਸ਼ੇ ਸਫ਼ਦੀ

ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਆਰਕੀਟੈਕਟ; ਖ਼ਾਲਸਾ ਹੈਰੀਟੇਜ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (2011)।

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਲ ਕਾਰਬੂਜ਼ੀਏ

ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕੈਪੀਟਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।

ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ
ਨੇਕ ਚੰਦ

ਕਬਾੜ ਅਤੇ ਬੇਕਾਰ ਸਮਾਨ ਤੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ ਬਣਾਇਆ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਲਾਲ ਇੱਟਾਂ ਵਾਲਾ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਹੈ, ਰਾਤ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ
ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ — ਵੰਡ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ (2017) ਦਾ ਘਰ, ਜੋ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ: shankar s., Wikimedia Commons · CC BY 2.0
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਕੌਣ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ (ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ) ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ

ਵੰਡ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ?

ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ

ਵੰਡ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਮੋਸ਼ੇ ਸਫ਼ਦੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ।

ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ

ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਯਾਦਗਾਰਸਥਾਨਕਿਸ ਦੀ ਯਾਦ
ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 (ਵਿਸਾਖੀ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਇਕੱਠ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਯਾਦਗਾਰ, ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦਾ ਇੱਥੇ ਸਸਕਾਰ ਹੋਇਆ (1931)
ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਯਾਦਗਾਰਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ12 ਸਤੰਬਰ 1897 ਨੂੰ ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਵਿਖੇ 36ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਪਲਟਨ ਦੇ 21 ਸੈਨਿਕ
ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਯਾਦਗਾਰਫ਼ਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ (ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ)ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ, 1845
ਜੰਗ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦੀ ਯਾਦਗਾਰਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ)ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ; 2016 ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨ
ਫ਼ਤਹਿ ਬੁਰਜਚੱਪੜਚਿੜੀ (ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ. ਨਗਰ/ਮੋਹਾਲੀ)ਚੱਪੜਚਿੜੀ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤ (1710); 100 ਮੀਟਰ (328 ਫੁੱਟ) ਉੱਚਾ ਬੁਰਜ, 2011 ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ
ਵਾਹਗਾ–ਅਟਾਰੀ ਸਰਹੱਦਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ1959 ਤੋਂ ਬੀਟਿੰਗ ਰੀਟਰੀਟ ਰਸਮ
ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੁੱਛੇ ਗਏਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ 2021 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਝਾਕੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਕੀ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਿਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਐਂਡ ਆਗਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ (HRIDAY) ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

  • ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲ ਕਾਰਬੂਜ਼ੀਏ ਨੇ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸਨ।
  • ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੈਪੀਟਲ ਕੰਪਲੈਕਸ (ਹਾਈ ਕੋਰਟ, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਸਕੱਤਰੇਤ) 2016 ਵਿੱਚ UNESCO ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਬਣਿਆ।
  • ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ ਨੇਕ ਚੰਦ ਨੇ ਕਬਾੜ ਅਤੇ ਟੁੱਟੇ-ਭੱਜੇ ਸਮਾਨ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਲਗਭਗ 1957 ਵਿੱਚ ਚੋਰੀ-ਛੁਪੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ; 1976 ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ। ਨੇਕ ਚੰਦ ਨੂੰ 1984 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਮਿਲਿਆ।
  • ਕੈਪੀਟਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਓਪਨ ਹੈਂਡ ਸਮਾਰਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
  • ਸਰਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਅਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਸੈਕਟਰ 10 ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਟੁੱਟੀਆਂ ਟਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਕਬਾੜ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ
ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ — ਟੁੱਟੀਆਂ ਟਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਕਬਾੜ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਨੇਕ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ। ਤਸਵੀਰ: Slyronit, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਕਲਾ

ਖੁਦਾਈਆਂ ਜੋ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ 4,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ।

  • ਸੰਘੋਲ (ਉੱਚਾ ਪਿੰਡ), ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ: ਹੜੱਪਾ (ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ) ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ ਦਾ ਸਥਾਨ। 1968 ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ ਦਾ ਬੋਧੀ ਸਤੂਪ (ਗੁੰਬਦ ਵਰਗਾ ਬੋਧੀ ਸਮਾਰਕ) ਲੱਭਿਆ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ 117 ਮੂਰਤੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ। 1990 ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ।
  • ਰੋਪੜ (ਰੂਪਨਗਰ): ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਹੜੱਪਾ ਸਥਾਨ (1953)। ਬਾੜਾ, ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਢੇਰ ਮਾਜਰਾ ਵੀ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹਨ।
  • ਰੋਹੀੜਾ (ਸੰਗਰੂਰ) ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੜੱਪਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕਾਲੀਬੰਗਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
  • ਸਿੱਖ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਲਘੂ-ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਈ — ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ।
  • ਕਾਂਗੜਾ ਸ਼ੈਲੀ (ਜੋ ਗੁਲੇਰ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ) ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਖ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪਿਆ।
  • ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ (1901–1986) ਨੇ ਅੰਦਰੇਟਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ (1913–1941) "ਤਿੰਨ ਕੁੜੀਆਂ" (Three Girls) ਅਤੇ "ਦੁਲਹਨ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ" (Bride's Toilet) ਚਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
  • ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 1928 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਫ਼ਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।

ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ

ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
  • ਦੋ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ: ਬਠਿੰਡਾ (ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ, ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ) ਬਨਾਮ ਪਟਿਆਲਾ (ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ, 1763)।
  • ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਪੈਲੇਸ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ — ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਨਕਲ ਹੈ — ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਗਾਰਡਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਯੂਰਪੀ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਨਹੀਂ।
  • ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ = ਮੋਸ਼ੇ ਸਫ਼ਦੀ। ਲ ਕਾਰਬੂਜ਼ੀਏ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ; ਨੇਕ ਚੰਦ ਨੇ ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ ਬਣਾਇਆ।
  • ਵੰਡ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਟਾਊਨ ਹਾਲ) ਵਿੱਚ ਹੈ — ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਜਾਂ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
  • ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ — ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜਾਂ ਰੂਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
  • ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਂਦੇਵ ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਕੰਢੇ ਹੈ; ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਬਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।
  • ਲੋਧੀ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਬਿਆਸ ਜਾਂ ਰਾਵੀ ਦੇ ਨਹੀਂ।
  • ਮੂਰਿਸ਼ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਜਗਤਜੀਤ ਪੈਲੇਸ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹੱਲ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚ।

ਛੇਤੀ ਦੁਹਰਾਈ

ਪੇਪਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਇਹ ਪੜ੍ਹ ਲਓ।

ਯਾਦ-ਕਾਰਡ
ਸਮਾਰਕ → ਸਥਾਨ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁਖ ਨਿਵਾਰਨ ਸਾਹਿਬ
ਪਟਿਆਲਾ
ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ
ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ (ਬਠਿੰਡਾ)
ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ
ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਰੂਪਨਗਰ)
ਰਾਮ ਤੀਰਥ (ਲਵ ਅਤੇ ਕੁਸ਼)
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਂਦੇਵ ਮੰਦਰ
ਪਠਾਨਕੋਟ, ਰਾਵੀ ਕੰਢੇ
ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
ਬਟਾਲਾ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ)
ਤਖ਼ਤ-ਏ-ਅਕਬਰੀ
ਕਲਾਨੌਰ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ)
ਲੋਧੀ ਕਿਲ੍ਹਾ (ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ)
ਲੁਧਿਆਣਾ, ਸਤਲੁਜ ਕੰਢੇ
ਮੂਰਿਸ਼ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਜਗਤਜੀਤ ਪੈਲੇਸ
ਕਪੂਰਥਲਾ
ਵੰਡ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ
ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਝਟਪਟ ਤੱਥ
  • ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ; ਨੀਂਹ 1588
  • ਨੀਂਹ-ਪੱਥਰ (ਪਰੰਪਰਾ): ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ
  • ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ: ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ, 1606
  • ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ: ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ
  • ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ: ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ (ਬਠਿੰਡਾ)
  • ਦੁਖ ਨਿਵਾਰਨ ਸਾਹਿਬ: ਪਟਿਆਲਾ
  • ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ: ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਦਸੰਬਰ
  • ਰਾਮ ਤੀਰਥ (ਲਵ–ਕੁਸ਼): ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
  • ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਂਦੇਵ: ਪਠਾਨਕੋਟ
  • ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਮਕਬਰਾ: ਬਟਾਲਾ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ
  • ਲੋਧੀ ਕਿਲ੍ਹਾ (ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ): ਲੁਧਿਆਣਾ, ਸਤਲੁਜ
  • ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਪਟਿਆਲਾ: ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ, 1763
  • ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਬਠਿੰਡਾ: ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ, 1240
  • ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਪੈਲੇਸ: ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ; ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਨਮੂਨਾ
  • ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹੱਲ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਪਟਿਆਲਾ
  • ਮੂਰਿਸ਼ ਮਸਜਿਦ: ਕਪੂਰਥਲਾ, 1930
  • ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ: ਮੋਸ਼ੇ ਸਫ਼ਦੀ, 2011
  • ਵੰਡ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ: ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
  • ਪੰਜਾਬ ਦਾ HRIDAY ਵਿਰਾਸਤੀ ਸ਼ਹਿਰ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
  • ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ: ਨੇਕ ਚੰਦ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ (1240–2017)ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ
  1. 1240
    ਬਠਿੰਡੇ ਵਿੱਚ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ

    ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਕੈਦ।

  2. 1556
    ਤਖ਼ਤ-ਏ-ਅਕਬਰੀ, ਕਲਾਨੌਰ

    14 ਫ਼ਰਵਰੀ 1556 ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਅਕਬਰ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ।

  3. 1577
    ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਸਰੋਵਰ

    ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦਵਾਇਆ।

  4. 1588
    ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ

    ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ; ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਨੇ ਰੱਖੀ।

  5. 1606
    ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ

    ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਨਾ।

  6. 1760
    ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ

    ਪਹਿਲਾਂ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ; ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1805–09 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਬਣਵਾਇਆ।

  7. 1763
    ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਪਟਿਆਲਾ

    ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਨਾ।

  8. 1847
    ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹੱਲ, ਪਟਿਆਲਾ

    ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ।

  9. 1908
    ਜਗਤਜੀਤ ਪੈਲੇਸ, ਕਪੂਰਥਲਾ

    ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਮਹੱਲ, ਹੁਣ ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ।

  10. 1930
    ਮੂਰਿਸ਼ ਮਸਜਿਦ, ਕਪੂਰਥਲਾ

    ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਵਾਈ।

  11. 1961
    ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਯਾਦਗਾਰ; NIS ਪਟਿਆਲਾ

    ਯਾਦਗਾਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ; ਪੁਰਾਣੇ ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ NIS ਸਥਾਪਿਤ।

  12. 1966
    ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਤਖ਼ਤ ਬਣਿਆ

    ਪੰਜਵੇਂ ਤਖ਼ਤ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ।

  13. 2011
    ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ; ਫ਼ਤਹਿ ਬੁਰਜ

    ਦੋਵੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ।

  14. 2015
    HRIDAY

    ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

  15. 2016
    ਕੈਪੀਟਲ ਕੰਪਲੈਕਸ; ਜੰਗ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦੀ

    UNESCO ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ; ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਯਾਦਗਾਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ।

  16. 2017
    ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ

    ਦੋਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਲ੍ਹੇ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?

ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਲ੍ਹੇ ਹਨ: ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਬਠਿੰਡਾ (ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਕੈਦ ਰਹੀ), ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਪਟਿਆਲਾ (ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ, 1763), ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪਟਿਆਲੇ ਨੇੜੇ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਫਿਲੌਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦਾ ਲੋਧੀ ਕਿਲ੍ਹਾ।

ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਪੈਲੇਸ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ?

ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਪੈਲੇਸ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ। 1961 ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮਹੱਲ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਪੋਰਟਸ ਹੈ।

ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਕੌਣ ਹੈ?

ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਮੋਸ਼ੇ ਸਫ਼ਦੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ। ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਇਹ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ 25 ਨਵੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?

ਵੰਡ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਵਸਤਾਂ, ਚਿੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਬਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਤਖ਼ਤ ਹਨ?

ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਨ: ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ), ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ (ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ) ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ (ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ, ਬਠਿੰਡਾ)। ਬਾਕੀ ਦੋ ਪਟਨਾ ਅਤੇ ਨਾਂਦੇੜ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁਖ ਨਿਵਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁਖ ਨਿਵਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਜਲ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

HRIDAY ਯੋਜਨਾ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ?

21 ਜਨਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ HRIDAY (ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਿਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਐਂਡ ਆਗਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ) ਹੇਠ ਚੁਣੇ 12 ਵਿਰਾਸਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੀ।

ਹੁਣ ਉਹ ਸਵਾਲ ਹੱਲ ਕਰੋ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਗਏ

ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ PPSC ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ, ਹੱਲ ਸਮੇਤ ਮੁਫ਼ਤ।

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਹੋਰ

← ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੋਟਸ