ਹਵਾ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਬਣੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੇ ਐਲਬੀਡੋ, ਦਬਾਅ ਪੱਟੀਆਂ, ਹਵਾਵਾਂ ਤੇ ਜੈੱਟ ਧਾਰਾਵਾਂ, ਐਲ ਨੀਨੋ, ਨਮੀ, ਬੱਦਲ ਤੇ ਚੱਕਰਵਾਤ, ਅਤੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ: ਖਾਈਆਂ, ਖਾਰਾਪਣ, ਧਾਰਾਵਾਂ, ਜਵਾਰ-ਭਾਟਾ, ਸੁਨਾਮੀ ਤੇ ਮੂੰਗਾ ਚਟਾਨਾਂ।
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਕੈਨਬਰਾ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਕਿਊਮੁਲੋਨਿੰਬਸ ਬੱਦਲ। ਉੱਪਰ ਉੱਠਦੀ ਗਰਮ, ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਟ੍ਰੋਪੋਸਫ਼ੀਅਰ ਤੱਕ ਉੱਚਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਅਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਬੱਦਲ ਗਰਜ, ਬਿਜਲੀ, ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਤੇ ਗੜੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਤਸਵੀਰ: Karen Hedley, Wikimedia Commons · Public domainਮੌਸਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਹਵਾ ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ: ਗਰਮ ਜਾਂ ਠੰਢੀ, ਗਿੱਲੀ ਜਾਂ ਸੁੱਕੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਜਾਂ ਤੂਫ਼ਾਨੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਗਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਅਸਮਾਨ ਗਰਮੀ ਦਬਾਅ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਦਬਾਅ ਹਵਾਵਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਾਵਾਂ ਨਮੀ ਲਿਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਮੀਂਹ ਬਣ ਕੇ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਗਰਮੀ ਸਾਂਭਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਾਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਘੁਮਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੋਗੇ:
- ਹਵਾ ਕਿਸ ਦੀ ਬਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦਾ ਹੈ
- ਸੂਰਜੀ ਤਾਪ, ਐਲਬੀਡੋ, ਤਾਪ ਬਜਟ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਉਲਟਾਅ
- ਦਬਾਅ ਪੱਟੀਆਂ, ਗ੍ਰਹਿ-ਪੱਧਰੀ ਹਵਾਵਾਂ, ਜੈੱਟ ਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਐਲ ਨੀਨੋ
- ਨਮੀ, ਬੱਦਲ, ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਚੱਕਰਵਾਤ
- ਸਮੁੰਦਰੀ ਖਾਈਆਂ ਅਤੇ ਖਾਰਾਪਣ
- ਧਾਰਾਵਾਂ, ਜਵਾਰ-ਭਾਟਾ ਅਤੇ ਸੁਨਾਮੀ
- ਮੂੰਗਾ ਚਟਾਨਾਂ, ਐਟੋਲ, ਲੈਗੂਨ ਅਤੇ ਟਾਪੂ ਸਮੂਹ
78%
ਸੁੱਕੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ
ਆਕਸੀਜਨ ਲਗਭਗ 21%
35‰
ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਔਸਤ ਖਾਰਾਪਣ
1,000 g ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ 35 g ਲੂਣ
2
ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਜਵਾਰ
ਲਗਭਗ 12 ਘੰਟੇ 25 ਮਿੰਟ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਨਾਲ
ਹਵਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਚਾਰ ਹੇਠਲੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਤਾਪਮਾਨ ਘਟਦਾ, ਵਧਦਾ, ਘਟਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਸੁੱਕੀ ਹਵਾ ਲਗਭਗ 78% ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, 21% ਆਕਸੀਜਨ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1% ਆਰਗਨ ਹੈ; ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਸਿਰਫ਼ ਲਗਭਗ 0.04% ਹੈ ਪਰ ਗਰਮੀ ਫੜਦੀ ਹੈ। ਭਾਫ਼ ਤੇ ਧੂੜ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੀ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਪਰਤਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਵਿਸ਼ਵ ਭੂਗੋਲ ਵਾਲੇ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਹਰ ਪਰਤ ਕਿਵੇਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ (ਖੱਬੀ ਲਕੀਰ, ਕੈਲਵਿਨ ਵਿੱਚ) ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟ੍ਰੋਪੋਸਫ਼ੀਅਰ ਵਿੱਚ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਸਟ੍ਰੈਟੋਸਫ਼ੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਮੀਸੋਸਫ਼ੀਅਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢੇ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਫਿਰ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਥਰਮੋਸਫ਼ੀਅਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਆਇਨ ਮੰਡਲ (ਸੱਜੇ) ਥਰਮੋਸਫ਼ੀਅਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ: Bhamer, SVG by tiZom, Wikimedia Commons · Public domain| ਪਰਤ | ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ | ਕਿਉਂ ਅਹਿਮ |
|---|
| ਟ੍ਰੋਪੋਸਫ਼ੀਅਰ | ਹਰ 165 m ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ 1°C ਘਟਦਾ | ਸਾਰਾ ਮੌਸਮ; ਧਰੁਵਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ 8 km, ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ 18 km ਮੋਟਾ |
| ਟ੍ਰੋਪੋਪੌਜ਼ | ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ | ਸਮ-ਤਾਪੀ (ਇੱਕੋ ਤਾਪਮਾਨ ਵਾਲੀ) ਹੱਦ |
| ਸਟ੍ਰੈਟੋਸਫ਼ੀਅਰ | ਵਧਦਾ | ਓਜ਼ੋਨ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਪਰਾ-ਬੈਂਗਣੀ ਕਿਰਨਾਂ ਸੋਖਦੀ |
| ਮੀਸੋਸਫ਼ੀਅਰ | ਘਟਦਾ, 80 km ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ −100°C ਤੱਕ | ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢਾ ਹਿੱਸਾ |
| ਥਰਮੋਸਫ਼ੀਅਰ (ਆਇਨ ਮੰਡਲ ਸਮੇਤ) | ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦਾ | ਚਾਰਜ ਵਾਲੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਰੇਡੀਓ ਤਰੰਗਾਂ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਮੋੜਦੀਆਂ |
ਤੁਰੰਤ ਤੱਥ
ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਓਜ਼ੋਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਡੌਬਸਨ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਇਹ ਹਵਾ ਦੇ ਇੱਕ ਥੰਮ੍ਹ ਵਿੱਚ ਓਜ਼ੋਨ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਮਾਪਦੀਆਂ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC OHE 2016 — ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਬਾਰੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਿਹੜੇ ਕਥਨ ਸਹੀ ਹਨ? 1. ਸਟ੍ਰੈਟੋਸਫ਼ੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ 2. ਮੀਸੋਸਫ਼ੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਘਟਦਾ ਹੈ 3. ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਮੀਸੋਸਫ਼ੀਅਰ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 4. ਟ੍ਰੋਪੋਪੌਜ਼ ਇੱਕ ਸਮ-ਤਾਪੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਕੋਡ ਨਾਲ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਚੁਣੋ:
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — 1, 2, 3 ਅਤੇ 4
ਚਾਰੇ ਸਹੀ ਹਨ: ਓਜ਼ੋਨ ਸਟ੍ਰੈਟੋਸਫ਼ੀਅਰ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੀਸੋਸਫ਼ੀਅਰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਖਰ ਨੇੜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢਾ ਬਿੰਦੂ ਹੈ, ਅਤੇ ਟ੍ਰੋਪੋਪੌਜ਼ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਸੂਰਜ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹਵਾ ਨੂੰ ਹੇਠੋਂ ਗਰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਸੂਰਜੀ ਤਾਪ (ਇਨਸੋਲੇਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਤਾਪ ਬਜਟ
ਸੂਰਜੀ ਤਾਪ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਛੋਟੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਕਿਰਨ ਹੈ। ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਰ 100 ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 35 ਸਿੱਧੀਆਂ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ — ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਐਲਬੀਡੋ ਹੈ। ਬਾਕੀ 65 ਸੋਖ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ (14 ਹਵਾ ਵੱਲੋਂ, 51 ਸਤ੍ਹਾ ਵੱਲੋਂ)। ਧਰਤੀ ਇਹੀ 65 ਲੰਮੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਗਰਮੀ ਵਜੋਂ ਵਾਪਸ ਭੇਜਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
100 ਇਕਾਈਆਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ→35 ਮੁੜਦੀਆਂ→65 ਸੋਖੀਆਂ→65 ਗਰਮੀ ਵਜੋਂ ਵਾਪਸ
ਐਲਬੀਡੋ: ਚਮਕਦਾਰ ਮੋੜਦਾ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਸੋਖਦਾ
ਤਾਜ਼ੀ ਬਰਫ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧੁੱਪ ਮੋੜਦੀ ਹੈ — ਅਕਸਰ 80% ਤੋਂ ਵੱਧ। ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਖੇਤ ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਠੰਢਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੇਤ ਘੱਟ ਮੋੜਦੀ ਹੈ, ਘਾਹ ਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹੋਰ ਘੱਟ, ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਜੰਗਲ, ਕਾਲੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸੋਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC ARO 2022 — ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਧੁੱਪ ਵਾਪਸ ਮੋੜਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਤਾਜ਼ੀ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢਕੀ ਜ਼ਮੀਨ
ਤਾਜ਼ੀ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਐਲਬੀਡੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਵਾਲ PPSC RO 2022 ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਅਤੇ PPSC OHE 2016 ਨੇ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢਕੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਰੱਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਤਰ ਵੱਖਰਾ ਕਿਉਂ
ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰ
ਤਟ ਅਤੇ ਟਾਪੂ
ਦਿਨ
ਧਰਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਰਮ: ਬਹੁਤ ਗਰਮ
ਸਮੁੰਦਰ ਠੰਢਾ ਰੱਖਦਾ
ਰਾਤ
ਧਰਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਠੰਢੀ: ਠੰਢ
ਸਮੁੰਦਰ ਨਿੱਘਾ ਰੱਖਦਾ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC ICS 2016 — ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਤਰ ਕਿੱਥੇ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ
ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਧਰਤੀ ਜਲਦੀ ਗਰਮ ਤੇ ਜਲਦੀ ਠੰਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦਿਨ ਗਰਮ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਟਾਂ ਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਤਾਪਮਾਨ ਉਲਟਾਅ (ਇਨਵਰਜ਼ਨ)
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹਵਾ ਠੰਢੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਲਟਾਅ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਇਹ ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਮੀਆਂ, ਸਾਫ਼, ਸ਼ਾਂਤ ਸਰਦ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਜ਼ਮੀਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਗੁਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਛੂੰਹਦੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਠੰਢੀ ਭਾਰੀ ਹਵਾ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਿਸਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਧੂੰਆਂ ਤੇ ਨਮੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੇੜੇ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧੁੰਦ ਤੇ ਧੁਆਂਖੀ ਧੁੰਦ (ਸਮੌਗ) ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਲੰਮੀ ਸਾਫ਼ ਸਰਦ ਰਾਤ→ਜ਼ਮੀਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਠੰਢੀ→ਹੇਠ ਠੰਢੀ, ਉੱਪਰ ਗਰਮ ਹਵਾ→ਧੁੰਦ ਤੇ ਸਮੌਗ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC DDSWO 2026 — 'ਤਾਪਮਾਨ ਇਨਵਰਜ਼ਨ' ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਉਚਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ ਵਧਣਾ
ਉਲਟਾਅ ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਆਮ ਘਟਣ ਦਾ ਉਲਟ ਹੈ — ਜ਼ਮੀਨ ਨੇੜੇ ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਦਬਾਅ ਪੱਟੀਆਂ, ਹਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਐਲ ਨੀਨੋ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਹਵਾ ਉੱਚ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਘੁੰਮਣਾ ਇਸ ਨੂੰ ਮੋੜਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰਹਿ-ਪੱਧਰੀ ਹਵਾਵਾਂ। ਵਪਾਰਕ ਹਵਾਵਾਂ ਉਪ-ਖੰਡੀ ਉੱਚ ਦਬਾਅ (ਲਗਭਗ 30°) ਤੋਂ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਵੱਲ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਅੰਤਰ-ਖੰਡੀ ਮਿਲਾਪ ਖੇਤਰ (ITCZ) ਉੱਤੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਹਵਾਵਾਂ 30° ਤੋਂ 60° ਵੱਲ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਕਾਰਨ ਹਵਾਵਾਂ ਮੁੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਸਵੀਰ: Kaidor, Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0| ਦਬਾਅ ਪੱਟੀ | ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ | ਨੋਟ |
|---|
| ਭੂ-ਮੱਧ ਘੱਟ ਦਬਾਅ | 0° ਨੇੜੇ | ਸ਼ਾਂਤ, ਉੱਠਦੀ ਹਵਾ: ਡੋਲਡ੍ਰਮਜ਼ (ਸ਼ਾਂਤ ਖੰਡ) |
| ਉਪ-ਖੰਡੀ ਉੱਚ ਦਬਾਅ | ਲਗਭਗ 30° N ਤੇ S | ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੀ ਸੁੱਕੀ ਹਵਾ: ਘੋੜਾ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗਰਮ ਮਾਰੂਥਲ |
| ਉਪ-ਧਰੁਵੀ ਘੱਟ ਦਬਾਅ | ਲਗਭਗ 60° N ਤੇ S | ਪੱਛਮੀ ਹਵਾਵਾਂ ਧਰੁਵੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ; ਤੂਫ਼ਾਨੀ |
| ਧਰੁਵੀ ਉੱਚ ਦਬਾਅ | 90° N ਤੇ S | ਬਹੁਤ ਠੰਢੀ, ਭਾਰੀ ਹਵਾ |
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਜੈੱਟ ਧਾਰਾਵਾਂ
ਟ੍ਰੋਪੋਸਫ਼ੀਅਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਨੇੜੇ, ਲਗਭਗ 9–12 km ਉੱਚੀਆਂ, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਪੱਛਮੀ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਤੰਗ ਪੱਟੀਆਂ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਖੰਡੀ ਪੱਛਮੀ ਜੈੱਟ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਉੱਤੋਂ ਵਗਦੀ ਹੈ; ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਖਿਸਕਣਾ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਵਿੱਚ ਐਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਲਾ ਨੀਨਾ
ਐਲ ਨੀਨੋ
ਲਾ ਨੀਨਾ
ਪੇਰੂ ਨੇੜੇ ਸਮੁੰਦਰ
ਅਸਧਾਰਨ ਗਰਮ
ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਠੰਢਾ
ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਸੂਨ
ਅਕਸਰ ਕਮਜ਼ੋਰ
ਅਕਸਰ ਚੰਗਾ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC NT 2020 — ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੱਖਣੀ ਓਸੀਲੇਸ਼ਨ (ਈਐਨਐਸਓ) ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਓ: I. ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ II. ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਉੱਠਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ III. ਗਰਮ ਹਵਾ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਤੇ ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ IV. ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰਦੀ ਹਵਾ ਉੱਚ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਗਰਮ, ਖੁਸ਼ਕ ਮੌਸਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸਹੀ ਵਿਕਲਪ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ:
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — I, II, III, IV
ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਪਾਰਕ ਹਵਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੇਰੂ ਤੱਕ ਖਿਸਕਦਾ ਹੈ (I)। ਇਹ ਗਰਮ ਪਰਤ ਉੱਥੇ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਉੱਪਰ ਉੱਠਣਾ ਰੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ (II)। ਗਰਮ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਉੱਠਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਤੇ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ (III), ਜਦਕਿ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਦਬਾਅ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਮੌਸਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ (IV)।
ਨਮੀ, ਬੱਦਲ, ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਚੱਕਰਵਾਤ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰੇਲ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਠੰਢਾ ਕਰੋ ਤਾਂ ਭਾਫ਼ ਤ੍ਰੇਲ, ਧੁੰਦ ਜਾਂ ਬੱਦਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਸਾਪੇਖਿਕ ਨਮੀ
ਨਿਰਪੇਖ ਨਮੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਭਾਫ਼ ਦੀ ਅਸਲ ਮਾਤਰਾ ਹੈ। ਸਾਪੇਖਿਕ ਨਮੀ ਉਹ ਮਾਤਰਾ ਹੈ, ਉਸ ਤਾਪਮਾਨ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਜਿੰਨੀ ਭਾਫ਼ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਜੋਂ। 100% ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਤਾਪਮਾਨ ਉੱਤੇ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਤ੍ਰੇਲ ਬਿੰਦੂ ਹੈ। ਨਮੀ ਹਾਈਗ੍ਰੋਮੀਟਰ ਨਾਲ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਗਿੱਲੇ ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਬੱਲਬ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਾਈਕ੍ਰੋਮੀਟਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ)।
ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਠੰਢੀ→ਤ੍ਰੇਲ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ→ਭਾਫ਼ ਸੰਘਣੀ ਹੁੰਦੀ→ਤ੍ਰੇਲ, ਕੋਰਾ, ਧੁੰਦ, ਬੱਦਲ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC DDSWO 2026 — ਸਾਪੇਖਿਕ ਨਮੀ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਯੰਤਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਹਾਈਗ੍ਰੋਮੀਟਰ
ਹਾਈਗ੍ਰੋਮੀਟਰ ਨਮੀ ਮਾਪਦਾ ਹੈ। ਬੈਰੋਮੀਟਰ ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਅਲਟੀਮੀਟਰ ਉਚਾਈ ਮਾਪਦਾ ਹੈ।
| ਪੱਧਰ | ਬੱਦਲ | ਰੂਪ ਤੇ ਮੌਸਮ |
|---|
| ਉੱਚੇ (ਲਗਭਗ 6 km ਤੋਂ ਉੱਪਰ) | ਸਿਰਸ, ਸਿਰੋਸਟ੍ਰੈਟਸ, ਸਿਰੋਕਿਊਮੁਲਸ | ਪਤਲੇ, ਚਿੱਟੇ, ਬਰਫ਼ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਂ ਦੇ; ਸਿਰੋਸਟ੍ਰੈਟਸ ਪ੍ਰਭਾ-ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਂਦੇ |
| ਦਰਮਿਆਨੇ | ਆਲਟੋਸਟ੍ਰੈਟਸ, ਆਲਟੋਕਿਊਮੁਲਸ, ਨਿੰਬੋਸਟ੍ਰੈਟਸ | ਸਲੇਟੀ ਚਾਦਰਾਂ ਜਾਂ ਲਪੇਟੇ; ਨਿੰਬੋਸਟ੍ਰੈਟਸ ਮੋਟੀ, ਗੂੜ੍ਹੀ ਪਰਤ ਹੈ (ਇਸ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਸਿਰਾ ਅਕਸਰ ਨੀਵਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਮੀਂਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ |
| ਨੀਵੇਂ | ਸਟ੍ਰੈਟਸ, ਸਟ੍ਰੈਟੋਕਿਊਮੁਲਸ | ਸਲੇਟੀ, ਨੀਵੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਜਾਂ ਢੇਲੇ; ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੂੰਦਾ-ਬਾਂਦੀ |
| ਉੱਚੇ ਉੱਠਦੇ | ਕਿਊਮੁਲਸ, ਕਿਊਮੁਲੋਨਿੰਬਸ | ਰੂੰ ਵਰਗੇ ਢੇਰ; ਕਿਊਮੁਲੋਨਿੰਬਸ ਗਰਜ, ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਗੜੇ ਲਿਆਉਂਦੇ |
ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾ-ਮੰਡਲ (ਹੇਲੋ)। ਇਹ ਉਦੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਧੁੱਪ ਪਤਲੇ, ਉੱਚੇ ਸਿਰੋਸਟ੍ਰੈਟਸ ਬੱਦਲ ਦੇ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੜਦੀ ਹੈ। ਚੰਦ ਦੁਆਲੇ ਪ੍ਰਭਾ-ਮੰਡਲ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ: Brocken Inaglory, Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC OHE 2016 — ਸਿਰਸ ਬੱਦਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਬੱਦਲ
ਸਿਰਸ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ, ਪਤਲੇ, ਖੰਭਾਂ ਵਰਗੇ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਹਨ। 'ਆਲਟੋ' ਬੱਦਲ ਦਰਮਿਆਨੇ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC ICS 2016 — ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੁਆਲੇ ਪ੍ਰਭਾ-ਮੰਡਲ ________ ਬੱਦਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਸਿਰੋਸਟ੍ਰੈਟਸ
ਸਿਰੋਸਟ੍ਰੈਟਸ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਂ ਦੀ ਪਤਲੀ, ਉੱਚੀ ਚਾਦਰ ਹੈ ਜੋ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਮੋੜ ਕੇ ਘੇਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹਨ (ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ); ਪ੍ਰਭਾ-ਮੰਡਲ ਲਈ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਿਰੋਸਟ੍ਰੈਟਸ ਵਿੱਚ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC OHE 2016 — ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੱਦਲ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ, ਬਿਜਲੀ, ਗਰਜ, ਗੜੇ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਕਿਊਮੁਲੋਨਿੰਬਸ
ਕਿਊਮੁਲੋਨਿੰਬਸ — ਇਸ ਪੰਨੇ ਦੇ ਸਿਖਰ ਵਾਲੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਉੱਚਾ ਗਰਜ-ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਬੱਦਲ। ਸਾਦਾ ਕਿਊਮੁਲਸ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਫ਼ ਮੌਸਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਗਰਮੀ
ਸੰਵਹਿਣੀ ਮੀਂਹ
ਗਰਮ ਜ਼ਮੀਨ ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਠਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਨੇੜੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਗਰਜ-ਤੂਫ਼ਾਨ।
ਪਹਾੜ
ਪਹਾੜੀ (ਭੂ-ਆਕ੍ਰਿਤਿਕ) ਮੀਂਹ
ਹਵਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਹਵਾ ਵੱਲ ਪਾਸੇ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ, ਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਸੁੱਕਾ ਮੀਂਹ-ਛਾਂ ਖੇਤਰ।
ਵਾਤਾਗ੍ਰ
ਚੱਕਰਵਾਤੀ (ਵਾਤਾਗ੍ਰੀ) ਮੀਂਹ
ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਹਵਾਈ ਪੁੰਜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਗਰਮ ਹਵਾ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ।
ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ। ਵਰਖਾ ਮੀਂਹ, ਬਰਫ਼, ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਮੀਂਹ (ਸਲੀਟ) ਜਾਂ ਗੜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਚੱਕਰਵਾਤ ਬਨਾਮ ਪ੍ਰਤੀ-ਚੱਕਰਵਾਤ
ਚੱਕਰਵਾਤ
ਪ੍ਰਤੀ-ਚੱਕਰਵਾਤ
ਹਵਾਵਾਂ
ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ
ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ
ਘੁੰਮਣ (ਉੱਤਰ)
ਘੜੀ ਦੀ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ
ਘੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ
ਮੌਸਮ
ਬੱਦਲ, ਮੀਂਹ, ਤੂਫ਼ਾਨ
ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ
| ਖੇਤਰ | ਖੰਡੀ ਚੱਕਰਵਾਤ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਨਾਂ |
|---|
| ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ (ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ, ਅਰਬ ਸਾਗਰ) | ਚੱਕਰਵਾਤ (ਸਾਈਕਲੋਨ) |
| ਐਟਲਾਂਟਿਕ, ਕੈਰੇਬੀਅਨ, ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ | ਹਰੀਕੇਨ |
| ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ, ਚੀਨ ਸਾਗਰ | ਟਾਈਫ਼ੂਨ |
| ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ | ਵਿਲੀ-ਵਿਲੀ (ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ) |
ਸਮੁੰਦਰੀ ਖਾਈਆਂ ਅਤੇ ਖਾਰਾਪਣ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਖਾਈਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਨੂੰ ਘੇਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਔਸਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਪਿੱਛੇ 35 ਹਿੱਸੇ ਲੂਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਟ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਸ਼ੈਲਫ਼, ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਢਲਾਨ, ਡੂੰਘਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਗਹਿਰਾਈਆਂ (ਵਿਸ਼ਵ ਭੂਗੋਲ ਵਾਲਾ ਪੰਨਾ ਦੇਖੋ)। ਗਹਿਰਾਈਆਂ, ਜਾਂ ਖਾਈਆਂ, ਲੰਮੇ ਤੰਗ ਟੋਏ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਲੇਟ ਦੂਜੀ ਹੇਠ ਧਸਦੀ ਹੈ।
| ਖਾਈ | ਮਹਾਂਸਾਗਰ |
|---|
| ਮਾਰੀਆਨਾ (ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ, ਲਗਭਗ 11 km) | ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ |
| ਟੋਂਗਾ | ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ |
| ਜਾਵਾ (ਸੁੰਡਾ) | ਹਿੰਦ |
| ਪੋਰਟੋ ਰੀਕੋ (ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ) | ਐਟਲਾਂਟਿਕ |
| ਰੋਮਾਂਸ਼ | ਐਟਲਾਂਟਿਕ |
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਖਾਰਾਪਣ
ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲੇ ਲੂਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਪਿੱਛੇ ਹਿੱਸਿਆਂ (‰) ਵਿੱਚ। ਔਸਤ 35‰ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਭਾਫ਼ ਬਣਨਾ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਆਵੇ (ਲਾਲ ਸਾਗਰ) ਉੱਥੇ ਵੱਧ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ ਤੇ ਪਿਘਲਦੀ ਬਰਫ਼ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ (ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ) ਉੱਥੇ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਨਿਕਾਸ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਅੰਦਰੂਨੀ ਝੀਲਾਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਖਾਰੀਆਂ ਹਨ: ਮ੍ਰਿਤ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਲਗਭਗ 340 ਗ੍ਰਾਮ ਲੂਣ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ ਦਸ ਗੁਣਾ ਹੈ। NCERT ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਵੈਨ ਝੀਲ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਖਾਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦੀ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC OHE 2016 — ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਮੇਲ ਗ਼ਲਤ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਪੋਰਟੋ ਰੀਕੋ ਖਾਈ – ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ
ਪੋਰਟੋ ਰੀਕੋ ਖਾਈ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਵਿੱਚ, ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਗ਼ਲਤ ਹੈ।
ਧਾਰਾਵਾਂ, ਜਵਾਰ-ਭਾਟਾ ਅਤੇ ਸੁਨਾਮੀ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਧਾਰਾਵਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਹਨ; ਜਵਾਰ-ਭਾਟਾ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਖਿੱਚ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੜ੍ਹਨਾ-ਉੱਤਰਨਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਸਮੁੰਦਰੀ ਧਾਰਾਵਾਂ: ਲਾਲ = ਗਰਮ, ਨੀਲੀ = ਠੰਢੀ। ਗਰਮ ਧਾਰਾਵਾਂ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਧਰੁਵਾਂ ਵੱਲ, ਠੰਢੀਆਂ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇੜੇ ਗਲਫ਼ ਸਟ੍ਰੀਮ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਨੇੜੇ ਕੁਰੋਸ਼ੀਓ ਲੱਭੋ। ਤਸਵੀਰ: Dr. Michael Pidwirny (physicalgeography.net), Wikimedia Commons · Public domainਗਲਫ਼ ਸਟ੍ਰੀਮ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਨਿੱਘਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ
ਇਹ ਗਰਮ ਧਾਰਾ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤਟ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਡ੍ਰਿਫ਼ਟ ਬਣ ਕੇ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਨਰਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਰਵੇ ਦੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰਫ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਨਿਊਫ਼ਾਊਂਡਲੈਂਡ ਨੇੜੇ ਠੰਢੀ ਲੈਬਰਾਡੋਰ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸੰਘਣੀ ਧੁੰਦ ਤੇ ਅਮੀਰ ਮੱਛੀ-ਖੇਤਰ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC NT 2020 — ਕਰੰਟ/ਸਟ੍ਰੀਮ ਜੋ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀਆਂ ਤੱਕ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਗਲਫ਼ ਸਟ੍ਰੀਮ
ਗਲਫ਼ ਸਟ੍ਰੀਮ। ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਧਾਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦੀ ਠੰਢੀ ਧਾਰਾ ਹੈ, ਕੁਰੋਸ਼ੀਓ ਜਪਾਨ ਨੇੜੇ ਗਰਮ ਧਾਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰੁਵ-ਘੇਰਾ ਧਾਰਾ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।
ਮੱਸਿਆ ਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਤੇ ਧਰਤੀ ਇੱਕ ਸੇਧ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਜਵਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਜਵਾਰ (ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਟਾਈਡ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੌਥਾਈ ਚੰਦ ਵੇਲੇ ਖਿੱਚਾਂ ਸਮਕੋਣ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਜਵਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਜਵਾਰ (ਨੀਪ ਟਾਈਡ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਦੋ ਵਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ: KVDP, SVG by Surachit, Wikimedia Commons · Public domain- ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਟਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਵਾਰ ਤੇ ਦੋ ਭਾਟੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਵਾਰ ਲਗਭਗ ਹਰ 12 ਘੰਟੇ 25 ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਮੁੜਦਾ ਹੈ।
- ਚੰਦ ਦੀ ਖਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਅਸਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੰਦ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ।
- ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਜਵਾਰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਫ਼ੰਡੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਵਾਰੀ ਊਰਜਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਖੰਭਾਤ (ਕੈਂਬੇ) ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਕੱਛ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਹੈ — ਦੋਵੇਂ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC DSSO 2018 — ਦਾਅਵਾ (A): ਜਵਾਰ-ਭਾਟਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਚੜ੍ਹਨ-ਉੱਤਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਨ (R): ਜਵਾਰ-ਭਾਟਾ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗੁਰੂਤਾ ਖਿੱਚ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਕੋਡ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਰ ਦਿਓ:
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — (A) ਅਤੇ (R) ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਹਨ ਅਤੇ (R), (A) ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ
ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਖਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਚੜ੍ਹਨ-ਉੱਤਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਵਾਲ PPSC ਦੇ 2018 ਦੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਸੁਨਾਮੀ
ਜਪਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੀ ਲਹਿਰ'। ਸਮੁੰਦਰ ਹੇਠ ਭੂਚਾਲ, ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਜਾਂ ਢਿੱਗ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੰਜ ਧੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਨੀਵੀਂ ਪਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤਟ ਨੇੜੇ ਇਹ ਹੌਲੀ ਹੋ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੰਧ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 26 ਦਸੰਬਰ 2004 ਨੂੰ ਸੁਮਾਤਰਾ ਨੇੜੇ ਵੱਡੇ ਭੂਚਾਲ ਨੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਪਾਰ ਸੁਨਾਮੀ ਭੇਜੀ ਜੋ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਭਾਰਤ ਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਨਾਲ ਟਕਰਾਈ।
ਸਮੁੰਦਰ ਹੇਠ ਭੂਚਾਲ→ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਧੱਕਿਆ→ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਨੀਵੀਂ ਲਹਿਰ→ਤਟ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੰਧ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC TM 2015 — ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸੁਨਾਮੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਿਆ, ਕਦੋਂ ਆਈ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — 26 ਦਸੰਬਰ 2004
26 ਦਸੰਬਰ 2004, ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਤਟ ਅਤੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ।
ਮੂੰਗਾ ਚਟਾਨਾਂ, ਐਟੋਲ, ਲੈਗੂਨ ਅਤੇ ਟਾਪੂ ਸਮੂਹ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਮੂੰਗਾ ਚਟਾਨਾਂ ਨਿੱਕੇ ਜੀਵ ਗਰਮ, ਸਾਫ਼, ਘੱਟ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਮੂੰਗਾ (ਕੋਰਲ) ਅਤੇ ਕਾਈ (ਐਲਗੀ)
ਮੂੰਗਾ ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਨਰਮ ਜੀਵ (ਪੌਲਿਪ) ਹੈ ਜੋ ਚੂਨੇ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਪਿੰਜਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਚਟਾਨ (ਰੀਫ਼) ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੌਲਿਪਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿੱਕੀ ਕਾਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਕਾਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਬਣਾ ਕੇ ਵੰਡਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੂੰਗਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਆਪਸੀ ਲਾਭ (ਮਿਊਚੁਅਲਿਜ਼ਮ) ਹੈ। ਜੇ ਸਮੁੰਦਰ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੂੰਗਾ ਕਾਈ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿੱਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਮੂੰਗਾ ਵਿਰੰਜਨ (ਕੋਰਲ ਬਲੀਚਿੰਗ)।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC DDSWO 2026 — ਕੋਰਲ ਅਤੇ ਐਲਗੀ ਦਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਆਪਸੀਵਾਦ (ਮਿਊਚੁਅਲਿਜ਼ਮ)
ਆਪਸੀ ਲਾਭ: ਦੋਵੇਂ ਸਾਥੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਮੈਂਸਲਿਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨੂੰ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ; ਪਰਜੀਵੀਵਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ ਫ਼ਾਇਦਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਟ ਦੇ ਨਾਲ
ਕਿਨਾਰੀ ਰੀਫ਼
ਤਟ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੁਆਲੇ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਤਟ ਤੋਂ ਦੂਰ
ਰੋਕ ਰੀਫ਼ (ਬੈਰੀਅਰ ਰੀਫ਼)
ਚੌੜੇ ਲੈਗੂਨ ਨਾਲ ਤਟ ਤੋਂ ਵੱਖ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇੜੇ ਗ੍ਰੇਟ ਬੈਰੀਅਰ ਰੀਫ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ।
ਛੱਲਾ
ਐਟੋਲ
ਲੈਗੂਨ ਦੁਆਲੇ ਮੂੰਗੇ ਦਾ ਘੇਰਾ, ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਟਾਪੂ ਨਹੀਂ। ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਮੂੰਗਾ ਐਟੋਲਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਮੂੰਗਾ ਰੀਫ਼ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ। ਲਕਸ਼ਦੀਪ 36 ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਵਾਰੱਤੀ ਹੈ।
ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦਾ ਹਾਓ ਐਟੋਲ, ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ। ਪਤਲਾ ਘੇਰਾ ਮੂੰਗਾ ਰੀਫ਼ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਟਾਪੂ ਹਨ; ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਲੈਗੂਨ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ: NASA, Wikimedia Commons · Public domainਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਲੈਗੂਨ ਅਤੇ ਦੀਪ-ਸਮੂਹ
ਲੈਗੂਨ ਘੱਟ ਡੂੰਘਾ ਖਾਰਾ ਜਾਂ ਅੱਧ-ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਰੇਤਲੀ ਰੋਕ ਜਾਂ ਰੀਫ਼ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਚਿਲਕਾ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅੱਧ-ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੈਗੂਨ ਹੈ; ਆਂਧਰਾ–ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਹੱਦ ਉੱਤੇ ਪੁਲੀਕਟ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਦੀਪ-ਸਮੂਹ (ਆਰਕੀਪੈਲੇਗੋ) ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਲੜੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟਾਪੂ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਜਪਾਨ, ਅਤੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC RO 2019 — ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੈਗੂਨ, ਅਤੇ ਫ਼ਲੈਮਿੰਗੋ, ਚਿੱਟੇ ਢਿੱਡ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਉਕਾਬ, ਜਲ-ਮੁਰਗੀਆਂ (ਜਕਾਨਾ) ਤੇ ਬਗਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਥਾਨ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਚਿਲਕਾ ਝੀਲ ਪੰਛੀ ਰੱਖ
ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਚਿਲਕਾ ਝੀਲ, ਇੱਕ ਲੈਗੂਨ ਜੋ ਰੇਤਲੀ ਰੋਕ ਨਾਲ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਵਾਲ PPSC TA 2019 ਤੇ PPSC NE 2019 ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC AO 2022 — ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਇੱਕ ਦੀਪ-ਸਮੂਹ (ਆਰਕੀਪੈਲੇਗੋ) ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟਾਪੂ
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟਾਪੂ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ ਹਨ। ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਤੇ ਤਸਮਾਨੀਆ ਹਰ ਇੱਕ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਟਾਪੂ ਹੈ।
ਭੁਲੇਖੇ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ
ਆਖ਼ਰੀ ਦੁਹਰਾਈ — ਜਿੱਥੇ ਵਿਕਲਪ ਧੋਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
- ਸਟ੍ਰੈਟੋਸਫ਼ੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਹਰ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਘਟਦਾ।
- ਉਲਟਾਅ = ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ।
- ਤਾਜ਼ੀ ਬਰਫ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੋੜਦੀ ਹੈ; ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਤਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤਟਾਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ।
- ਹਾਈਗ੍ਰੋਮੀਟਰ = ਨਮੀ; ਬੈਰੋਮੀਟਰ = ਦਬਾਅ; ਅਲਟੀਮੀਟਰ = ਉਚਾਈ।
- ਪ੍ਰਭਾ-ਮੰਡਲ = ਸਿਰੋਸਟ੍ਰੈਟਸ; ਗਰਜ-ਤੂਫ਼ਾਨ ਤੇ ਗੜੇ = ਕਿਊਮੁਲੋਨਿੰਬਸ।
- ਪੋਰਟੋ ਰੀਕੋ ਖਾਈ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਜਾਵਾ ਖਾਈ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ।
- ਵੱਡੇ (ਸਪ੍ਰਿੰਗ) ਜਵਾਰ ਮੱਸਿਆ ਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
- 2004 ਦੀ ਸੁਨਾਮੀ 26 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਸੀ, 25 ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ
ਤਟ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕੋ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਉੱਤੇ ਹਨ। ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਉਂ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਹਿਰ। ਧਰਤੀ ਜਲਦੀ ਗਰਮ ਤੇ ਠੰਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗਰਮ ਤੇ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਟੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਬਰਾਬਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਯਾਦ-ਕਾਰਡ
ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਤੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਫ਼ਲੈਸ਼ਕਾਰਡ
- ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢੀ ਪਰਤ
- ਮੀਸੋਸਫ਼ੀਅਰ ਦਾ ਸਿਖਰ
- ਰੇਡੀਓ ਤਰੰਗਾਂ ਮੋੜਨ ਵਾਲੀ ਪਰਤ
- ਆਇਨ ਮੰਡਲ
- ਓਜ਼ੋਨ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਦੀ ਇਕਾਈ
- ਡੌਬਸਨ ਇਕਾਈ
- ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਲਬੀਡੋ ਵਾਲੀ ਸਤ੍ਹਾ
- ਤਾਜ਼ੀ ਬਰਫ਼
- ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਪੱਟੀ
- ਡੋਲਡ੍ਰਮਜ਼
- ਨਮੀ ਮਾਪਣ ਦਾ ਯੰਤਰ
- ਹਾਈਗ੍ਰੋਮੀਟਰ
- ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਵਿੱਚ ਖੰਡੀ ਚੱਕਰਵਾਤ
- ਟਾਈਫ਼ੂਨ
- ਮਹਾਂਸਾਗਰਾਂ ਦਾ ਔਸਤ ਖਾਰਾਪਣ
- 35‰
- ਮੱਸਿਆ ਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਜਵਾਰ
- ਵੱਡੇ (ਸਪ੍ਰਿੰਗ) ਜਵਾਰ
- ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅੱਧ-ਖਾਰੀ ਲੈਗੂਨ
- ਚਿਲਕਾ, ਓਡੀਸ਼ਾ
ਝਟਪਟ ਤੱਥ
- ਹਵਾ: 78% ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, 21% ਆਕਸੀਜਨ, ਲਗਭਗ 1% ਆਰਗਨ
- ਤਾਪਮਾਨ: ਘਟਦਾ (ਟ੍ਰੋਪੋ), ਵਧਦਾ (ਸਟ੍ਰੈਟੋ), ਘਟਦਾ (ਮੀਸੋ), ਵਧਦਾ (ਥਰਮੋ)
- ਧਰਤੀ ਦਾ ਐਲਬੀਡੋ 100 ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 35 ਇਕਾਈਆਂ; ਤਾਜ਼ੀ ਬਰਫ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੋੜਦੀ
- ਹਵਾਵਾਂ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਮੁੜਦੀਆਂ (ਕੋਰੀਓਲਿਸ)
- ਐਲ ਨੀਨੋ: ਪੇਰੂ ਨੇੜੇ ਗਰਮ ਸਮੁੰਦਰ, ਅਕਸਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਸੂਨ
- ਚੱਕਰਵਾਤ, ਹਰੀਕੇਨ, ਟਾਈਫ਼ੂਨ, ਵਿਲੀ-ਵਿਲੀ: ਇੱਕ ਤੂਫ਼ਾਨ, ਚਾਰ ਖੇਤਰ
- ਗਲਫ਼ ਸਟ੍ਰੀਮ ਗਰਮ, ਲੈਬਰਾਡੋਰ ਠੰਢੀ; ਵੱਡੇ ਜਵਾਰ ਮੱਸਿਆ ਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ
- ਸੁਨਾਮੀ 26 ਦਸੰਬਰ 2004; ਲਕਸ਼ਦੀਪ = ਮੂੰਗਾ ਐਟੋਲ; ਚਿਲਕਾ = ਲੈਗੂਨ
❧