ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਤੇ ਰੁੱਤਾਂ, ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼, ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਤੇ ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ, ਮਹਾਂਦੀਪ, ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ, ਜਲ-ਡਮਰੂ, ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਤੇ ਹਵਾਵਾਂ, ਭੂਚਾਲ, ਅਤੇ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ।
ਤਿੱਬਤ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਦਿਸਦਾ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ। ਇਹ ਨੇਪਾਲ–ਚੀਨ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਤੇ ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਮਾਪੀ ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ 8,849 m ਹੈ। ਤਸਵੀਰ: Luca Galuzzi (Lucag), Wikimedia Commons · CC BY-SA 2.5ਵਿਸ਼ਵ ਭੂਗੋਲ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮਾਂ ਮਿੱਥਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਖਿੱਚਦੇ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਗਰ ਤੇ ਜਲ-ਡਮਰੂ, ਉੱਪਰ ਦੀ ਹਵਾ, ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਜੋ ਭੂਚਾਲ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੇਪਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੋਗੇ:
- ਘੁੰਮਣ ਗਤੀ, ਪਰਿਕਰਮਾ ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ
- ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼, ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ, IST ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਰੇਖਾ
- ਮਹਾਂਦੀਪ, ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ
- ਸਾਗਰ, ਜਲ-ਡਮਰੂ ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ
- ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ, ਹਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਧਾਰਾਵਾਂ
- ਪਲੇਟਾਂ, ਭੂਚਾਲ ਅਤੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ
- ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਮੁਦਰਾਵਾਂ
82.5°E
ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਿਆਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਰੇਖਾ
IST = GMT + 5:30
7
ਮਹਾਂਦੀਪ
ਏਸ਼ੀਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ
5
ਮਹਾਂਸਾਗਰ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਡੂੰਘਾ
ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਘੁੰਮਣ ਗਤੀ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਝੁਕੇ ਧੁਰੇ ਨਾਲ ਪਰਿਕਰਮਾ ਰੁੱਤਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਦੋ ਗਤੀਆਂ
ਘੁੰਮਣ ਗਤੀ
ਪਰਿਕਰਮਾ
ਕੀ ਹੈ
ਆਪਣੇ ਧੁਰੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਣਾ
ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ
ਦਿਸ਼ਾ
ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ
ਅੰਡਾਕਾਰ ਪੰਧ
ਨਤੀਜਾ
ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ
ਰੁੱਤਾਂ; ਲੀਪ ਸਾਲ
ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਧੁਰਾ ਇੱਕੋ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਅੱਧ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਝੁਕਦਾ ਹੈ (ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ); ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਵੱਲ। ਪੀਲਾ = ਉੱਤਰੀ ਰੁੱਤ, ਗੁਲਾਬੀ = ਦੱਖਣੀ ਰੁੱਤ। ਤਸਵੀਰ: Tauʻolunga, Wikimedia Commons · CC0| ਤਾਰੀਖ਼ | ਘਟਨਾ | ਸੂਰਜ ਸਿਰ ਉੱਤੇ |
|---|
| 21 ਜੂਨ | ਗਰਮੀ ਦਾ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤ: ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਦਿਨ | ਕਰਕ ਰੇਖਾ |
| 22 ਦਸੰਬਰ | ਸਰਦੀ ਦਾ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤ: ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਦਿਨ | ਮਕਰ ਰੇਖਾ |
| 21 ਮਾਰਚ, 23 ਸਤੰਬਰ | ਸਮ-ਰਾਤਰੀ: ਹਰ ਥਾਂ ਦਿਨ = ਰਾਤ | ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ |
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC ARO 2022 — ਦੋ ਕਥਨ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਕਥਨ I: ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਕੋਣ ਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਕਥਨ II: ਧਰਤੀ ਦੇ ਧੁਰੇ ਦੇ ਝੁਕਾਅ ਦਾ ਅਸਰ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਅੰਡਾਕਾਰ ਪੰਧ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ ਦੀ ਰੁੱਤਵਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵਾਂ ਉੱਤਰ ਚੁਣੋ।
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਕਥਨ I ਅਤੇ ਕਥਨ II ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਹਨ
ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਹਨ। ਝੁਕਾਅ ਸਾਲ ਭਰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਦਾ ਕੋਣ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੂਰੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਪੂਰਬ–ਪੱਛਮ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉੱਤਰ ਜਾਂ ਦੱਖਣ ਦੀ ਦੂਰੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਧਰੁਵ ਤੋਂ ਧਰੁਵ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਮਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਖੱਬੇ: ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ (ਸਮਾਨਾਂਤਰ), ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ 0° ਤੋਂ ਹਰ ਧਰੁਵ ਉੱਤੇ 90° ਤੱਕ। ਸੱਜੇ: ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ (ਮੱਧ ਰੇਖਾਵਾਂ), ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੱਧ ਰੇਖਾ (ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ) ਉੱਤੇ 0° ਤੋਂ 180° ਤੱਕ। ਸਾਰੀਆਂ ਮੱਧ ਰੇਖਾਵਾਂ ਧਰੁਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੀ ਵਿੱਥ ਧਰੁਵਾਂ ਵੱਲ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ: Djexplo, Wikimedia Commons · CC0| ਰੇਖਾ | ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ |
|---|
| ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ | 90°N |
| ਆਰਕਟਿਕ ਚੱਕਰ | 66½°N |
| ਕਰਕ ਰੇਖਾ | 23½°N |
| ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ | 0° |
| ਮਕਰ ਰੇਖਾ | 23½°S |
| ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਚੱਕਰ | 66½°S |
| ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ | 90°S |
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਮਹਾਨ ਚੱਕਰ (ਗ੍ਰੇਟ ਸਰਕਲ)
ਗਲੋਬ ਉੱਤੇ ਉਹ ਚੱਕਰ ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੋਵੇ। ਦੋ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰਾਹ ਮਹਾਨ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਲਈ ਲੰਮੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਸਮਤਲ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਧਰੁਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਨ ਚੱਕਰ ਹੈ; ਹਰ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੀ ਮੱਧ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤੁਰੰਤ ਤੱਥ
ਕਰਕ ਰੇਖਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 8 ਰਾਜਾਂ (ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਮਿਜ਼ੋਰਮ) ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਮਿਆਂਮਾਰ, ਚੀਨ, ਓਮਾਨ, ਯੂਏਈ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਮਿਸਰ, ਲੀਬੀਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਪਰ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਜਾਂ ਫ਼ਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC OHE 2016 — ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਧਰੁਵਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੱਧ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਘਟਦੀ ਹੈ
ਮੱਧ ਰੇਖਾਵਾਂ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰੁਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰੁਵ ਵੱਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਵਿੱਥ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟਦੀ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC ICS 2016 — ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਦੂਰੀ ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਮਹਾਨ ਚੱਕਰ
ਮਹਾਨ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਾਲ। ਲੌਕਸੋਡ੍ਰੋਮ (ਰੰਬ ਲਾਈਨ) ਇੱਕੋ ਕੰਪਾਸ ਦਿਸ਼ਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਪਰ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC AEE 2024 — ਕਰਕ ਰੇਖਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਿਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਭਾਰਤ, ਚੀਨ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਮਿਸਰ, ਲੀਬੀਆ
ਵਿਕਲਪ C ਦੇ ਪੰਜੇ ਦੇਸ਼ ਕਰਕ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਹਨ। ਫ਼ਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਇਸ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਨ; ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਉੱਤਰ ਵੱਲ।
ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਅਤੇ ਸਮਾਂ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: 15° ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ = 1 ਘੰਟਾ; ਪੂਰਬ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
IST ਕੱਢਣਾ
ਧਰਤੀ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ 360° ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ: ਹਰ ਘੰਟੇ 15°, ਜਾਂ ਹਰ 4 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 1°। ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਿਆਰੀ ਮੱਧ ਰੇਖਾ 82°30'E (82.5°E) ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਨੇੜਿਓਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। 82.5 × 4 = 330 ਮਿੰਟ, ਇਸ ਲਈ IST, GMT ਤੋਂ 5 ਘੰਟੇ 30 ਮਿੰਟ ਅੱਗੇ ਹੈ।
24 ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ 360°→1° = 4 ਮਿੰਟ→82.5° × 4 = 330 ਮਿੰਟ→GMT + 5:30
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ। ਹਰ ਪੱਟੀ ਲਗਭਗ 15° ਚੌੜੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਖੇਤਰ, +5:30, ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲੀ ਟੇਢੀ-ਮੇਢੀ ਰੇਖਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਰੇਖਾ ਹੈ। (ਇਸ ਨਕਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਦੇਸ਼ੀ ਹੱਦਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਹੀਂ; ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਨਕਸ਼ਾ ਪੂਰੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਲੱਦਾਖ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਤਸਵੀਰ: UnaitxuGV, Heitordp and others, Wikimedia Commons · Public domain0°
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੱਧ ਰੇਖਾ
ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਮਾਂ GMT ਹੈ (ਹੁਣ UTC ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ)।
180°
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਰੇਖਾ
ਲਗਭਗ 180° ਦੇ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਮੋੜੀ ਹੋਈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਾਰ ਕਰੋ: ਇੱਕ ਦਿਨ ਜੋੜੋ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ: ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਿੱਛੇ।
Same line
ਇੱਕੋ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ
ਇੱਕ ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੇ ਤਾਰੀਖ਼ ਇੱਕੋ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉੱਤਰ–ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋਣ।
ਗਲੋਬ ਉੱਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਦੇ 360 ਦਰਜੇ ਹਨ: ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ ਤੋਂ 180 ਪੂਰਬ ਤੇ 180 ਪੱਛਮ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC TM 2015 — ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ (IST) GMT ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਅੱਗੇ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — 5 ਘੰਟੇ 30 ਮਿੰਟ
82.5° × 4 ਮਿੰਟ = 330 ਮਿੰਟ = 5 ਘੰਟੇ 30 ਮਿੰਟ। (ਨੇਪਾਲ +5:45 ਵਰਤਦਾ ਹੈ।)
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC TM 2015 — ਗਲੋਬ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਰੇਖਾ, ਭਾਵ 180 ਦਰਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ, ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਰੇਖਾ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਰੇਖਾ, ਲਗਭਗ 180° ਦੇ ਨਾਲ। ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ ਦੀ ਮੱਧ ਰੇਖਾ 0° ਹੈ।
ਮਹਾਂਦੀਪ, ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਧਰਤੀ ਤੇ ਲੋਕ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਪਹਿਲਾ ਹੈ; ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਮਹਾਂਦੀਪ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਸਾਗਰ।
| ਦਰਜਾ | ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ | ਆਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ |
|---|
| 1 | ਏਸ਼ੀਆ | ਏਸ਼ੀਆ |
| 2 | ਅਫ਼ਰੀਕਾ | ਅਫ਼ਰੀਕਾ |
| 3 | ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ | ਯੂਰਪ |
| 4 | ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ | ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ |
| 5 | ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ | ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ |
| 6 | ਯੂਰਪ | ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ (ਓਸ਼ੀਆਨੀਆ) |
| 7 | ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ | ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ (ਕੋਈ ਪੱਕੇ ਵਸਨੀਕ ਨਹੀਂ) |
1
ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਡੂੰਘਾ; ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਲਗਭਗ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਆਨਾ ਖਾਈ ਹੈ।
2
ਅੰਧ (ਐਟਲਾਂਟਿਕ)
S-ਆਕਾਰ; ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਰੁੱਝਿਆ।
3
ਹਿੰਦ
ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ। ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਟਾਪੂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਨ।
4–5
ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਆਰਕਟਿਕ
ਦੱਖਣੀ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ; ਆਰਕਟਿਕ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਤੇ ਘੱਟ ਡੂੰਘਾ ਹੈ।
ਪੰਜ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ।
ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਤਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ
1
ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਸ਼ੈਲਫ਼
ਸਮੁੰਦਰ ਹੇਠ ਧਰਤੀ ਦਾ ਘੱਟ ਡੂੰਘਾ ਕਿਨਾਰਾ
↓
2
ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਢਲਾਨ
ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਤਿੱਖੀ ਢਲਾਨ
↓
3
ਡੂੰਘਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੈਦਾਨ
ਪੱਧਰਾ, ਚੌੜਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ
↓
4
ਸਮੁੰਦਰੀ ਗਹਿਰਾਈਆਂ (ਖਾਈਆਂ)
ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੇ ਹਿੱਸੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਰੀਆਨਾ ਖਾਈ
| ਰਿਕਾਰਡ | ਉੱਤਰ | ਨੋਟ |
|---|
| ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ | ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ | 8,849 m; ਨੇਪਾਲ–ਚੀਨ |
| ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾ ਬਿੰਦੂ | ਮਾਰੀਆਨਾ ਖਾਈ (ਚੈਲੰਜਰ ਡੀਪ) | ਲਗਭਗ 11 km ਡੂੰਘੀ; ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ |
| ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਦਰਿਆ | ਨੀਲ (ਅਫ਼ਰੀਕਾ) | ਕੁਝ ਅਧਿਐਨ ਐਮਾਜ਼ੋਨ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ |
| ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਣੀ | ਐਮਾਜ਼ੋਨ (ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ) | ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੇਸਿਨ ਵੀ |
| ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗਰਮ ਮਾਰੂਥਲ | ਸਹਾਰਾ (ਅਫ਼ਰੀਕਾ) | ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਠੰਢਾ ਮਾਰੂਥਲ |
| ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ | ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ (ਖਾਰਾ ਪਾਣੀ) | ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੀ: ਸੁਪੀਰੀਅਰ |
| ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀ ਝੀਲ | ਬੈਕਾਲ (ਰੂਸ) | — |
| ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ | ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ | ਡੈਨਮਾਰਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ |
| ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ / ਛੋਟਾ ਦੇਸ਼ | ਰੂਸ / ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਟੀ | ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ |
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Excise Inspector 2018 — ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਮਹਾਂਦੀਪ ਹਨ:
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਹੈ। ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਕਾਨੂੰਗੋ 2021 ਦੇ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸਵਾਲ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC DDSWO 2023 — ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਧਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — i-ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ii-ਯੂਰਪ, iii-ਅਫ਼ਰੀਕਾ, iv-ਏਸ਼ੀਆ
ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ: ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਏਸ਼ੀਆ। ਵਿਕਲਪ B ਇਹੀ ਸੂਚੀ ਘਟਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੈ — 'ਵਧਦੇ' ਸ਼ਬਦ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PSCB Manager — ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾ ਬਿੰਦੂ ਕੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਮਾਰੀਆਨਾ ਖਾਈ
ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਆਨਾ ਖਾਈ; ਇਸ ਦਾ ਚੈਲੰਜਰ ਡੀਪ ਲਗਭਗ 11 km ਡੂੰਘਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ 'ਸਮੁੰਦਰੀ ਗਹਿਰਾਈ' ਹੈ (PPSC AO 2022 ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੁੱਛਿਆ)। 'ਐਵਰੈਸਟ ਖਾਈ' ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਸਾਗਰ, ਜਲ-ਡਮਰੂ ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਜਲ-ਡਮਰੂ ਦੋ ਧਰਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤੰਗ ਕੁਦਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਾਹ ਹੈ; ਨਹਿਰ ਲੋਕ ਪੁੱਟਦੇ ਹਨ।
ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ (ਸੱਜੇ) (ਨਾਸਾ, 2018)। ਪਾਕ ਜਲ-ਡਮਰੂ ਤੇ ਪਾਕ ਖਾੜੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ (ਉੱਪਰ) ਹਨ; ਮੰਨਾਰ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰੇਤਲੇ ਟਿੱਬਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਐਡਮਜ਼ ਬ੍ਰਿਜ (ਰਾਮ ਸੇਤੂ) ਹੈ। ਤਸਵੀਰ: Jeff Schmaltz, MODIS Land Rapid Response Team, NASA GSFC, Wikimedia Commons · Public domain| ਰਾਹ | ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ | ਜੋੜਦਾ ਹੈ |
|---|
| ਪਾਕ ਜਲ-ਡਮਰੂ | ਭਾਰਤ – ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ | ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ – ਪਾਕ ਖਾੜੀ |
| ਮਲੱਕਾ ਜਲ-ਡਮਰੂ | ਮਲੇਸ਼ੀਆ – ਸੁਮਾਤਰਾ (ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ) | ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ – ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ |
| ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲ-ਡਮਰੂ | ਇਰਾਨ – ਓਮਾਨ | ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ – ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ |
| ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਜਲ-ਡਮਰੂ | ਸਪੇਨ – ਮੋਰੱਕੋ | ਐਟਲਾਂਟਿਕ – ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ |
| ਬੇਰਿੰਗ ਜਲ-ਡਮਰੂ | ਰੂਸ – ਅਲਾਸਕਾ (ਅਮਰੀਕਾ) | ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ – ਆਰਕਟਿਕ |
| ਬਾਸਫ਼ੋਰਸ | ਯੂਰਪ – ਏਸ਼ੀਆ, ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ | ਕਾਲਾ ਸਾਗਰ – ਮਾਰਮਾਰਾ ਸਾਗਰ |
| ਸੁਏਜ਼ ਨਹਿਰ (1869) | ਮਿਸਰ | ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ – ਲਾਲ ਸਾਗਰ |
| ਪਨਾਮਾ ਨਹਿਰ (1914) | ਪਨਾਮਾ | ਐਟਲਾਂਟਿਕ – ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ |
ਇੱਕ-ਅੱਧ ਵਾਰ ਪੁੱਛੀਆਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ, ਰੂਸ, ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ, ਇਰਾਨ ਤੇ ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ।
- ਸੁਮਾਤਰਾ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਹੈ; ਜਾਵਾ, ਬਾਲੀ ਤੇ ਲੋਂਬੋਕ ਹੋਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹਨ।
- ਜਪਾਨ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਟਾਪੂ, ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ: ਹੋਕਾਈਡੋ, ਹੋਂਸ਼ੂ, ਸ਼ਿਕੋਕੂ, ਕਿਊਸ਼ੂ।
- ਚੀਨ ਦੇ ਫ਼ਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਨਾਲ ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਝਗੜੇ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਦੇ ਬੇ-ਆਬਾਦ ਸੇਨਕਾਕੂ (ਦਿਆਓਯੂ) ਟਾਪੂਆਂ ਬਾਰੇ ਚੀਨ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਝਗੜਾ ਹੈ।
- ਦੀਪ-ਸਮੂਹ (archipelago) ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟਾਪੂ (ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਕਈ ਨਿੱਕੇ ਟਾਪੂ) ਇੱਕ ਦੀਪ-ਸਮੂਹ ਹਨ; ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਅਤੇ ਤਸਮਾਨੀਆ ਇਕੱਲੇ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ ਹਨ।
- ਦਰਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਹਿਰ: ਨਾਈਜਰ – ਨਿਆਮੇ, ਡੈਨਿਊਬ – ਬੁਡਾਪੈਸਟ (ਵੀਆਨਾ ਤੇ ਬੈਲਗ੍ਰੇਡ ਵੀ), ਕਾਂਗੋ – ਕਿਨਸ਼ਾਸਾ। ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਰੇਸੀਫ਼ੇ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਐਮਾਜ਼ੋਨ - ਰੇਸੀਫ਼ੇ ਗ਼ਲਤ ਜੋੜਾ ਹੈ; ਮਨਾਓਸ ਐਮਾਜ਼ੋਨ ਉੱਤੇ ਹੈ।
- ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ: ਬੈਕਾਲ – ਤਨਗਾਨਿਕਾ – ਸੁਪੀਰੀਅਰ – ਮਲਾਵੀ। ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਪੀਰੀਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ।
- ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਰਕ ਅੰਕੋਰ ਵਾਟ ਕੰਬੋਡੀਆ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਬਲਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਗੈਸ ਟੋਆ ('ਨਰਕ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ') ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।
- ਕਿਊਬਾ ਨੂੰ 'ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਖੰਡ ਦਾ ਕਟੋਰਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PSCB Senior Manager 2021 — ਕਿਹੜਾ ਜਲ-ਡਮਰੂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਪਾਕ ਜਲ-ਡਮਰੂ
ਪਾਕ ਜਲ-ਡਮਰੂ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿਚਕਾਰ। SI 2023 ਵਿੱਚ ਮੰਨਾਰ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੋ ਵਾਰ ਪੁੱਛੀ ਗਈ; ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਵੀ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਹੈ। ਬਾਲੀ ਤੇ ਵੇਟਾਰ ਜਲ-ਡਮਰੂ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PSSSB Senior Assistant 2024 — ਇਹ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰੂਸ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਰਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਸ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ
ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਠੀਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਏਜੀਅਨ ਯੂਨਾਨ ਤੇ ਤੁਰਕੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।
ਵਾਯੂਮੰਡਲ, ਹਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਧਾਰਾਵਾਂ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਮੌਸਮ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੀ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਹਵਾਵਾਂ ਤੇ ਧਾਰਾਵਾਂ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਧਰੁਵਾਂ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
| ਪਰਤ (ਹੇਠਲੀ ਪਹਿਲਾਂ) | ਉਚਾਈ | ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
|---|
| ਖੋਭ ਮੰਡਲ (ਟ੍ਰੋਪੋਸਫ਼ੀਅਰ) | ਔਸਤ ਲਗਭਗ 13 km | ਸਾਰਾ ਮੌਸਮ; ਲਗਭਗ ਸਾਰੀ ਭਾਫ਼ ਤੇ ਧੂੜ |
| ਸਮਤਾਪ ਮੰਡਲ (ਸਟ੍ਰੈਟੋਸਫ਼ੀਅਰ) | ਲਗਭਗ 50 km ਤੱਕ | ਓਜ਼ੋਨ ਪਰਤ; ਸ਼ਾਂਤ ਹਵਾ, ਜੈੱਟ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਚੰਗੀ |
| ਮੱਧ ਮੰਡਲ (ਮੀਸੋਸਫ਼ੀਅਰ) | ਲਗਭਗ 80 km ਤੱਕ | ਉਲਕਾਵਾਂ ਇੱਥੇ ਸੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ |
| ਤਾਪ ਮੰਡਲ (ਥਰਮੋਸਫ਼ੀਅਰ) | ਲਗਭਗ 80–400 km | ਆਇਨ ਮੰਡਲ ਰੇਡੀਓ ਤਰੰਗਾਂ ਮੋੜਦਾ ਹੈ; ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਵਧਦੀ |
| ਬਾਹਰੀ ਮੰਡਲ (ਐਕਸੋਸਫ਼ੀਅਰ) | ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ | ਬਹੁਤ ਪਤਲੀ ਹਵਾ, ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ |
ਯਾਦ ਰੱਖੋ
ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ: Tall Strong Men Take Exercise — ਟ੍ਰੋਪੋ, ਸਟ੍ਰੈਟੋ, ਮੀਸੋ, ਥਰਮੋ, ਐਕਸੋ।
| ਸਥਾਨਕ ਹਵਾ | ਗਰਮ ਜਾਂ ਠੰਢੀ | ਕਿੱਥੇ |
|---|
| ਸਿਰੋਕੋ | ਗਰਮ, ਸੁੱਕੀ, ਧੂੜ ਭਰੀ | ਸਹਾਰਾ ਤੋਂ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ ਪਾਰ ਇਟਲੀ ਤੱਕ |
| ਲੂ | ਗਰਮ, ਸੁੱਕੀ | ਮਈ–ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨ |
| ਹਰਮੱਟਨ | ਸੁੱਕੀ, ਧੂੜ ਭਰੀ | ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ; 'ਡਾਕਟਰ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ |
| ਚਿਨੂਕ / ਫ਼ੋਹਨ | ਨਿੱਘੀ, ਸੁੱਕੀ | ਰੌਕੀਜ਼ / ਐਲਪਸ; ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਾਉਂਦੀ |
| ਮਿਸਟ੍ਰਾਲ, ਬੋਰਾ, ਟ੍ਰਾਮੋਂਟਾਨਾ | ਠੰਢੀ | ਫ਼ਰਾਂਸ, ਐਡਰਿਆਟਿਕ ਤਟ, ਸਪੇਨ–ਇਟਲੀ |
ਸਮੁੰਦਰੀ ਧਾਰਾਵਾਂ
ਗਰਮ ਧਾਰਾਵਾਂ
ਠੰਢੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ
ਵਹਾਅ
ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਧਰੁਵਾਂ ਵੱਲ
ਧਰੁਵਾਂ ਤੋਂ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਵੱਲ
ਐਟਲਾਂਟਿਕ
ਗਲਫ਼ ਸਟ੍ਰੀਮ
ਲੈਬਰਾਡੋਰ, ਕੈਨਰੀ, ਬੇਂਗੁਏਲਾ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ
ਕੁਰੋਸ਼ੀਓ (ਜਪਾਨ)
ਹੰਬੋਲਟ (ਪੇਰੂ), ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC OHE 2016 — ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਓ
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਟ੍ਰੋਪੋਸਫ਼ੀਅਰ, ਸਟ੍ਰੈਟੋਸਫ਼ੀਅਰ, ਮੀਸੋਸਫ਼ੀਅਰ, ਥਰਮੋਸਫ਼ੀਅਰ
ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ: ਟ੍ਰੋਪੋਸਫ਼ੀਅਰ, ਸਟ੍ਰੈਟੋਸਫ਼ੀਅਰ, ਮੀਸੋਸਫ਼ੀਅਰ, ਥਰਮੋਸਫ਼ੀਅਰ (ਫਿਰ ਐਕਸੋਸਫ਼ੀਅਰ)।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC DDSWO 2026 — ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਇੱਕ ਗਰਮ, ਸੁੱਕੀ ਧੂੜ ਭਰੀ ਹਵਾ ਹੈ ਜੋ ਸਹਾਰਾ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚੋਂ ਚੱਲਦੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਸਿਰੋਕੋ
ਸਿਰੋਕੋ ਸਹਾਰਾ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਮਿਸਟ੍ਰਾਲ, ਟ੍ਰਾਮੋਂਟਾਨਾ ਤੇ ਬੋਰਾ ਠੰਢੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਹਨ।
ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ: ਪਲੇਟਾਂ, ਭੂਚਾਲ ਅਤੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਪੇਪੜੀ ਹਿੱਲਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭੂਚਾਲ ਤੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਉੱਥੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪਲੇਟਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
1
ਪੇਪੜੀ (ਕ੍ਰਸਟ)
ਪਤਲਾ ਬਾਹਰੀ ਖੋਲ: ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਹੇਠ ਮੋਟਾ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਹੇਠ ਪਤਲਾ।
2
ਮੈਂਟਲ
ਮੋਟੀ ਗਰਮ ਚਟਾਨੀ ਪਰਤ; ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਹਿੰਦੀ।
3
ਕੋਰ (ਕੇਂਦਰ)
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਹਾ ਤੇ ਨਿਕਲ; ਬਾਹਰੀ ਕੋਰ ਤਰਲ, ਅੰਦਰਲਾ ਠੋਸ।
ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ, ਬਾਹਰੋਂ ਅੰਦਰ ਵੱਲ।
ਪਲੇਟ ਸੀਮਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ
ਪਲੇਟਾਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ
ਪਲੇਟਾਂ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ
ਪਲੇਟਾਂ ਖਿਸਕਦੀਆਂ
ਕੀ ਬਣਦਾ
ਮੱਧ-ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਰਬਤ
ਖਾਈ, ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਜਾਂ ਵਲਦਾਰ ਪਹਾੜ
ਦਰਾੜਾਂ, ਭੂਚਾਲ
ਉਦਾਹਰਨ
ਮੱਧ-ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਪਰਬਤ
ਮਾਰੀਆਨਾ ਖਾਈ; ਹਿਮਾਲਿਆ
ਸੈਨ ਐਂਡਰੀਆਸ ਦਰਾੜ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦਾ ਅੱਗ ਦਾ ਘੇਰਾ। ਇੱਥੇ ਪਲੇਟਾਂ ਮੈਂਟਲ ਵਿੱਚ ਧਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀਆਂ ਖਾਈਆਂ (ਨੀਲੀਆਂ) ਅਤੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿੱਟਾ ਬਿੰਦੂ ਮਾਰੀਆਨਾ ਖਾਈ ਵਿੱਚ ਚੈਲੰਜਰ ਡੀਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ: Gringer, Wikimedia Commons · Public domainਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਕੇਂਦਰ (ਫ਼ੋਕਸ) ਅਤੇ ਅਧਿਕੇਂਦਰ (ਐਪੀਸੈਂਟਰ)
ਭੂਚਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡੂੰਘੇ ਕੇਂਦਰ (ਫ਼ੋਕਸ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਪਰ ਸਤ੍ਹਾ ਵਾਲਾ ਬਿੰਦੂ ਅਧਿਕੇਂਦਰ ਹੈ; ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਝਟਕੇ ਉੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭੂਚਾਲ ਲੇਖਕ (ਸੀਸਮੋਗ੍ਰਾਫ਼) ਤਰੰਗਾਂ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਿਕਟਰ ਪੈਮਾਨਾ ਆਕਾਰ (ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ) ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਫ਼ੋਕਸ, ਅੰਦਰ ਡੂੰਘਾ→ਤਰੰਗਾਂ ਫੈਲਦੀਆਂ→ਐਪੀਸੈਂਟਰ, ਠੀਕ ਉੱਪਰ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2021 — ਉਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਥਲਮੰਡਲ (ਓਸ਼ੈਨਿਕ ਲਿਥੋਸਫ਼ੀਅਰ) ਅਭਿਸਾਰੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੈਂਟਲ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਸਬਡਕਸ਼ਨ
ਸਬਡਕਸ਼ਨ: ਭਾਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਲੇਟ ਦੂਜੀ ਪਲੇਟ ਹੇਠ ਡੁੱਬ ਕੇ ਮੈਂਟਲ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਾਈ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC SEVE 2016 — ਭੂਚਾਲ ਦਾ ਅਧਿਕੇਂਦਰ (ਐਪੀਸੈਂਟਰ) ਕਿਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਬਿੰਦੂ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਭੂਚਾਲੀ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਪਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੂ
ਅਧਿਕੇਂਦਰ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਠੀਕ ਉੱਪਰ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਕਲਪ B ਖ਼ੁਦ ਕੇਂਦਰ (ਫ਼ੋਕਸ) ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਦੇਸ਼: ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਮੁਦਰਾ ਇਕੱਠੀਆਂ ਯਾਦ ਕਰੋ।
| ਦੇਸ਼ | ਮੁਦਰਾ | ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ |
|---|
| ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ | ਟਕਾ | ਬਾਂਗਲਾ (ਬੰਗਾਲੀ) |
| ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ | ਸ੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਰੁਪਿਆ | ਸਿੰਹਲਾ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ |
| ਚੀਨ | ਰੇਨਮਿਨਬੀ (ਯੁਆਨ) | ਮੈਂਡਰਿਨ ਚੀਨੀ |
| ਨੇਪਾਲ | ਨੇਪਾਲੀ ਰੁਪਿਆ | ਨੇਪਾਲੀ |
| ਭੂਟਾਨ | ਨਗੁਲਟਰਮ | ਜ਼ੋਂਗਖਾ |
| ਪਾਕਿਸਤਾਨ | ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੁਪਿਆ | ਉਰਦੂ (ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) |
| ਮਿਆਂਮਾਰ | ਕਿਆਤ | ਬਰਮੀ |
| ਮਾਲਦੀਵ | ਰੁਫ਼ੀਆ | ਧਿਵੇਹੀ |
ਚੀਨ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ
ਹਾਨ ਲੋਕ ਚੀਨ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 91–92% ਹਨ। ਮੈਂਡਰਿਨ (ਪੁਤੋਂਗਹੁਆ) ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ; ਵੂ, ਹੱਕਾ ਤੇ ਫੂਚੋ ਖੇਤਰੀ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਸਰਕਾਰੀ ਨਹੀਂ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police Constable 2021 — ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਆਬਾਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਕੈਨੇਡਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੈਨੇਡਾ, ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ। ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਪਰ ਪੁਰਾਣਾ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ।
ਭੁਲੇਖੇ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ
ਆਖ਼ਰੀ ਦੁਹਰਾਈ — ਜਿੱਥੇ ਵਿਕਲਪ ਧੋਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
- IST +5:30 ਹੈ; +5:45 ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।
- ਮੱਧ ਰੇਖਾਵਾਂ ਧਰੁਵਾਂ ਵੱਲ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਿਚਲੀ ਦੂਰੀ ਇੱਕੋ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਮਹਾਂਦੀਪ: ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਫਿਰ ਯੂਰਪ — ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਨਹੀਂ।
- ਅਧਿਕੇਂਦਰ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਹੈ; ਫ਼ੋਕਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ।
- ਸਿਰੋਕੋ ਗਰਮ ਹੈ (ਸਹਾਰਾ); ਮਿਸਟ੍ਰਾਲ ਤੇ ਬੋਰਾ ਠੰਢੀਆਂ ਹਨ।
- ਪਾਕ ਜਲ-ਡਮਰੂ ਤੇ ਮੰਨਾਰ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੋਵੇਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- 'ਵਧਦਾ ਕ੍ਰਮ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਛੋਟਾ ਪਹਿਲਾਂ — ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਚੋ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ
ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ 12 ਵਜੇ ਹਨ। 90°E ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀ ਸਮਾਂ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
90 × 4 = 360 ਮਿੰਟ = 6 ਘੰਟੇ। ਥਾਂ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਗੇ ਹੈ: 12 ਵਜੇ + 6 ਘੰਟੇ = ਸ਼ਾਮ 6 ਵਜੇ।
ਯਾਦ-ਕਾਰਡ
ਵਿਸ਼ਵ ਭੂਗੋਲ ਫ਼ਲੈਸ਼ਕਾਰਡ
- 1° ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਦਾ ਸਮਾਂ
- 4 ਮਿੰਟ
- ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਿਆਰੀ ਮੱਧ ਰੇਖਾ
- 82°30'E, ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਨੇੜੇ
- 180° ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ
- ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਰੇਖਾ
- ਗਲੋਬ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰਾਹ
- ਮਹਾਨ ਚੱਕਰ
- ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾ ਬਿੰਦੂ
- ਮਾਰੀਆਨਾ ਖਾਈ
- ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ
- ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ
- ਓਜ਼ੋਨ ਵਾਲੀ ਪਰਤ
- ਸਮਤਾਪ ਮੰਡਲ
- ਸਹਾਰਾ ਤੋਂ ਗਰਮ ਧੂੜ ਭਰੀ ਹਵਾ
- ਸਿਰੋਕੋ
- ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਲੇਟ ਦਾ ਮੈਂਟਲ ਵਿੱਚ ਧਸਣਾ
- ਸਬਡਕਸ਼ਨ
- ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੁਦਰਾ
- ਟਕਾ
ਝਟਪਟ ਤੱਥ
- ਘੁੰਮਣ 24 ਘੰਟੇ, ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ; ਪਰਿਕਰਮਾ 365¼ ਦਿਨ; ਧੁਰਾ ਝੁਕਾਅ 23½°
- 21 ਜੂਨ ਤੇ 22 ਦਸੰਬਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤ; 21 ਮਾਰਚ ਤੇ 23 ਸਤੰਬਰ ਸਮ-ਰਾਤਰੀ
- 360 ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ; 15° = 1 ਘੰਟਾ; IST 82.5°E = GMT + 5:30
- ਏਸ਼ੀਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ; ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਤੇ ਯੂਰਪ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ; ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਸਾਗਰ
- ਐਵਰੈਸਟ 8,849 m; ਮਾਰੀਆਨਾ ਖਾਈ ਲਗਭਗ 11 km ਡੂੰਘੀ
- ਟ੍ਰੋਪੋ → ਸਟ੍ਰੈਟੋ → ਮੀਸੋ → ਥਰਮੋ → ਐਕਸੋ
- ਅਭਿਸਾਰੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਬਡਕਸ਼ਨ; ਫ਼ੋਕਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਐਪੀਸੈਂਟਰ
❧