ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਨਵੇਂ ਪਹਾੜ, ਵਿਚਕਾਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਚੌੜੇ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ਸਖ਼ਤ ਪਠਾਰ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਰੇਤਲਾ ਮਾਰੂਥਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤੱਟੀ ਮੈਦਾਨ ਤੇ ਟਾਪੂ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਦਰਿਆ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਵਗਦੇ ਹਨ; ਪਠਾਰ ਦੇ ਦਰਿਆ ਮੀਂਹ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਪੇਪਰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਰਿਆ ਕਿੱਥੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਕਿੱਥੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਹੜੇ ਡੈਮ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਹਨ।
ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੋਗੇ:
- ਭਾਰਤ ਦੇ ਛੇ ਭੌਤਿਕ ਖੰਡ
- ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਲੜੀਆਂ, ਟਰਾਂਸ-ਹਿਮਾਲਿਆ, ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਦੱਰੇ
- ਮੈਦਾਨ, ਪਠਾਰ, ਪੱਛਮੀ ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਘਾਟ, ਥਾਰ, ਤੱਟ ਅਤੇ ਟਾਪੂ
- ਸਿੰਧ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ
- ਪ੍ਰਾਇਦੀਪੀ ਦਰਿਆ: ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦੇ
- ਝੀਲਾਂ, ਝਰਨੇ ਅਤੇ ਡੈਮ
6
ਭੌਤਿਕ ਖੰਡ
SI 2023 ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ
2,525 km
ਗੰਗਾ ਦੀ ਲੰਬਾਈ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਦਰਿਆ
2,695 m
ਅਨਾਮੁਡੀ
ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ
ਛੇ ਭੌਤਿਕ ਖੰਡ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਪਹਾੜ, ਮੈਦਾਨ, ਪਠਾਰ, ਮਾਰੂਥਲ, ਤੱਟ, ਟਾਪੂ — ਕੁੱਲ ਛੇ।
1
ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਰਬਤ
ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਲਿਤ ਪਹਾੜ, ਨਾਲ ਟਰਾਂਸ-ਹਿਮਾਲਿਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ (ਪੂਰਵਾਂਚਲ)।
2
ਉੱਤਰੀ ਮੈਦਾਨ
ਸਿੰਧ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਿਛਾਈ ਗਾਰ ਨਾਲ ਬਣੇ। ਬਹੁਤ ਉਪਜਾਊ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਵਸੋਂ ਵਾਲੇ।
3
ਪ੍ਰਾਇਦੀਪੀ ਪਠਾਰ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹਿੱਸਾ, ਸਖ਼ਤ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਦਾ। ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
4
ਭਾਰਤੀ ਮਾਰੂਥਲ
ਥਾਰ, ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ।
5
ਤੱਟੀ ਮੈਦਾਨ
ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੰਗ ਪੱਟੀਆਂ।
6
ਟਾਪੂ
ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਦੀਪ; ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ।
NCERT ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੇ ਭੂ-ਆਕ੍ਰਿਤਿਕ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2023 — ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਭੂ-ਆਕ੍ਰਿਤਿਕ (ਫ਼ਿਜ਼ੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ) ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਛੇ
ਛੇ: ਹਿਮਾਲਿਆ, ਉੱਤਰੀ ਮੈਦਾਨ, ਪ੍ਰਾਇਦੀਪੀ ਪਠਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਮਾਰੂਥਲ, ਤੱਟੀ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਟਾਪੂ।
ਹਿਮਾਲਿਆ: ਲੜੀਆਂ, ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦੱਰੇ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਤਿੰਨ ਸਮਾਂਤਰ ਲੜੀਆਂ — ਹਿਮਾਦਰੀ (ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ), ਹਿਮਾਚਲ (ਵਿਚਕਾਰਲੀ), ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ (ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ, ਬਾਹਰਲੀ)।
| ਲੜੀ | ਉਚਾਈ | ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
|---|---|---|
| ਹਿਮਾਦਰੀ (ਮਹਾਨ ਜਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿਮਾਲਿਆ) | ਔਸਤ ਲਗਭਗ 6,000 m | ਸਭ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਲੜੀ; ਸਾਰੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ; ਸਦਾ ਬਰਫ਼ ਹੇਠ |
| ਹਿਮਾਚਲ (ਲਘੂ ਹਿਮਾਲਿਆ) | 3,700–4,500 m | ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ, ਧੌਲਾਧਾਰ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਲੜੀਆਂ; ਕਸ਼ਮੀਰ, ਕਾਂਗੜਾ ਅਤੇ ਕੁੱਲੂ ਘਾਟੀਆਂ; ਪਹਾੜੀ ਸੈਰਗਾਹਾਂ |
| ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ (ਬਾਹਰੀ ਹਿਮਾਲਿਆ) | 900–1,100 m | ਢਿੱਲੀ ਬਜਰੀ ਤੇ ਗਾਰ; ਪੱਧਰੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਹਰਾਦੂਨ |
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ
| ਹਿੱਸਾ (ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ) | ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ | ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ |
|---|---|---|
| ਪੰਜਾਬ ਹਿਮਾਲਿਆ | ਸਿੰਧ – ਸਤਲੁਜ | ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ |
| ਕਮਾਊਂ ਹਿਮਾਲਿਆ | ਸਤਲੁਜ – ਕਾਲੀ | ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ, ਕਾਮੇਟ |
| ਨੇਪਾਲ ਹਿਮਾਲਿਆ | ਕਾਲੀ – ਤੀਸਤਾ | ਐਵਰੈਸਟ, ਕੰਚਨਜੰਗਾ |
| ਅਸਾਮ ਹਿਮਾਲਿਆ | ਤੀਸਤਾ – ਦਿਹਾਂਗ (ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ) | ਪੂਰਬੀ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਨਮਚਾ ਬਰਵਾ |
| ਦੱਰਾ | ਕਿੱਥੇ | ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
|---|---|---|
| ਜ਼ੋਜੀ ਲਾ | ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ – ਲੱਦਾਖ | ਸ੍ਰੀਨਗਰ–ਲੇਹ ਸੜਕ |
| ਖਰਦੁੰਗ ਲਾ | ਲੱਦਾਖ | ਲੇਹ ਤੋਂ ਨੁਬਰਾ ਘਾਟੀ |
| ਲਾਨਕ ਲਾ | ਲੱਦਾਖ (ਅਕਸਾਈ ਚਿਨ) | ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ |
| ਬਾਰਾਲਾਚਾ ਲਾ | ਹਿਮਾਚਲ (ਲਾਹੌਲ) | ਚੰਦਰਾ ਅਤੇ ਭਾਗਾ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਿਓਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਮਿਲ ਕੇ ਚਨਾਬ ਬਣਦੇ ਹਨ |
| ਰੋਹਤਾਂਗ | ਹਿਮਾਚਲ | ਕੁੱਲੂ ਤੋਂ ਲਾਹੌਲ; ਨੇੜੇ ਬਿਆਸ ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਬਿਆਸ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ |
| ਸ਼ਿਪਕੀ ਲਾ | ਹਿਮਾਚਲ (ਕਿੰਨੌਰ) | ਇੱਥੋਂ ਸਤਲੁਜ ਤਿੱਬਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
| ਲਿਪੁਲੇਖ | ਉੱਤਰਾਖੰਡ | ਕੈਲਾਸ਼–ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਰਾਹ |
| ਨਾਥੂ ਲਾ | ਸਿੱਕਮ | ਤਿੱਬਤ ਵੱਲ ਪੁਰਾਣਾ ਵਪਾਰਕ ਰਾਹ |
| ਬੋਮਡੀ ਲਾ | ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ | ਤਵਾਂਗ ਵੱਲ ਰਾਹ |
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਕਰੇਵਾ
ਕਰੇਵੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਝੀਲ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਚੀਕਣੀ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਗਾਰ ਦੀਆਂ ਪੱਧਰੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਕੇਸਰ ਜ਼ਾਫ਼ਰਾਨ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਚੰਗੇ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2023 — ਸਿਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਕਿੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਟਰਾਂਸ ਹਿਮਾਲਿਆ
ਸਿਆਚਿਨ ਕਰਾਕੋਰਮ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸ-ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2023 — ਕਰੇਵਾ ਬਣਤਰਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ________, ਜੋ ਕੇਸਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਮ ਹੈ, ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ।
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਜ਼ਾਫ਼ਰਾਨ
NCERT: ਕਰੇਵੇ ਕੇਸਰ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਮ ਜ਼ਾਫ਼ਰਾਨ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ। ਸਰਗੋਲ, ਨੇਗਿਨ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਾਲ ਕੇਸਰ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਦੇ ਦਰਜੇ ਹਨ, ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਨਾਂ ਨਹੀਂ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2023 — ਚਨਾਬ ਨਦੀ, ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਬਾਰਾਲਾਚਾ ਪਾਸ
ਚੰਦਰਾ ਅਤੇ ਭਾਗਾ ਬਾਰਾਲਾਚਾ ਲਾ ਨੇੜਿਓਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟਾਂਡੀ ਵਿਖੇ ਮਿਲ ਕੇ ਚਨਾਬ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਬਿਆਸ ਰੋਹਤਾਂਗ ਨੇੜਿਓਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਮੈਦਾਨ, ਪਠਾਰ, ਮਾਰੂਥਲ, ਤੱਟ ਅਤੇ ਟਾਪੂ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਮੈਦਾਨ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਗਾਰ ਹਨ; ਪਠਾਰ ਪੁਰਾਣੀ ਸਖ਼ਤ ਚਟਾਨ ਹੈ।
ਉੱਤਰੀ ਮੈਦਾਨ ਲਗਭਗ 7 ਲੱਖ ਵਰਗ km ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਮਾਅ ਵਾਲਾ (aggradational) ਮੈਦਾਨ ਹਨ: ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਛਾਈ ਗਾਰ ਦੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਚੇ ਹੋਏ। ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵੱਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪੱਟੀਆਂ ਹਨ:
- ਭਾਬਰ — ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਕਰਾਂ-ਰੋੜਿਆਂ ਦੀ ਤੰਗ ਪੱਟੀ। ਨਾਲੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਕੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਤਰਾਈ — ਨਾਲੇ ਫਿਰ ਉੱਪਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਿੱਲ੍ਹਾ, ਦਲਦਲੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ।
- ਬਾਂਗਰ — ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਜਲੋਢ ਮਿੱਟੀ, ਚੂਨੇ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ (ਕੰਕਰ) ਵਾਲੀ।
- ਖਾਦਰ — ਹੜ੍ਹ ਵਾਲੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਜਲੋਢ ਮਿੱਟੀ, ਲਗਭਗ ਹਰ ਸਾਲ ਨਵੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਜਾਊ।
ਪ੍ਰਾਇਦੀਪੀ ਪਠਾਰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ ਵਰਗੀ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਨਰਮਦਾ ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਉੱਚ-ਭੂਮੀਆਂ ਹਨ — ਅਰਾਵਲੀ, ਮਾਲਵਾ, ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ, ਬਘੇਲਖੰਡ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਨਾਗਪੁਰ ਪਠਾਰ। ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਦਾ ਪਠਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪੱਛਮੀ ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਘਾਟ ਹਨ।
ਸਿੱਲ੍ਹੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ ਰੇਤ
ਬੰਦੀਪੁਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਤੋਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਨੀਲਗਿਰੀ ਪਹਾੜੀਆਂ — ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ
Ashish K Gupta, Wikimedia Commons · CC BY 4.0
ਜੈਸਲਮੇਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਨੇੜੇ ਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲ ਦੇ ਰੇਤ ਦੇ ਟਿੱਬੇ — ਸਾਲਾਨਾ ਮੀਂਹ 150 mm ਤੋਂ ਘੱਟ
Antoine Taveneaux, Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0
ਮਾਰੂਥਲ
ਥਾਰ
ਅਰਾਵਲੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ। ਅਰਧ-ਚੰਦ ਟਿੱਬੇ (ਬਰਖ਼ਾਨ)। ਲੂਣੀ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦਰਿਆ ਹੈ।
ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ
ਕੋਂਕਣ, ਕੰਨੜ, ਮਾਲਾਬਾਰ
ਤੰਗ ਮੈਦਾਨ, ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ। ਮਾਲਾਬਾਰ (ਕੇਰਲ) ਵਿੱਚ ਬੈਕਵਾਟਰ (ਕਾਯਲ) ਹਨ।
ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ
ਉੱਤਰੀ ਸਰਕਾਰ, ਕੋਰੋਮੰਡਲ
ਵੱਡੇ ਦਰਿਆਈ ਡੈਲਟਿਆਂ ਵਾਲਾ ਚੌੜਾ ਮੈਦਾਨ। ਚਿਲਕਾ (ਓਡੀਸ਼ਾ) ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ।
ਟਾਪੂ
ਲਕਸ਼ਦੀਪ, ਅੰਡੇਮਾਨ ਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ
ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਮੂੰਗੇ (ਕੋਰਲ) ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਬੈਰਨ ਟਾਪੂ (ਅੰਡੇਮਾਨ) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਹੈ।
ਖੰਡ 4, 5 ਅਤੇ 6 ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2023 — ਪਾਰਸਨਾਥ ਚੋਟੀ ਹੇਠ ਦਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਪਠਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਛੋਟਾ ਨਾਗਪੁਰ ਪਠਾਰ
ਝਾਰਖੰਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਪਾਰਸਨਾਥ ਛੋਟਾ ਨਾਗਪੁਰ ਪਠਾਰ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਜੈਨੀਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜੀ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2023 — ਨੀਲਗਿਰੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ
ਨੀਲਗਿਰੀ ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਪੂਰਬੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਦਰਿਆ: ਸਿੰਧ, ਗੰਗਾ, ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਬਰਫ਼ ਤੇ ਮੀਂਹ ਦੋਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਵਗਦੇ ਹਨ।
| ਦਰਿਆ | ਕਿੱਥੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ | ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ |
|---|---|---|
| ਸਿੰਧ | ਤਿੱਬਤ, ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਝੀਲ ਨੇੜੇ | ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ |
| ਸਤਲੁਜ | ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ ਨੇੜੇ ਰਾਕਸ਼ ਤਾਲ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਤਿੱਬਤ | ਸ਼ਿਪਕੀ ਲਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ |
| ਬਿਆਸ | ਬਿਆਸ ਕੁੰਡ, ਰੋਹਤਾਂਗ ਦੱਰੇ ਨੇੜੇ | ਕੁੱਲੂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦਾ ਹੈ; ਹਰੀਕੇ ਵਿਖੇ ਸਤਲੁਜ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ |
| ਰਾਵੀ | ਕੁੱਲੂ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਰੋਹਤਾਂਗ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ | ਚੰਬਾ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦਾ ਹੈ |
| ਚਨਾਬ | ਚੰਦਰਾ ਅਤੇ ਭਾਗਾ, ਬਾਰਾਲਾਚਾ ਲਾ ਨੇੜੇ | ਸਿੰਧ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ |
| ਜੇਹਲਮ | ਵੇਰੀਨਾਗ ਦਾ ਚਸ਼ਮਾ, ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ | ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਅਤੇ ਵੁਲਰ ਝੀਲ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦਾ ਹੈ |
| ਗੰਗਾ | ਗੰਗੋਤਰੀ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ (ਗੋਮੁਖ) ਤੋਂ ਭਾਗੀਰਥੀ | ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਖੇ ਭਾਗੀਰਥੀ + ਅਲਕਨੰਦਾ; ਲਗਭਗ 2,525 km ਲੰਮਾ |
| ਯਮੁਨਾ | ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ | ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ (ਇਲਾਹਾਬਾਦ) ਵਿਖੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ |
| ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ | ਤਿੱਬਤ, ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ — ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ | ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਯਾਰਲੁੰਗ ਸਾਂਗਪੋ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਰੁਣਾਚਲ ਵਿੱਚ ਸਿਆਂਗ (ਦਿਹਾਂਗ) ਵਜੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ |
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਪੰਜਨਦ
ਜੇਹਲਮ, ਚਨਾਬ, ਰਾਵੀ, ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਰਾ ਵਜੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜਨਦ ('ਪੰਜ ਦਰਿਆ') ਹੈ। ਇਹ ਮਿੱਠਨਕੋਟ ਨੇੜੇ ਸਿੰਧ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਿੰਧ ਆਪ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਜੇਹਲਮ + ਚਨਾਬ + ਰਾਵੀ→ਬਿਆਸ + ਸਤਲੁਜ→ਪੰਜਨਦ→ਸਿੰਧ
ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵੱਲੋਂ (ਖੱਬਾ ਕੰਢਾ) ਘਾਘਰਾ, ਗੰਡਕ ਅਤੇ ਕੋਸੀ ਅਤੇ ਪਠਾਰ ਵੱਲੋਂ (ਸੱਜਾ ਕੰਢਾ) ਸੋਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕੋਸੀ ਇੰਨੇ ਹੜ੍ਹ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ 'ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਸੋਗ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਰੱਕਾ ਵਿਖੇ ਗੰਗਾ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਭਾਗੀਰਥੀ–ਹੁਗਲੀ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਦਮਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਡੈਲਟਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2023 — ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਸਤਲੁਜ
ਸਤਲੁਜ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਕੈਲਾਸ਼–ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ ਤਾਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਯਮੁਨਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ; ਬਿਆਸ ਰੋਹਤਾਂਗ ਨੇੜਿਓਂ। SI 2021 ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: ਸਤਲੁਜ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਤਿੱਬਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2023 — ਕਿਹੜੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਯਾਰਲੁੰਗ ਸਾਂਗਪੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ
ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਯਾਰਲੁੰਗ ਸਾਂਗਪੋ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ SI 2023 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ 'ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਦਰਿਆ' ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2023 — ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਨਦੀ ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਵੇਰੀਨਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਜੇਹਲਮ
ਜੇਹਲਮ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਵੇਰੀਨਾਗ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2023 — ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸ-ਹਿਮਾਲਿਆ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਨਰਮਦਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
ਨਰਮਦਾ ਪਠਾਰ ਉੱਤੇ ਅਮਰਕੰਟਕ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2023 — ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲੰਬਾਈ ਲਗਭਗ _______ ਹੈ।
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — 2525 km
ਗੰਗੋਤਰੀ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਤੋਂ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 2,525 km। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਦਰਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਇਦੀਪੀ ਦਰਿਆ: ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦੇ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਜਲ-ਵੰਡ ਹਨ — ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਰਿਆ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਵਗਦੇ ਹਨ।
| ਦਰਿਆ | ਕਿੱਥੋਂ ਨਿਕਲਦਾ | ਕਿੱਥੇ ਡਿੱਗਦਾ | ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
|---|---|---|---|
| ਮਹਾਨਦੀ | ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਭੂਮੀਆਂ | ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ (ਓਡੀਸ਼ਾ) | ਹੀਰਾਕੁੰਡ ਡੈਮ; ਡੈਲਟਾ ਬਣਾਉਂਦਾ |
| ਗੋਦਾਵਰੀ | ਨਾਸਿਕ, ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ | ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ (ਆਂਧਰਾ) | ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪੀ ਦਰਿਆ; 'ਦੱਖਣ ਗੰਗਾ' |
| ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ | ਮਹਾਬਲੇਸ਼ਵਰ ਨੇੜੇ | ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ (ਆਂਧਰਾ) | ਸਹਾਇਕ ਤੁੰਗਭਦਰਾ, ਕੋਇਨਾ, ਭੀਮਾ; ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਸਾਗਰ |
| ਕਾਵੇਰੀ | ਬ੍ਰਹਮਗਿਰੀ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਕੋਡਗੂ | ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ (ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ) | ਸ਼ਿਵਸਮੁੰਦਰਮ ਝਰਨਾ; ਮੈਟੂਰ ਡੈਮ |
| ਨਰਮਦਾ | ਅਮਰਕੰਟਕ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ | ਅਰਬ ਸਾਗਰ (ਖੰਭਾਤ ਦੀ ਖਾੜੀ) | ਦਰਾਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਵੱਲ; ਸਰਦਾਰ ਸਰੋਵਰ ਡੈਮ |
| ਤਾਪੀ (ਤਾਪਤੀ) | ਬੈਤੂਲ, ਸਤਪੁੜਾ ਲੜੀ | ਅਰਬ ਸਾਗਰ (ਖੰਭਾਤ ਦੀ ਖਾੜੀ) | ਇਸ ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ ਉੱਤੇ ਸੂਰਤ ਵਸਿਆ ਹੈ |
ਮੁੱਖ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ (km, ਲਗਭਗ)
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2016 — ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਨਦੀ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਨਰਮਦਾ
ਨਰਮਦਾ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗ ਕੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਵਗਦੇ ਹਨ। SI 2023 ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਗੱਲ ਪੁੱਛੀ ਗਈ: 'ਕਿਹੜਾ ਦਰਿਆ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ?' — ਨਰਮਦਾ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2023 — ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਡੈਲਟਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਤਾਪਤੀ
ਤਾਪਤੀ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਤ ਨੇੜੇ ਐਸਚੁਅਰੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨਦੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਡੈਲਟੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਡੈਮ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਝਰਨੇ
ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਹਰ ਡੈਮ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਦਰਿਆ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰੋ — ਪੇਪਰ ਜੋੜਾ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ।
| ਡੈਮ / ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ | ਦਰਿਆ | ਰਾਜ |
|---|---|---|
| ਭਾਖੜਾ ਨੰਗਲ | ਸਤਲੁਜ | ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ – ਪੰਜਾਬ |
| ਟਿਹਰੀ | ਭਾਗੀਰਥੀ | ਉੱਤਰਾਖੰਡ |
| ਹੀਰਾਕੁੰਡ | ਮਹਾਨਦੀ | ਓਡੀਸ਼ਾ |
| ਸਰਦਾਰ ਸਰੋਵਰ | ਨਰਮਦਾ | ਗੁਜਰਾਤ |
| ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਸਾਗਰ | ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ | ਤੇਲੰਗਾਨਾ – ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ |
| ਮੈਟੂਰ | ਕਾਵੇਰੀ | ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ |
| ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ | ਹਰੀਕੇ ਬਰਾਜ (ਸਤਲੁਜ–ਬਿਆਸ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ | ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ |
ਝੀਲਾਂ
- ਵੁਲਰ (ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ) — ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ; ਜੇਹਲਮ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ
- ਡੱਲ (ਸ੍ਰੀਨਗਰ) — ਹਾਊਸਬੋਟ
- ਚਿਲਕਾ (ਓਡੀਸ਼ਾ) — ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ
- ਸਾਂਭਰ (ਰਾਜਸਥਾਨ) — ਇਸ ਤੋਂ ਲੂਣ ਬਣਦਾ ਹੈ
- ਲੋਕਟਕ (ਮਨੀਪੁਰ) — ਤੈਰਦੇ ਟਾਪੂ (ਫੁਮਦੀ)
- ਕੋਲੇਰੂ (ਆਂਧਰਾ) — ਗੋਦਾਵਰੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਡੈਲਟਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ
ਝਰਨੇ
- ਜੋਗ — ਸ਼ਰਾਵਤੀ ਦਰਿਆ, ਕਰਨਾਟਕ
- ਸ਼ਿਵਸਮੁੰਦਰਮ — ਕਾਵੇਰੀ, ਕਰਨਾਟਕ
- ਧੂੰਆਂਧਾਰ — ਨਰਮਦਾ, ਜਬਲਪੁਰ (ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਨੇੜੇ
- ਹੁੰਡਰੂ — ਸੁਬਰਨਰੇਖਾ, ਝਾਰਖੰਡ
- ਦੂਧਸਾਗਰ — ਮਾਂਡਵੀ, ਗੋਆ
- ਕਿਲਿਯੂਰ — ਸ਼ੇਵਰੋਏ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯੇਰਕੌਡ, ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2023 — ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਬੰਨ੍ਹ ਹੀਰਾਕੁੰਡ _______ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਮਹਾਨਦੀ
ਹੀਰਾਕੁੰਡ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨਦੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ ਗਿਣੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਡੈਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ; ਪੇਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2023 — ਸਰਦਾਰ ਸਰੋਵਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਨਰਮਦਾ
ਸਰਦਾਰ ਸਰੋਵਰ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਨਰਮਦਾ ਬਚਾਓ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · Punjab Police SI 2023 — ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 'ਵੁਲਰ' ਕਿਸ ਰਾਜ/ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ
ਵੁਲਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ (ਬਾਂਦੀਪੋਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਇੱਕ-ਅੱਧ ਵਾਰ ਪੁੱਛੀਆਂ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- ਕਾਠਮੰਡੂ, ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਪਸ਼ੂਪਤੀਨਾਥ ਮੰਦਰ ਬਾਗਮਤੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਹੈ।
- ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨੇਵਾਡਾ–ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਦਰਿਆ ਦਾ ਹੂਵਰ ਡੈਮ ਇੱਕ ਆਰਚ-ਗਰੈਵਿਟੀ ਡੈਮ (Arch-gravity dam) ਹੈ: ਇਹ ਆਪਣੀ ਗੋਲਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਾਰ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।
- ਭਾਗੀਰਥੀ ਉੱਤੇ ਟਿਹਰੀ ਡੈਮ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਡੈਮ ਹੈ।
- ਦਸ ਡਿਗਰੀ ਚੈਨਲ ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਵਾਰੱਤੀ ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
- ਅਰਾਵਲੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪਹਾੜ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਵਲਿਤ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਮਾਊਂਟ ਆਬੂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਖਰ (1,722 m) ਹੈ।
- ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਦੇ ਦੱਰੇ: ਥਾਲ ਘਾਟ (ਮੁੰਬਈ–ਨਾਸਿਕ), ਭੋਰ ਘਾਟ (ਮੁੰਬਈ–ਪੁਣੇ), ਪਾਲ ਘਾਟ (ਪਾਲੱਕੜ ਦਰਾਰ, ਕੇਰਲ–ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਨਕੋਟਾ ਦਰਾਰ।
- ਨਰਮਦਾ ਜਬਲਪੁਰ ਨੇੜੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਵਾਲੀ ਖੱਡ ਅਤੇ ਧੂੰਆਂਧਾਰ ਝਰਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਭੁਲੇਖੇ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ
ਆਖ਼ਰੀ ਦੁਹਰਾਈ — ਜਿੱਥੇ ਵਿਕਲਪ ਧੋਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
- ਚਨਾਬ ਬਾਰਾਲਾਚਾ ਲਾ ਨੇੜਿਓਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ; ਬਿਆਸ ਰੋਹਤਾਂਗ ਨੇੜਿਓਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਵਟਾਓ।
- ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਦਰਿਆ: ਸਿੰਧ, ਸਤਲੁਜ, ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ (ਤਿੰਨੇ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ)। ਰਾਵੀ, ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਜੇਹਲਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।
- ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਤਾਪੀ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦੇ ਅਤੇ ਐਸਚੁਅਰੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਮਹਾਨਦੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕਾਵੇਰੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਗਦੇ ਅਤੇ ਡੈਲਟੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
- ਸਿਆਚਿਨ ਕਰਾਕੋਰਮ (ਟਰਾਂਸ-ਹਿਮਾਲਿਆ) ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
- ਵੁਲਰ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ; ਚਿਲਕਾ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ।
- ਪੰਜਨਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿੰਧ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ — ਸਿੰਧ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
- ਅਨਾਮੁਡੀ (ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ) ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਹੈ; ਮਹਿੰਦਰਗਿਰੀ ਪੂਰਬੀ ਘਾਟ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ
ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਦਰਿਆ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਕਿਉਂ ਵਗਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪੀ ਦਰਿਆ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸੂਨ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੀ ਪਿਘਲੀ ਬਰਫ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਇਦੀਪੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਕੋਲ ਬਰਫ਼ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਨਸੂਨੀ ਮੀਂਹ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।
ਯਾਦ-ਕਾਰਡ
ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਧਰਾਤਲ ਫ਼ਲੈਸ਼ਕਾਰਡ
- ਚਨਾਬ ਕਿੱਥੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ
- ਬਾਰਾਲਾਚਾ ਲਾ
- ਜੇਹਲਮ ਕਿੱਥੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ
- ਵੇਰੀਨਾਗ
- ਬਿਆਸ ਕਿਸ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦਾ ਹੈ
- ਕੁੱਲੂ ਘਾਟੀ
- ਯਾਰਲੁੰਗ ਸਾਂਗਪੋ
- ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ
- ਗੰਗਾ ਕਿੱਥੇ ਬਣਦੀ ਹੈ
- ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ
- ਹੀਰਾਕੁੰਡ ਡੈਮ
- ਮਹਾਨਦੀ
- ਸਰਦਾਰ ਸਰੋਵਰ
- ਨਰਮਦਾ
- ਤਾਪੀ ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਹਿਰ
- ਸੂਰਤ
- ਪਾਰਸਨਾਥ ਚੋਟੀ
- ਛੋਟਾ ਨਾਗਪੁਰ ਪਠਾਰ
- ਕਰੇਵਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉੱਗਦਾ ਹੈ
- ਜ਼ਾਫ਼ਰਾਨ (ਕੇਸਰ)
ਝਟਪਟ ਤੱਥ
- ਛੇ ਖੰਡ: ਪਹਾੜ, ਮੈਦਾਨ, ਪਠਾਰ, ਮਾਰੂਥਲ, ਤੱਟ, ਟਾਪੂ
- ਹਿਮਾਦਰੀ → ਹਿਮਾਚਲ → ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ; ਟਰਾਂਸ-ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਕਰਾਕੋਰਮ ਤੇ ਸਿਆਚਿਨ
- ਭਾਬਰ → ਤਰਾਈ → ਬਾਂਗਰ (ਪੁਰਾਣੀ) → ਖਾਦਰ (ਨਵੀਂ)
- ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇ ਉੱਚੇ; ਪੂਰਬੀ ਘਾਟ ਟੁੱਟੇ ਤੇ ਨੀਵੇਂ
- ਸਤਲੁਜ ਰਾਕਸ਼ ਤਾਲ (ਕੈਲਾਸ਼) ਤੋਂ; ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ = ਯਾਰਲੁੰਗ ਸਾਂਗਪੋ
- ਗੰਗਾ ਲਗਭਗ 2,525 km; ਸੁੰਦਰਬਨ ਡੈਲਟਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ
- ਪੱਛਮ ਵੱਲ: ਨਰਮਦਾ, ਤਾਪੀ — ਡੈਲਟਾ ਨਹੀਂ
- ਹੀਰਾਕੁੰਡ–ਮਹਾਨਦੀ; ਸਰਦਾਰ ਸਰੋਵਰ–ਨਰਮਦਾ; ਭਾਖੜਾ–ਸਤਲੁਜ; ਟਿਹਰੀ–ਭਾਗੀਰਥੀ