ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ (ਜਨਗਣਨਾ) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ। ਭਾਰਤ ਹਰ ਦਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਖ਼ਰੀ ਪੂਰੀ ਗਿਣਤੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 2011 ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬਾਦੀ, ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਬਾਰੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 2011 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੋਗੇ: (1) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਕੜੇ ਅਤੇ ਹਰ ਅੰਕੜੇ ਦਾ ਅਰਥ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ; (2) ਧਰਮ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰ; (3) ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ — ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ — ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ।
ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਇਹ ਸਾਰਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਲਗਭਗ ਹਰ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
| ਸੂਚਕ | ਪੰਜਾਬ, ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 2011 — ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
|---|---|
| ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ | 2,77,43,338 (ਲਗਭਗ 2.77 ਕਰੋੜ) — ਅੱਜ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 16ਵਾਂ (2011 ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 15ਵਾਂ); ਭਾਰਤ ਦਾ ਲਗਭਗ 2.3% |
| ਪੁਰਸ਼ / ਮਹਿਲਾਵਾਂ | 1,46,39,465 / 1,31,03,873 — ਪੁਰਸ਼ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ |
| ਦਹਾਕਾ ਵਾਧਾ (2001–2011) | 13.89% — ਭਾਰਤ ਦੇ 17.7% ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ |
| ਘਣਤਾ | 551 ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. — ਆਰਜ਼ੀ ਅੰਕੜਾ 550 ਸੀ |
| ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ | 1,000 ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਪਿੱਛੇ 895 ਮਹਿਲਾਵਾਂ — ਭਾਰਤ: 943 |
| ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ (0–6 ਸਾਲ) | 846 — ਕੁੱਲ 895 ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਘੱਟ |
| ਸਾਖਰਤਾ (ਕੁੱਲ) | 75.84% — ਆਰਜ਼ੀ ਅੰਕੜਾ 76.68% ਸੀ |
| ਪੁਰਸ਼ ਸਾਖਰਤਾ | 80.44% — ਮਹਿਲਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ |
| ਮਹਿਲਾ ਸਾਖਰਤਾ | 70.73% — ਪੁਰਸ਼ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ 9.7 ਅੰਕ ਘੱਟ |
| ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਬਾਦੀ | 37.48% — ਹਰ 8 ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 3 ਲੋਕ |
| ਪੇਂਡੂ ਆਬਾਦੀ | 62.52% — ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ |
| ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ (SC) | ਲਗਭਗ 31.9% — ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ |
ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 2011 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁਰਸ਼ ਸਾਖਰਤਾ (80.44%) ਮਹਿਲਾ ਸਾਖਰਤਾ (70.73%) ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। ਰਾਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸਾਖਰਤਾ (75.84%) ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਕੜੇ (74.04%) ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਉੱਪਰ ਸੀ।
ਸਾਖਰਤਾ: "80 ਪੁਰਸ਼, 70 ਮਹਿਲਾਵਾਂ, 75 ਇਕੱਠੇ" (80.44 / 70.73 / 75.84)। ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ: ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 1,000 ਮੁੰਡਿਆਂ ਪਿੱਛੇ 895 ਕੁੜੀਆਂ, ਪਰ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ (0–6) ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 846 — ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਅੰਕੜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੋਟਾ ਹੈ।
- 551
- ਘਣਤਾ — ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. (ਭਾਰਤ 382)
- 895
- ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ — 1,000 ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਪਿੱਛੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ (ਭਾਰਤ 943)
- 846
- ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ, 0–6 ਸਾਲ
- 13.89%
- ਆਬਾਦੀ ਵਾਧਾ, 2001–2011
- 75.84%
- ਕੁੱਲ ਸਾਖਰਤਾ (ਭਾਰਤ 74.04%)
- 80.44% / 70.73%
- ਪੁਰਸ਼ / ਮਹਿਲਾ ਸਾਖਰਤਾ
- 62.52% / 37.48%
- ਪੇਂਡੂ / ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਿੱਸਾ
- 57.69%
- ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ
- 31.9%
- ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ — ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ
- 4.75%
- ਬਹੁ-ਆਯਾਮੀ ਗ਼ਰੀਬ (ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ, 2023)
ਵਾਧਾ, ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ, ਪਿੰਡ
ਮੁੱਖ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਅਰਥ।
ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਦਸ ਸਾਲ"। ਦਹਾਕਾ ਵਾਧਾ ਦਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਬਾਦੀ ਕਿੰਨੀ ਵਧੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2001 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ 13.89% ਵਧੀ — ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ (ਲਗਭਗ 17.7%) ਨਾਲੋਂ ਹੌਲੀ।
ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ = ਹਰ 1,000 ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਪਿੱਛੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ 895 ਹੈ। ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਸਿਰਫ਼ 0–6 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗਿਣਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ 846 ਹੈ — ਹੋਰ ਵੀ ਘੱਟ, ਜੋ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੁੜੀਆਂ ਘੱਟ ਜੰਮਦੀਆਂ (ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿੰਗ-ਚੋਣ ਕਰਕੇ) ਅਤੇ ਘੱਟ ਬਚਦੀਆਂ ਹਨ।
ਧਰਮ, ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ
ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਜੋ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 2011 ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 31.9% (ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ) ਹਨ — ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ (ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 2011)।
- ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ: ਪੰਜਾਬੀ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ। ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ, 1967 ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ; 2008 ਦੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਨੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਰ ਪੱਕੀ ਕੀਤੀ। ਵੇਖੋ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਪੰਜਾਬ।
- ਗੁਰਮੁਖੀ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਦੇਵਨਾਗਰੀ, ਰੋਮਨ ਜਾਂ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- ਮੁੱਖ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ: ਮਾਝੀ (ਮਾਝਾ — ਟਕਸਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਆਧਾਰ), ਦੁਆਬੀ (ਦੁਆਬਾ), ਮਲਵਈ (ਮਾਲਵਾ) ਅਤੇ ਪੁਆਧੀ (ਪੁਆਧ)।
- ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ: ਔਰਤਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਸਲਵਾਰ ਸੂਟ (ਸਲਵਾਰ, ਕਮੀਜ਼ ਅਤੇ ਦੁਪੱਟਾ) ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ; ਮਰਦ ਕੁੜਤਾ-ਚਾਦਰਾ ਅਤੇ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ
ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ — ਮਾਝਾ, ਦੁਆਬਾ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ — ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ।
ਪੁਆਧ, ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਾਰਣੀਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
| ਖੇਤਰ | ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ | ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | ਆਬਾਦੀ ਬਾਰੇ ਤੱਥ |
|---|---|---|---|
| ਮਾਝਾ | ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਬਿਆਸ | ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਪਠਾਨਕੋਟ (4) | ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |
| ਦੁਆਬਾ | ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ("ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ") | ਜਲੰਧਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਐੱਸ.ਬੀ.ਐੱਸ. ਨਗਰ (4) | NRI ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਣਤਾ; ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ |
| ਮਾਲਵਾ | ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ | ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪਟਿਆਲਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ 11 ਹੋਰ (15) | ਖੇਤਰਫਲ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ |
| ਪੁਆਧ | ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਘੱਗਰ ਵਿਚਕਾਰ (ਪੂਰਬ) | ਰੂਪਨਗਰ, ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ. ਨਗਰ, ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ | ਅਕਸਰ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ — ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ।
| ਰਿਕਾਰਡ (ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 2011) | ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ / ਵੱਡਾ | ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ / ਛੋਟਾ |
|---|---|---|
| ਆਬਾਦੀ | ਲੁਧਿਆਣਾ (34.9 ਲੱਖ), ਫਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ | 2011 ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਨਾਲਾ (5.96 ਲੱਖ); ਅੱਜ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ |
| ਖੇਤਰਫਲ | ਲੁਧਿਆਣਾ (3,767 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ.) | ਅੱਜ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ (837 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ.); ਫਿਰ ਪਠਾਨਕੋਟ (929) |
| ਘਣਤਾ | ਲੁਧਿਆਣਾ (975 ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ.), ਫਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (932) | ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ (348), ਫਿਰ ਮਾਨਸਾ (350) |
| ਸਾਖਰਤਾ | ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਲਗਭਗ 85%) | ਮਾਨਸਾ (ਲਗਭਗ 62%) |
| ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ | ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (961) | ਬਠਿੰਡਾ (868) |
"ਲੁਧਿਆਣਾ — ਵੱਡਾ, ਭਰਿਆ ਤੇ ਭੀੜਾ; ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ — ਪੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਬਰਾਬਰ।" ਵੱਡਾ = ਖੇਤਰਫਲ, ਭਰਿਆ = ਆਬਾਦੀ, ਭੀੜਾ = ਘਣਤਾ; ਪੜ੍ਹਿਆ = ਸਾਖਰਤਾ, ਬਰਾਬਰ = ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ। ਨਾਂ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ "ਹੁਸ਼ਿਆਰ" ਹੈ — ਸਭ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ।
ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਕਦੋਂ ਬਣੇਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
| ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | ਖੇਤਰਫਲ (ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ.) | ਆਬਾਦੀ 2011 |
|---|---|---|
| ਲੁਧਿਆਣਾ | 3,767 | 34,87,882 |
| ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ | 2,647 | 24,90,891 |
| ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ | 2,635 | 22,99,026 † |
| ਜਲੰਧਰ | 2,632 | 21,81,753 |
| ਪਟਿਆਲਾ | 3,218 | 18,92,282 |
| ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ | 3,365 | 15,82,793 |
| ਬਠਿੰਡਾ | 3,385 | 13,88,859 |
| ਸੰਗਰੂਰ | 2,848 | 12,03,153 ‡ |
| ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ | 3,113 | 11,80,483 |
| ਤਰਨ ਤਾਰਨ | 2,449 | 11,20,070 |
| ਮੋਗਾ | 2,216 | 9,92,289 |
| ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ. ਨਗਰ (ਮੋਹਾਲੀ) | 1,093 | 9,86,147 |
| ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ | 2,190 | 9,65,337 |
| ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ | 2,615 | 9,02,702 |
| ਕਪੂਰਥਲਾ | 1,632 | 8,17,668 |
| ਮਾਨਸਾ | 2,171 | 7,68,808 |
| ਰੂਪਨਗਰ (ਰੋਪੜ) | 1,369 | 6,83,349 |
| ਪਠਾਨਕੋਟ | 929 | 6,76,598 |
| ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ | 1,469 | 6,18,008 |
| ਐੱਸ.ਬੀ.ਐੱਸ. ਨਗਰ (ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ) | 1,267 | 6,14,362 |
| ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ | 1,180 | 5,99,814 |
| ਬਰਨਾਲਾ | 1,410 | 5,96,294 |
| ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ | 837 | ਲਗਭਗ 4,52,016 § |
- 1992ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ
ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ; ਮਾਨਸਾ ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ।
- 1995ਮੋਗਾ, ਮੁਕਤਸਰ ਅਤੇ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ
ਮੋਗਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਤੋਂ; ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ 2008 ਵਿੱਚ ਐੱਸ.ਬੀ.ਐੱਸ. ਨਗਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
- 2006ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ. ਨਗਰ, ਬਰਨਾਲਾ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਰੂਪਨਗਰ ਅਤੇ ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ।
- 27 ਜੁਲਾਈ 2011ਪਠਾਨਕੋਟ ਅਤੇ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ
21ਵਾਂ ਅਤੇ 22ਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ।
- 14 ਮਈ 2021ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ
23ਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ। ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ।
ਗ਼ਰੀਬੀ ਅਤੇ ਅਰਥਚਾਰਾ
ਦੋ ਤੱਥ ਜੋ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਅਰਥਚਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਜਾਊ ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਸਿੰਜਾਈ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ। (ਇਹ ਕੋਲੇ ਦੀ ਖੁਦਾਈ, ਚਾਹ ਜਾਂ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੱਛੀ-ਪਾਲਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ।) ਵੇਖੋ ਅਰਥਚਾਰਾ, ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ। ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ "ਬਹੁ-ਆਯਾਮੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਸੂਚਕਾਂਕ: ਪ੍ਰਗਤੀ ਸਮੀਖਿਆ 2023" (Multidimensional Poverty Index: A Progress Review 2023) ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ 4.75% ਆਬਾਦੀ ਬਹੁ-ਆਯਾਮੀ ਗ਼ਰੀਬ ਸੀ। ਬਹੁ-ਆਯਾਮੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
- 75.84% ਕੁੱਲ ਸਾਖਰਤਾ ਹੈ; 80.44% ਪੁਰਸ਼ ਸਾਖਰਤਾ; 70.73% ਮਹਿਲਾ ਸਾਖਰਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਰਲਾਓ।
- 895 ਕੁੱਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਹੈ; 846 ਬਾਲ (0–6) ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ।
- 37.48% ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੈ; 62.52% ਪੇਂਡੂ।
- 13.89% ਪੰਜਾਬ ਦਾ 2001 ਤੋਂ 2011 ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੈ — ਸਾਖਰਤਾ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ।
- ਪੁਰਾਣੇ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ 76.68% ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਘਣਤਾ 550 ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ — ਇਹ ਆਰਜ਼ੀ ਅੰਕੜੇ ਸਨ। ਅੰਤਿਮ: 75.84% ਅਤੇ 551।
- ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੈ, ਜਲੰਧਰ ਜਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਨਹੀਂ।
- ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਖਰਤਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੀ ਹੈ, ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਾਖਰਤਾ ਮਾਨਸਾ ਦੀ ਹੈ।
- ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਬਠਿੰਡਾ (868) ਦਾ ਹੈ, ਮਾਨਸਾ ਦਾ ਨਹੀਂ।
ਛੇਤੀ ਦੁਹਰਾਈ
ਪੇਪਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੜ੍ਹੋ।
- ਆਬਾਦੀ: 2,77,43,338 (2.77 ਕਰੋੜ)
- ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ: ਅੱਜ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 16ਵਾਂ (2011 ਵਿੱਚ 15ਵਾਂ)
- ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ: ਲਗਭਗ 2.3%
- ਦਹਾਕਾ ਵਾਧਾ 2001–11: 13.89%
- ਘਣਤਾ: 551 ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ.
- ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ: 895
- ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ: 846
- ਸਾਖਰਤਾ: 75.84% (ਭਾਰਤ 74.04%)
- ਪੁਰਸ਼ ਸਾਖਰਤਾ: 80.44%
- ਮਹਿਲਾ ਸਾਖਰਤਾ: 70.73%
- ਸ਼ਹਿਰੀ: 37.48% · ਪੇਂਡੂ: 62.52%
- ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ: ਲਗਭਗ 31.9% (ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ)
- ਸਿੱਖ 57.69% · ਹਿੰਦੂ 38.49%
- ਈਸਾਈ: ਲਗਭਗ 3.48 ਲੱਖ (1.26%)
- ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ: ਲੁਧਿਆਣਾ; ਦੂਜਾ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
- ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ: ਲੁਧਿਆਣਾ
- ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ: ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
- ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਾਖਰਤਾ: ਮਾਨਸਾ · ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ: ਬਠਿੰਡਾ
- MPI 2023 (ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ): 4.75% ਗ਼ਰੀਬ
- ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ: ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ (1967 ਦਾ ਐਕਟ)
ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 2011 ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੁੱਲ, ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਕਿੰਨੀ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਕੁੱਲ 75.84%, ਪੁਰਸ਼ 80.44%, ਮਹਿਲਾ 70.73%। ਪੁਰਸ਼ ਸਾਖਰਤਾ ਵੱਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਸਾਖਰਤਾ ਭਾਰਤ ਦੀ 74.04% ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਉੱਪਰ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੱਸੋ (ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 2011)।
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਲੁਧਿਆਣਾ (ਲਗਭਗ 34.9 ਲੱਖ) ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਲਗਭਗ 24.9 ਲੱਖ) ਦੂਜਾ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣਾ ਹੈ।
ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ 2011 ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ: ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਲਗਭਗ 85%)। ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ: ਮਾਨਸਾ (ਲਗਭਗ 62%)। ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ (961) ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ।