MockSutraNotes
PUNJAB HISTORY · FOUNDATION SERIES

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬ: ਹੜੱਪਾ ਤੋਂ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਤੱਕ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੌਖੀ ਗਾਈਡ: ਹੜੱਪਾ ਸਥਾਨ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵੈਦਿਕ ਨਾਂ, ਸਿਕੰਦਰ ਅਤੇ ਪੋਰਸ, ਤੁਰਕ, ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ, ਮੁਗ਼ਲ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ-ਭਗਤੀ ਸੰਤ।

Punjab PolicePSSSBPPSC13 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂRead in English
ਹੜੱਪਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਗੋਲ ਖੂਹ
ਹੜੱਪਾ (ਸਾਹੀਵਾਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਹਿਣ ਉੱਤੇ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਅਤੇ ਖੂਹ। ਦਯਾ ਰਾਮ ਸਾਹਨੀ ਨੇ 1921 ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਾ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ। ਤਸਵੀਰ: Hassan Nasir, Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0

ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵਸੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਹੜੱਪਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਨਗਰ ਵਸਾਏ। ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇੱਥੇ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਜਿਹਲਮ ਉੱਤੇ ਪੋਰਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀਆਂ, ਕੁਸ਼ਾਣਾਂ, ਹੂਣਾਂ, ਤੁਰਕਾਂ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਸੂਫ਼ੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਪੰਨਾ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਜੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਹੈ।

5
"ਪੰਜਾਬ" ਦੇ ਦਰਿਆ
ਪੰਜ + ਆਬ (ਫ਼ਾਰਸੀ)
1953
ਰੋਪੜ ਦੀ ਖੁਦਾਈ
ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਹੜੱਪਾ ਸਥਾਨ
326 ਈ.ਪੂ.
ਸਿਕੰਦਰ ਬਨਾਮ ਪੋਰਸ
ਹਾਈਡੈਸਪੀਸ (ਜਿਹਲਮ)
1556
ਅਕਬਰ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ
ਕਲਾਨੌਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ

ਯੁੱਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਂ

ਇੱਕੋ ਧਰਤੀ, ਕਈ ਨਾਂ। ਇਹ ਸਾਰਣੀ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪੁੱਛੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਰੋਤ / ਕਾਲਨਾਂਅਰਥ
ਰਿਗਵੇਦਸਪਤ ਸਿੰਧੂਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ: ਸਿੰਧ, ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ
ਉੱਤਰ-ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਬ੍ਰਹਮ ਵਰਤਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਖੇਤਰ
ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ (ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਕਾਲ)ਪੰਚਨਦਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ (ਜਿਹਲਮ, ਚਨਾਬ, ਰਾਵੀ, ਬਿਆਸ, ਸਤਲੁਜ)। ਸਿੰਧ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ; ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਇਸ ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਦਰਿਆ ਵਜੋਂ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
ਯੂਨਾਨੀ ਲੇਖਕ (326 ਈ.ਪੂ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ)ਪੈਂਟਾਪੋਟਾਮੀਆਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ "ਪੰਜ ਦਰਿਆ"
ਹਿਊਨ ਸਾਂਗ (7ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.)ਟੱਕੀ (ਸੇਹ-ਕੀਆ)ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜ, ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਾਕਲ ਦੇ ਨੇੜੇ
ਫ਼ਾਰਸੀ, ਮੱਧਕਾਲ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲਪੰਜਾਬਪੰਜ + ਆਬ (ਪਾਣੀ); ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਾਂ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂਮਿਹਰਾਨਸਿੰਧ ਦਰਿਆ / ਸਿੰਧ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ — ਆਮ ਭਟਕਾਊ ਵਿਕਲਪ
ਮਹੱਤਵ: ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਂ ਦੇ ਕੇ ਸਰੋਤ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਿਹਰਾਨ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਦੁਆਬ

ਦੁਆਬ (ਦੋ + ਆਬ, "ਦੋ ਪਾਣੀ") ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਉਹੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੂਲ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦਾ। ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦੁਆਬ ਦਰਜ ਹਨ: ਬਿਸਤ ਜਲੰਧਰ, ਬਾਰੀ, ਰਚਨਾ, ਚੱਜ (ਚਨਹਟ) ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਸਾਗਰ।

ਦੋ = ਦੋ→ਆਬ = ਪਾਣੀ→ਦੁਆਬ = ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਧਰਤੀ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਦਰਿਆ ਵਜੋਂ ਗਿਣਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ: ਸਿਕੰਦਰ ਤੋਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਤੱਕ

ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ।

ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ
  1. 326 ਈ.ਪੂ.
    ਸਿਕੰਦਰ ਬਨਾਮ ਪੋਰਸ

    ਹਾਈਡੈਸਪੀਸ (ਜਿਹਲਮ) ਦੀ ਲੜਾਈ। ਸਿਕੰਦਰ ਬਿਆਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ।

  2. 1001
    ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੀ ਲੜਾਈ

    ਮਹਿਮੂਦ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜੇ ਜੈਪਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।

  3. 1186
    ਗ਼ੌਰੀ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਲਿਆ

    ਆਖ਼ਰੀ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ, ਖ਼ੁਸਰੋ ਮਲਿਕ, ਦਾ ਅੰਤ।

  4. 1191–92
    ਤਰਾਇਨ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ

    1191 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਜਿੱਤਿਆ; 1192 ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ੌਰੀ ਜਿੱਤਿਆ।

  5. 1206
    ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਆਰੰਭ

    ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਐਬਕ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

  6. 1240
    ਬਠਿੰਡੇ ਵਿੱਚ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ

    ਮਲਿਕ ਅਲਤੂਨੀਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ।

  7. 1526
    ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ

    21 ਅਪ੍ਰੈਲ। ਬਾਬਰ ਨੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਲੋਧੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜੋ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।

  8. 1556
    ਕਲਾਨੌਰ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ

    14 ਫ਼ਰਵਰੀ, 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ।

ਹੋਰ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ (ਮੌਰੀਆ ਤੋਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਤੱਕ)ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ
  1. ਲਗਭਗ 322 ਈ.ਪੂ.
    ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ

    ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀ ਚੌਕੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਟੈਕਸਲਾ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਦੀ ਮੌਰੀਆ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ।

  2. 78 ਈ.
    ਸ਼ਕ ਸੰਮਤ

    ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਸ਼ਾਣ ਰਾਜਾ ਕਨਿਸ਼ਕ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

  3. ਲਗਭਗ 455–470
    ਹੂਣਾਂ ਨੇ ਟੈਕਸਲਾ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ

    ਇਸ ਦੇ ਮੱਠ ਬਰਬਾਦ ਹੋਏ; ਵਿੱਦਿਆ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਟੈਕਸਲਾ ਦਾ ਅੰਤ।

  4. ਲਗਭਗ 630–644
    ਹਿਊਨ ਸਾਂਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ

    ਹਰਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਟੱਕੀ, ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।

  5. ਲਗਭਗ 1021–22
    ਪੰਜਾਬ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ

    ਮਲਿਕ ਅਯਾਜ਼ ਅਧੀਨ ਲਾਹੌਰ ਇਸ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ।

  6. 1398
    ਤੈਮੂਰ ਦਾ ਹਮਲਾ

    ਤਲੰਬਾ, ਭਟਨੇਰ, ਸਿਰਸਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਲੁੱਟੇ।

  7. 1599
    ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ

    ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ, ਅਕਬਰ ਦੇ ਮਾਲੀਏ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।

  8. 1671–73
    ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ, ਲਾਹੌਰ

    ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਣੀ; ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 1707 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਹੜੱਪਾ ਕਾਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬ

ਰੋਪੜ, ਸੰਘੋਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨ ਜੋ ਯਾਦ ਹੋਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।

  • ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ: ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰ) ਦੇ ਢੋਲਬਾਹਾ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਔਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਪਥਰਾਟ ਮਿਲੇ। ਇਹ ਪੁਰਾ-ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਹੜੱਪਾ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ।
  • ਹੜੱਪਾ (ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ) ਸੱਭਿਅਤਾ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਪੱਥਰ, ਤਾਂਬੇ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਔਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੋਨਾ-ਚਾਂਦੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਲੋਹਾ ਨਹੀਂ।
  • ਇਹ ਸੱਭਿਅਤਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਥਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਘੱਗਰ-ਹਾਕੜਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਸਰਸਵਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਕੰਢੇ ਹਨ।
  • ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਾ ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਆਮ ਕਾਰਨ ਘੱਗਰ-ਹਾਕੜਾ ਦਾ ਸੁੱਕਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
  • ਹੋਰ ਆਰੰਭਿਕ ਸਥਾਨ: ਸੁਨੇਤ (ਲੁਧਿਆਣਾ) — ਕੁਸ਼ਾਣ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਸਿੱਕੇ; ਨਗਰ (ਰੂਪਨਗਰ) ਅਤੇ ਘੁੜਾਮ (ਪਟਿਆਲਾ) — ਚਿੱਤਰੇ ਸਲੇਟੀ ਭਾਂਡੇ (ਪੁਰਾਣੇ ਸਲੇਟੀ ਬਰਤਨ)।
ਇੱਕ-ਸਿੰਗੇ ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਲਿਪੀ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਹੜੱਪਾ ਮੋਹਰ, ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਮੋਹਰ
ਇੱਕ-ਸਿੰਗੇ ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਲਿਪੀ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀ ਹੜੱਪਾ ਮੋਹਰ (ਇੰਡੀਅਨ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ)। ਹੜੱਪਾ ਲੋਕ ਤਾਂਬਾ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਵਰਤਦੇ ਸਨ, ਲੋਹਾ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰੋਪੜ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੋਦਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਹੜੱਪਾ ਸਥਾਨ ਸੀ (1953)। ਤਸਵੀਰ: Royroydeb, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਸਥਾਨਜ਼ਿਲ੍ਹਾ / ਦਰਿਆਮਹੱਤਵ ਕਿਉਂ
ਹੜੱਪਾਸਾਹੀਵਾਲ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ), ਰਾਵੀ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵਹਿਣਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ; ਦਯਾ ਰਾਮ ਸਾਹਨੀ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦਾਈ, 1921
ਰੋਪੜ (ਰੂਪਨਗਰ)ਰੂਪਨਗਰ, ਸਤਲੁਜ ਉੱਤੇਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤਾ ਪਹਿਲਾ ਹੜੱਪਾ ਸਥਾਨ — ਵਾਈ. ਡੀ. ਸ਼ਰਮਾ, 1953; ਛੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਕਾਲ
ਬਾੜਾਰੂਪਨਗਰ"ਬਾੜਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ" (ਅੰਤਲੇ-ਹੜੱਪਾ ਬਰਤਨ) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ, ਢੇਰ ਮਾਜਰਾਰੂਪਨਗਰਰੋਪੜ ਨੇੜੇ ਛੋਟੇ ਹੜੱਪਾ ਥੇਹ
ਸੰਘੋਲ (ਉੱਚਾ ਪਿੰਡ)ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬਉੱਤਰ-ਹੜੱਪਾ ਬਰਤਨ; ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ ਦਾ ਬੁੱਧ ਸਤੂਪ; 117 ਮੂਰਤੀਆਂ (1985)
ਰੋਹੀੜਾਸੰਗਰੂਰਹੜੱਪਾ ਸਥਾਨ
ਕਾਲੀਬੰਗਾਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਘੱਗਰ ਉੱਤੇਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ — ਹਲ ਵਾਹਿਆ ਖੇਤ, ਅਗਨੀ-ਵੇਦੀਆਂ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਬੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗ਼ਲਤ ਵਿਕਲਪ ਹੈ। ਹੜੱਪਾ ਆਪ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਰੋਪੜ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤਾ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਨਕਸ਼ਾ
ਅੱਜ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਹੜੱਪਾ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਥਾਨ
ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਹਰਿਆਣਾਰਾਜਸਥਾਨਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰਪਾਕਿਸਤਾਨਸਤਲੁਜਬਿਆਸਰਾਵੀਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬਸੰਗਰੂਰਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰਰੂਪਨਗਰਰੋਪੜ, ਬਾੜਾ ਅਤੇ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ (ਹੜੱਪਾ)ਸੰਘੋਲ (ਉੱਤਰ-ਹੜੱਪਾ; ਕੁਸ਼ਾਣ ਸਤੂਪ)ਸਰਹਿੰਦ (ਸ਼ਤਦਰੂ ਰਾਜ)ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਬਠਿੰਡਾ (ਰਜ਼ੀਆ, 1240)ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀਕਲਾਨੌਰ (ਅਕਬਰ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ, 1556)
ਹੜੱਪਾ ਸਥਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਦਾ ਸਥਾਨ (ਢੋਲਬਾਹਾ)ਦਰਿਆ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਥਾਨ ਅੱਜ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ। ਰੋਪੜ, ਬਾੜਾ ਅਤੇ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ ਸਤਲੁਜ ਕੰਢੇ ਰੂਪਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕੋ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਰੰਗੇ ਹੋਏ: ਰੂਪਨਗਰ, ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ (ਸੰਘੋਲ), ਸੰਗਰੂਰ (ਰੋਹੀੜਾ) ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਢੋਲਬਾਹਾ, ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ)। ਹੜੱਪਾ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਅਤੇ ਕਾਲੀਬੰਗਾ (ਰਾਜਸਥਾਨ) ਇਸ ਨਕਸ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ।
ਨਕਸ਼ਾ: geoBoundaries (ODbL; DataMeet CC BY 2.5 IN), Natural Earth ਦਰਿਆ (ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ)
ਸੰਘੋਲ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਸਤੂਪ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਂਹਾਂ, ਪਿੱਛੇ ਰੁੱਖ
ਸੰਘੋਲ (ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ) ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ ਦੇ ਬੁੱਧ ਸਤੂਪ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼। ਸਤੂਪ ਦੀ ਖੁਦਾਈ 1968 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਇੱਥੋਂ ਮਥੁਰਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ 117 ਮੂਰਤੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਤਸਵੀਰ: SpeakingArch, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਤੁਰੰਤ ਤੱਥ

ਰੋਪੜ ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਾ ਤੋਂ ਮੱਧਕਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਛੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਕਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਲੋਕ ਲਗਾਤਾਰ ਵਸਦੇ ਰਹੇ — ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧੀ ਦੂਜੀ ਨਹੀਂ ਆਈ।

ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹੜੱਪਾ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਅੱਜ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਰੋਪੜ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਕਥਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਵੈਦਿਕ ਪੰਜਾਬ: ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ਦੀ ਧਰਤੀ

ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸੈੱਟ ਹਨ।

ਰਿਗਵੈਦਿਕ ਨਾਂਯੂਨਾਨੀ ਨਾਂਆਧੁਨਿਕ ਦਰਿਆ
ਸਿੰਧੂਇੰਡੋਸਸਿੰਧ
ਵਿਤਸਤਾਹਾਈਡੈਸਪੀਸਜਿਹਲਮ
ਅਸਿਕਨੀਏਸੀਸਾਈਨੀਜ਼ਚਨਾਬ
ਪਰੁਸ਼ਣੀ (ਇਰਾਵਤੀ)ਹਾਈਡ੍ਰਾਓਟੀਜ਼ਰਾਵੀ
ਵਿਪਾਸ਼ਾ (ਵਿਪਾਸ਼)ਹਾਈਫ਼ੇਸਿਸਬਿਆਸ
ਸ਼ੁਤੁਦਰੀਜ਼ਾਰਾਡ੍ਰੋਸ / ਹੇਸੀਡ੍ਰਸਸਤਲੁਜ
ਸਰਸਵਤੀ—ਘੱਗਰ-ਹਾਕੜਾ (ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ)
ਪਰੁਸ਼ਣੀ = ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਵਿਪਾਸ਼ਾ = ਬਿਆਸ — ਇਹ ਦੋ ਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾਦ ਰੱਖੋ

ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੈਦਿਕ ਦਰਿਆ (ਜਿਹਲਮ → ਸਤਲੁਜ): ਵਿਤਸਤਾ, ਅਸਿਕਨੀ, ਪਰੁਸ਼ਣੀ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਸ਼ੁਤੁਦਰੀ — ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਵਿ-ਅ-ਪ-ਵਿ-ਸ਼। ਯਾਦ ਰੱਖੋ: "ਵਿਹੜੇ ਅੰਦਰ ਪੰਛੀ ਵਿਛੜੇ ਸ਼ਾਮ"। ਦੋਵੇਂ "ਵਿ" ਨਾ ਰਲਾਓ: ਪਹਿਲਾ, ਵਿਤਸਤਾ, ਜਿਹਲਮ ਹੈ; ਦੂਜਾ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਬਿਆਸ ਹੈ — ਬਿਆਸ ਨਾਂ ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਿਆ।

ਯਾਦ-ਕਾਰਡ
ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ → ਅਰਥ
ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ
ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ (ਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ)
ਪੰਚਨਦ
ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ (ਪੰਜ ਦਰਿਆ)
ਪੈਂਟਾਪੋਟਾਮੀਆ
ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ (ਪੰਜ ਦਰਿਆ)
ਮਿਹਰਾਨ
ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ / ਸਿੰਧ — ਪੰਜਾਬ ਨਹੀਂ
ਵਿਤਸਤਾ
ਜਿਹਲਮ (ਯੂਨਾਨੀ: ਹਾਈਡੈਸਪੀਸ)
ਅਸਿਕਨੀ
ਚਨਾਬ
ਪਰੁਸ਼ਣੀ
ਰਾਵੀ — ਦਸਰਾਜਨ ਯੁੱਧ ਇਸੇ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ
ਵਿਪਾਸ਼ਾ
ਬਿਆਸ (ਯੂਨਾਨੀ: ਹਾਈਫ਼ੇਸਿਸ)
ਸ਼ੁਤੁਦਰੀ
ਸਤਲੁਜ
  • ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
  • ਦਸਰਾਜਨ (ਦਸ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਯੁੱਧ) ਪਰੁਸ਼ਣੀ (ਰਾਵੀ) ਉੱਤੇ ਲੜਿਆ ਗਿਆ। ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸੁਦਾਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪੁਰੂਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦਸ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
ਹੋਰ: ਵੈਦਿਕ ਕਬੀਲੇ, ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਰਾਮ ਤੀਰਥਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
  • ਵੈਦਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬੀਲੇ: ਭਰਤ, ਪੁਰੂ, ਅਨੂ, ਦ੍ਰੁਹਯੂ, ਤੁਰਵਸ਼ ਅਤੇ ਯਦੂ।
  • ਬਾਅਦ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਮਦਰ (ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਾਕਲ = ਸਿਆਲਕੋਟ), ਕੇਕਯ, ਸ਼ਿਵੀ, ਉਸ਼ੀਨਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਗਰਤ (ਜਲੰਧਰ–ਕਾਂਗੜਾ) ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
  • ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਦਰੀ (ਨਕੁਲ ਤੇ ਸਹਦੇਵ ਦੀ ਮਾਤਾ) ਅਤੇ ਸ਼ਲਯ ਮਦਰ ਰਾਜ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਫ਼ਾਰਸੀ, ਸਿਕੰਦਰ ਅਤੇ ਮੌਰੀਆ

6ਵੀਂ ਤੋਂ 3ਜੀ ਸਦੀ ਈ.ਪੂ.।

  • ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ 326 ਈ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਟੈਕਸਲਾ ਦੇ ਆਂਭੀ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਲੜੇ ਅਧੀਨਤਾ ਮੰਨ ਲਈ।
  • ਉਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹਾਈਫ਼ੇਸਿਸ (ਬਿਆਸ) ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 323 ਈ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਬੇਬੀਲੋਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
  • ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਟੈਕਸਲਾ ਵਿੱਚ ਚਾਣਕਿਆ (ਕੌਟਿਲਯ) ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀ ਚੌਕੀਆਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੀਆਂ (ਲਗਭਗ 322–317 ਈ.ਪੂ.)।
ਸਿਕੰਦਰ ਬਨਾਮ ਪੋਰਸ (326 ਈ.ਪੂ.)

ਪੋਰਸ (ਪੌਰਵ) ਜਿਹਲਮ ਅਤੇ ਚਨਾਬ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਾਈਡੈਸਪੀਸ (ਜਿਹਲਮ) ਉੱਤੇ ਸਿਕੰਦਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ, ਹਾਰਿਆ, ਪਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲੜਾਈ ਜਿਹਲਮ ਉੱਤੇ ਹੋਈ; ਸਿਕੰਦਰ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਬਿਆਸ ਉੱਤੇ ਰੁਕੀ।

ਹੋਰ: ਫ਼ਾਰਸੀ ਰਾਜ, ਪਾਣਿਨੀ, ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਨਗਰ, ਅਸ਼ੋਕਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
  • ਫ਼ਾਰਸ ਦੇ ਦਾਰਾ ਪਹਿਲੇ (ਲਗਭਗ 518 ਈ.ਪੂ.) ਨੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਰੱਖਿਆ। "ਹਿੰਦੁਸ਼" ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੂਬਾ (satrapy) ਸੀ।
  • ਵਿਆਕਰਣਕਾਰ ਪਾਣਿਨੀ ਅਟਕ ਨੇੜੇ ਸ਼ਲਾਤੁਰ ਤੋਂ ਸੀ। ਟੈਕਸਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।
  • ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਬੁਕੇਫ਼ਾਲਾ (ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਬੁਕੇਫ਼ਾਲਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਮਰਿਆ) ਅਤੇ ਨਿਕੀਆ ਨਗਰ ਵਸਾਏ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਗਲਾ ਵਿੱਚ ਕਠਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
  • ਅਸ਼ੋਕ ਟੈਕਸਲਾ ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਰਿਹਾ। ਮਾਨਸਹਿਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾ-ਲੇਖ ਖਰੋਸ਼ਠੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਮੌਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਹਰਸ਼ ਤੱਕ

200 ਈ.ਪੂ. ਤੋਂ 650 ਈ. ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

ਸ਼ਕਤੀਮੁੱਖ ਨਾਂਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ
ਹਿੰਦ-ਯੂਨਾਨੀ (2ਜੀ–1ਲੀ ਸਦੀ ਈ.ਪੂ.)ਡੈਮੇਟ੍ਰੀਅਸ; ਮਿਨਾਂਡਰ (ਮਿਲਿੰਦ)ਮਿਨਾਂਡਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਾਕਲ = ਸਿਆਲਕੋਟ; ਮਿਲਿੰਦ ਪਨਹੋ ਵਿੱਚ ਭਿਕਸ਼ੂ ਨਾਗਸੇਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸੰਵਾਦ
ਕੁਸ਼ਾਣ (1ਲੀ–3ਜੀ ਸਦੀ ਈ.)ਕੁਜੁਲ ਤੇ ਵਿਮ ਕਦਫ਼ਿਸਸ, ਕਨਿਸ਼ਕਰਾਜਧਾਨੀ ਪੁਰੁਸ਼ਪੁਰ (ਪਿਸ਼ਾਵਰ); ਗੰਧਾਰ ਕਲਾ; ਸੰਘੋਲ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾਣ ਮੂਰਤੀਆਂ
ਹੂਣ (ਚਿੱਟੇ ਹੂਣ)ਤੋਰਮਾਣ, ਮਿਹਿਰਕੁਲਟੈਕਸਲਾ ਦੇ ਮੱਠ ਤਬਾਹ ਕੀਤੇ; ਮਿਹਿਰਕੁਲ ਨੇ ਸਾਕਲ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਯਸ਼ੋਧਰਮਨ ਤੋਂ ਹਾਰਿਆ (ਲਗਭਗ 528)
ਹਰਸ਼ (606–647)ਹਿਊਨ ਸਾਂਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾਟੱਕੀ, ਜਲੰਧਰ, ਚੀਨਪਤੀ (ਪੱਟੀ) ਅਤੇ ਸ਼ਤਦਰੂ (ਰਾਜਧਾਨੀ: ਸਰਹਿੰਦ) ਦਾ ਵਰਣਨ
ਤੁਰੰਤ ਤੱਥ

ਸਿਕੰਦਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ: ਹਿੰਦ-ਯੂਨਾਨੀ → ਸ਼ਕ → ਪਾਰਥੀ → ਕੁਸ਼ਾਣ। ਸ਼ੁੰਗ ਮਗਧ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਕ: ਸ਼ਕ, ਪਾਰਥੀ, ਗੁਪਤਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਸ਼ਕਤੀਮੁੱਖ ਨਾਂਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ
ਸ਼ਕ (ਸਿਥੀਅਨ)ਮਾਊਜ਼ ("ਮੋਗ" ਵੀ — ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ)ਲਗਭਗ 1ਲੀ ਸਦੀ ਈ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਲਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਰਾਜ
ਹਿੰਦ-ਪਾਰਥੀਗੋਂਡੋਫ਼ਰਨੀਜ਼ਟੈਕਸਲਾ ਉੱਤੇ ਰਾਜ
ਗੁਪਤ (4ਥੀ–5ਵੀਂ ਸਦੀ)ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ, ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਦੂਜਾਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਦਾ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਸਤੰਭ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ (ਮਦਰਕ, ਯੌਧੇਯ) ਨੂੰ ਕਰ-ਦਾਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ
  • ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਿਆ। ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕੀਤੀ — ਅਸ਼ੋਕ (ਮੌਰੀਆ) ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾਣ ਰਾਜਾ ਕਨਿਸ਼ਕ। ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਵਪਾਰਕ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਭਿਕਸ਼ੂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਟੈਕਸਲਾ ਬੁੱਧ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ।
  • ਕੁਸ਼ਾਣਾਂ ਅਧੀਨ ਗੰਧਾਰ ਕਲਾ (ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਬੁੱਧ ਮੂਰਤੀਕਲਾ) ਪਿਸ਼ਾਵਰ, ਟੈਕਸਲਾ ਅਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ।
  • ਹਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ: ਜਲੰਧਰ–ਕਾਂਗੜਾ (ਨਗਰਕੋਟ) ਦੇ ਕਟੋਚ, ਤੋਮਰ, ਅਤੇ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ, ਜੋ ਉਦਭਾਂਡਪੁਰ (ਹੁੰਡ) ਅਤੇ ਫਿਰ ਲਾਹੌਰ ਆ ਗਏ।
ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬ: ਟੈਕਸਲਾ, ਸਿੱਕੇ ਅਤੇ ਗੰਧਾਰ ਕਲਾ
ਘਾਹ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਧਰਮਰਾਜਿਕਾ ਸਤੂਪ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮੱਠ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਖੰਡਰ
ਧਰਮਰਾਜਿਕਾ ਸਤੂਪ, ਟੈਕਸਲਾ — ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ; ਹੂਣਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤਾ
Mhtoori, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਟੋਪ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਮਿਨਾਂਡਰ ਦੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹਿੰਦ-ਯੂਨਾਨੀ ਸਿੱਕਾ
ਮਿਨਾਂਡਰ (ਮਿਲਿੰਦ) ਦਾ ਸਿੱਕਾ — ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਾਕਲ (ਸਿਆਲਕੋਟ)
SpeakingArch, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਕੁਸ਼ਾਣ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ: ਖੜ੍ਹਾ ਰਾਜਾ ਕਨਿਸ਼ਕ ਅਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ
ਕੁਸ਼ਾਣ ਰਾਜੇ ਕਨਿਸ਼ਕ ਦਾ ਬੁੱਧ ਵਾਲਾ ਸਿੱਕਾ
Whitehead, Wikimedia Commons · Public domain
ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਵਲਾਂ ਵਾਲੇ ਚੋਲੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਬੁੱਧ ਦੀ ਸਲੇਟੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ
ਗੰਧਾਰ ਕਲਾ: ਕੁਸ਼ਾਣ ਕਾਲ ਦੀ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਬੁੱਧ ਮੂਰਤੀ
Ismoon, Wikimedia Commons · Public domain
ਤਸਵੀਰ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਗੰਧਾਰ ਕਲਾ ਕਿਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਥਾਨ

ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਆਰੰਭਿਕ ਇਤਿਹਾਸ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ
ਰਾਮ ਤੀਰਥ

ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ; ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਲਵ-ਕੁਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ।

ਬਠਿੰਡਾ
ਰਾਓ ਭੱਟੀ (ਭੱਟੀ ਰਾਓ) ਨੇ ਵਸਾਇਆ

ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭੱਟੀ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਨਾਂ "ਭਟਿੰਡਾ"।

ਬਠਿੰਡਾ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬਚੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ; 1240 ਵਿੱਚ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਦੀ ਕੈਦ।

ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ
ਸਰਹਿੰਦ

ਹਿਊਨ ਸਾਂਗ ਦੇ ਸ਼ਤਦਰੂ ਰਾਜ (7ਵੀਂ ਸਦੀ) ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ
ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸਰੋਵਰ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਮੰਦਰ
ਰਾਮ ਤੀਰਥ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ — ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ, ਲਵ-ਕੁਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ
Mohalimunda, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਬੁਰਜ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਬਠਿੰਡਾ — ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬਚੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ; ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਦੀ ਕੈਦ (1240)
Guneeta, Wikimedia Commons · Public domain
ਤਸਵੀਰ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਸ ਨੇ ਵਸਾਇਆ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਤੁਰਕ ਹਮਲੇ (1000–1206)

ਗ਼ਜ਼ਨੀ, ਗ਼ੌਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਵੱਲ ਰਸਤਾ।

ਤੁਰਕ ਹਮਲੇ: ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਤੱਕ ਦਾ ਰਾਹ
  1. ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ
    1001 — ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੀ ਲੜਾਈ
    ਮਹਿਮੂਦ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜੇ ਜੈਪਾਲ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
  2. 1000–1027 — 17 ਹਮਲੇ
    ਮਹਿਮੂਦ ਨੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ 17 ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ, ਸੋਮਨਾਥ (1025) ਤੱਕ।
  3. ਲਗਭਗ 1021–22 — ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਲੇਵਾਂ
    ਪੰਜਾਬ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਗਵਰਨਰ ਮਲਿਕ ਅਯਾਜ਼ ਅਧੀਨ ਲਾਹੌਰ ਇਸ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ।
  4. ਗ਼ੌਰੀ
    1186 — ਗ਼ੌਰੀ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਲਿਆ
    ਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ੌਰੀ ਨੇ ਆਖ਼ਰੀ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ, ਖ਼ੁਸਰੋ ਮਲਿਕ, ਦਾ ਰਾਜ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ।
  5. 1191 — ਤਰਾਇਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ
    ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਗ਼ੌਰੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
  6. 1192 — ਤਰਾਇਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ
    ਗ਼ੌਰੀ ਜਿੱਤਿਆ; ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕ ਰਾਜ ਸ਼ੁਰੂ।
  7. 1206 — ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ
    ਧਮਿਆਕ ਵਿੱਚ ਗ਼ੌਰੀ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।
ਦੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ: ਜੈਪਾਲ ਬਨਾਮ ਮਹਿਮੂਦ (1001) ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਬਨਾਮ ਗ਼ੌਰੀ (1191–92)।
ਹੋਰ ਵੇਰਵਾ: ਮਹਿਮੂਦ, ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਅਤੇ ਗ਼ੌਰੀਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
  • ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜੇ ਜੈਪਾਲ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਨੀ ਦੇ ਸੁਬਕਤਗੀਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਿਮੂਦ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1001) ਹਾਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਨੰਦਪਾਲ ਵੈਹਿੰਦ (1008–09) ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆ।
  • ਮਹਿਮੂਦ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ (ਰਾਜ 998–1030) ਨੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ 17 ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ (1000–1027): ਭੇਰਾ, ਮੁਲਤਾਨ (1006), ਨਗਰਕੋਟ/ਕਾਂਗੜਾ (1009), ਥਾਨੇਸਰ, ਮਥੁਰਾ, ਕਨੌਜ (1018) ਅਤੇ ਸੋਮਨਾਥ (1025)।
  • ਪੰਜਾਬ ਲਗਭਗ 1021–22 ਵਿੱਚ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਗਵਰਨਰ ਮਲਿਕ ਅਯਾਜ਼ ਅਧੀਨ ਲਾਹੌਰ ਇਸ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ।
  • ਅਲ-ਬਿਰੂਨੀ (ਕਿਤਾਬ-ਉਲ-ਹਿੰਦ ਦਾ ਲੇਖਕ) ਮਹਿਮੂਦ ਨਾਲ ਆਇਆ।
  • ਕਸ਼ਫ਼-ਉਲ-ਮਹਿਜੂਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦਾਤਾ ਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼ (ਸ਼ੇਖ਼ ਅਲੀ ਹੁਜਵੀਰੀ) ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਵਸੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਗਾਹ ਹੈ।
  • ਆਖ਼ਰੀ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਖ਼ੁਸਰੋ ਮਲਿਕ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ 1186 ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ੌਰੀ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲਿਆ।
  • ਮਾਰਚ 1206 ਵਿੱਚ ਧਮਿਆਕ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਿਹਲਮ) ਵਿੱਚ ਗ਼ੌਰੀ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਤਰਾਇਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ (1191)
  • ਥਾਂ: ਤਰਾਇਨ (ਤਰਾਵੜੀ), ਕਰਨਾਲ ਨੇੜੇ, ਹਰਿਆਣਾ
  • ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਬਨਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ੌਰੀ
  • ਜੇਤੂ: ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ
ਤਰਾਇਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ (1192)
  • ਉਹੀ ਥਾਂ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ
  • ਗ਼ੌਰੀ ਜਿੱਤਿਆ; ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ
  • ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕ ਰਾਜ ਦਾ ਆਰੰਭ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜੇ ਜੈਪਾਲ ਨੇ ਕਿਸ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ੌਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ 1191 ਦੀ ਲੜਾਈ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ (1206–1526)

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਾਹੌਰ, ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਦੀਪਾਲਪੁਰ ਤੋਂ ਚੱਲਦਾ ਸੀ।

ਸ਼ਾਸਕ / ਘਟਨਾਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ
ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਐਬਕ (1206–10)ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ; ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਚੌਗਾਨ (ਪੋਲੋ) ਖੇਡਦਿਆਂ ਮੌਤ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦਫ਼ਨ
ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ (1236–40)ਮਲਿਕ ਅਲਤੂਨੀਆ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਬਠਿੰਡਾ (1240) ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ
ਲੋਧੀ (1451–1526)ਬਹਲੋਲ ਲੋਧੀ ਸਰਹਿੰਦ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਵਜੋਂ ਉੱਠਿਆ; ਆਖ਼ਰੀ ਸੁਲਤਾਨ ਇਬਰਾਹੀਮ ਲੋਧੀ (1517–26)
ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀਲਾਹੌਰ ਦਾ ਗਵਰਨਰ; ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ
ਹੋਰ ਸੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ (ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਤੋਂ ਸੱਯਦਾਂ ਤੱਕ)ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਸ਼ਾਸਕ / ਘਟਨਾਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ
ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ (1211–36)ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਦੇ ਨਾਸਿਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਕਬਾਚਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ (1228)
ਬਲਬਨ (1266–87)ਮੰਗੋਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਹੌਰ, ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਦੀਪਾਲਪੁਰ ਦੀ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ; ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਮੁਹੰਮਦ ਮੰਗੋਲਾਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ (1285)
ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ (1296–1316)ਪੰਜਾਬ ਰਾਹੀਂ ਮੰਗੋਲ ਹਮਲੇ ਜ਼ਫ਼ਰ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਮਲਿਕ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕੇ
ਤੁਗ਼ਲਕ (1320–1414)ਗ਼ਿਆਸੁਦੀਨ ਦੀਪਾਲਪੁਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ; ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸਤਲੁਜ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਬਣਵਾਈਆਂ, ਹਿਸਾਰ-ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾ ਵਸਾਇਆ
ਤੈਮੂਰ (1398)ਤਲੰਬਾ, ਭਟਨੇਰ, ਸਿਰਸਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਲੁੱਟੇ; ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਛੱਡਿਆ
ਸੱਯਦ (1414–51)ਸੰਸਥਾਪਕ ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖ਼ਾਨ ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਦੀਪਾਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਤੈਮੂਰ ਦਾ ਨਾਇਬ ਸੀ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਠਿੰਡੇ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਬਾਬਰ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਪੰਜਾਬ (1526–1707)

ਪੰਜਾਬ ਪਹਿਲਾ ਮੁਗ਼ਲ ਸੂਬਾ ਸੀ।

  • ਬਾਬਰ ਨੇ ਪੰਜ ਵਾਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾ ਹਮਲਾ 1519 (ਬਾਜੌਰ–ਭੇਰਾ) ਵਿੱਚ ਸੀ।
  • 1520–21 ਵਿੱਚ ਸੈਦਪੁਰ (ਏਮਨਾਬਾਦ) ਦੀ ਲੁੱਟ-ਮਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬਰਵਾਣੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
  • ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ (21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1526) ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਦੇ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਅਤੇ ਤੁਲਗ਼ਮਾ ਯੁੱਧ-ਨੀਤੀ (ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰਾ) ਨੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਲੋਧੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜੋ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
  • ਬਾਬਰ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਬਾਬਰਨਾਮਾ (ਤੁਜ਼ਕ-ਏ-ਬਾਬਰੀ) ਹੈ, ਜੋ ਚਗ਼ਤਾਈ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ।
ਬਾਦਸ਼ਾਹਸਾਲਪੰਜਾਬ ਸੰਬੰਧੀ ਤੱਥ
ਬਾਬਰ1526–30ਪਾਣੀਪਤ 1526; ਪੰਜਾਬ ਪਹਿਲਾ ਮੁਗ਼ਲ ਸੂਬਾ
ਹੁਮਾਯੂੰ1530–40, 1555–56ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਤੋਂ ਹਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੱਖੜਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਰੋਹਤਾਸ ਕਿਲ੍ਹਾ (ਜਿਹਲਮ) ਬਣਵਾਇਆ; ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ (1540)
ਅਕਬਰ1556–1605ਕਲਾਨੌਰ ਵਿੱਚ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ; 1584–98 ਲਾਹੌਰ ਰਾਜਧਾਨੀ; ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ
ਜਹਾਂਗੀਰ1605–27ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਹੁਕਮ (1606); ਮਕਬਰਾ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ਼, ਲਾਹੌਰ
ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ1628–58ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ਼, ਲਾਹੌਰ (1641–42); ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਮਸਜਿਦ (1634)
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ1658–1707ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ, ਲਾਹੌਰ (1671–73); ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ (1675)
ਦੋ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਪੰਜਾਬ
ਕਲਾਨੌਰ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨੀਵਾਂ ਉੱਚਾ ਥੜ੍ਹਾ
ਤਖ਼ਤ-ਏ-ਅਕਬਰੀ, ਕਲਾਨੌਰ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) — ਇੱਥੇ 1556 ਵਿੱਚ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਹੋਈ
Hebronpeters, Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0
ਰੋਹਤਾਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਉੱਪਰੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਰੋਹਤਾਸ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਜਿਹਲਮ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) — ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨੇ ਗੱਖੜਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਣਵਾਇਆ
Mhtoori, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਤਸਵੀਰ
ਤੁਰੰਤ ਤੱਥ

ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਆਈਨ-ਏ-ਅਕਬਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦੋ ਸੂਬਿਆਂ — ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦੁਆਬਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ।

ਮੁਗ਼ਲ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ: ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ
  1. ਲਾਹੌਰ, ਮੁਲਤਾਨ
    ਸੂਬਾ (ਪ੍ਰਾਂਤ)
    ਮੁਖੀ ਸੂਬੇਦਾਰ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਜ਼ਿਮ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ)।
  2. ਸਰਕਾਰ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ)
    ਮੁਖੀ ਫ਼ੌਜਦਾਰ।
  3. ਪਰਗਨਾ (ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ)
    ਮੁਖੀ ਸ਼ਿਕਦਾਰ ਅਤੇ ਆਮਿਲ। ਕਾਨੂੰਗੋ ਪਰਗਨੇ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
  4. ਪਿੰਡ
    ਮੁਖੀ ਚੌਧਰੀ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮ ਸਨ। ਪਟਵਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਦਾ ਸੀ — ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੀ ਪੌੜੀ ਵਾਂਗ ਸਮਝੋ: ਰਾਜ → ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ → ਤਹਿਸੀਲ → ਪਿੰਡ।
  • ਅਕਬਰ ਦੀ ਜ਼ਬਤ / ਦਹਸਾਲਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਧੀਨ ਭੂਮੀ ਮਾਲੀਆ ਉਪਜ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ, ਨਕਦ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੀ।
  • ਪੰਜਾਬ ਕਣਕ, ਗੰਨਾ, ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਨੀਲ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ, ਮੁਲਤਾਨ, ਸਿਆਲਕੋਟ (ਕਾਗ਼ਜ਼, ਹਥਿਆਰ), ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਅਤੇ ਬਟਾਲਾ ਵਪਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਸਨ।
  • ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ-ਕਾਲ ਦੇ ਮਕਬਰੇ: ਬਟਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਖ਼ਾਨ (ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ); ਨਕੋਦਰ (ਜਲੰਧਰ) ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਮੋਮਿਨ ਅਤੇ ਹਾਜੀ ਜਮਾਲ; ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ। ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ

ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ ਦੇ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ (ਅਬਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ) ਨੇ ਅਕਬਰ ਦੀਆਂ ਮਾਲੀਆ ਮੰਗਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਿਸਾਨ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1599 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ "ਸੁੰਦਰ ਮੁੰਦਰੀਏ" ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ।

ਵਾਧੂ: ਹਰ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਹਰ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ
ਬਾਬਰ
4 ਸਾਲ
ਹੁਮਾਯੂੰ
ਲਗਭਗ 11 (ਦੋ ਵਾਰ)
ਅਕਬਰ
49 ਸਾਲ
ਜਹਾਂਗੀਰ
22 ਸਾਲ
ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ
30 ਸਾਲ
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ
49 ਸਾਲ
ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਉੱਪਰਲੀ ਸਾਰਣੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਰਾਜ ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਸੀ — ਲਗਭਗ 49-49 ਸਾਲ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਬਾਬਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਕੁੱਲ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਕਿਹੜੀ ਮੁਗ਼ਲ ਰਚਨਾ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਦੱਸਦੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਸੰਤ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ।

ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਸਿਲਸਿਲਾ

ਸਿਲਸਿਲਾ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਤ ਹੈ: ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਚੇਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਮਤ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਿਲਸਿਲਿਆਂ ਨੇ ਘੜਿਆ: ਚਿਸ਼ਤੀ, ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ, ਕਾਦਰੀ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ। ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਿਲਸਿਲਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਲਿਆ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਪਟਨ ਦੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਰਾਹੀਂ। ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਨ।

ਸਿਲਸਿਲਾ = ਲੜੀ→ਪੀਰ / ਮੁਰਸ਼ਦ = ਗੁਰੂ→ਮੁਰੀਦ = ਚੇਲਾ
ਸਿਲਸਿਲਾਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸੂਫ਼ੀਕੇਂਦਰਯਾਦ ਰੱਖੋ
ਚਿਸ਼ਤੀਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀਪਾਕਪਟਨਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਲਿਆ; ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ
ਸੁਹਰਾਵਰਦੀਬਹਾਉਦੀਨ ਜ਼ਕਰੀਆਮੁਲਤਾਨਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ
ਕਾਦਰੀਮੀਆਂ ਮੀਰ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ, ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹਲਾਹੌਰ, ਝੰਗ, ਕਸੂਰਮੀਆਂ ਮੀਰ: ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ (1588)
ਨਕਸ਼ਬੰਦੀਸ਼ੇਖ਼ ਅਹਿਮਦ ਸਰਹਿੰਦੀਸਰਹਿੰਦਰੌਜ਼ਾ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦਾ ਉਰਸ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸੂਫ਼ੀ ਸਿਲਸਿਲੇ। ਮੀਆਂ ਮੀਰ = ਕਾਦਰੀ (ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਉੱਤਰ-ਸੂਚੀ ਨੇ ਗ਼ਲਤੀ ਨਾਲ ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਦਿੱਤਾ)। ਸਰਹਿੰਦੀ = ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ। ਫ਼ਰੀਦ = ਚਿਸ਼ਤੀ।
ਸੰਤਸਿਲਸਿਲਾਸਥਾਨ / ਸਮਾਂਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਰੱਖੋ
ਦਾਤਾ ਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼ (ਅਲੀ ਹੁਜਵੀਰੀ)—ਲਾਹੌਰ, 11ਵੀਂ ਸਦੀਕਸ਼ਫ਼-ਉਲ-ਮਹਿਜੂਬ
ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ (ਗੰਜ-ਏ-ਸ਼ਕਰ)ਚਿਸ਼ਤੀਪਾਕਪਟਨ (ਅਜੋਧਨ), 1173–1266ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ; ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ 4 ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ 112 ਸਲੋਕ
ਬਹਾਉਦੀਨ ਜ਼ਕਰੀਆਸੁਹਰਾਵਰਦੀਮੁਲਤਾਨ, ਮੌਤ 1262ਪੋਤਰਾ ਸ਼ਾਹ ਰੁਕਨ-ਏ-ਆਲਮ; ਮਕਬਰਾ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ
ਸ਼ੇਖ਼ ਅਹਿਮਦ ਸਰਹਿੰਦੀਨਕਸ਼ਬੰਦੀਸਰਹਿੰਦ, 1564–1624ਮੁਜੱਦਿਦ ਅਲਫ਼ ਸਾਨੀ ("ਦੂਜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਸੁਧਾਰਕ") ਕਹਾਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਰਸ (ਬਰਸੀ ਦਾ ਮੇਲਾ) ਰੌਜ਼ਾ ਸ਼ਰੀਫ਼, ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਮੀਆਂ ਮੀਰਕਾਦਰੀਲਾਹੌਰ, ਮੌਤ 1635ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ (1588)
ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨਕਾਦਰੀਲਾਹੌਰ, 1538–99ਕਾਫ਼ੀ (ਟੇਕ ਵਾਲਾ, ਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਛੋਟਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ) ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ; ਮੇਲਾ ਚਿਰਾਗ਼ਾਂ
ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂਕਾਦਰੀਝੰਗ, ਮੌਤ 1691ਅਬਯਾਤ (ਸ਼ਿਅਰ / ਕਾਵਿ-ਬੰਦ)
ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹਕਾਦਰੀ (ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਇਨਾਇਤ ਕਾਦਰੀ ਦੇ ਮੁਰੀਦ)ਕਸੂਰ, 1680–1757ਕਾਫ਼ੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ "ਮੱਕੇ ਗਿਆਂ ਗੱਲ ਮੁੱਕਦੀ ਨਾਹੀਂ"
ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮੁਦੀਨ ਔਲੀਆ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸੂਫ਼ੀ ਬਣੇ।
ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਦੋ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਗਾਹਾਂ
ਪਾਕਪਟਨ ਵਿੱਚ ਗੁੰਬਦ ਅਤੇ ਮਹਿਰਾਬਾਂ ਵਾਲੀ ਚਿੱਟੀ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ, ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨਾਲ
ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਦਰਗਾਹ, ਪਾਕਪਟਨ — ਚਿਸ਼ਤੀ ਸੰਤ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਹੈ
Sunni Person, Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0
ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਕੰਢੇ ਰੌਜ਼ਾ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਦੋ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਡਿਉਢੀ
ਰੌਜ਼ਾ ਸ਼ਰੀਫ਼, ਸਰਹਿੰਦ — ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸ਼ੇਖ਼ ਅਹਿਮਦ ਸਰਹਿੰਦੀ ਦੀ ਦਰਗਾਹ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਰਸ ਇੱਥੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
Harvinder Chandigarh, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਤਸਵੀਰ
  • ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮੁਦੀਨ ਔਲੀਆ ਦੇ ਮੁਰੀਦ ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ (1253–1325) ਨੂੰ ਕੱਵਾਲੀ ਦਾ ਘਾੜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੂਫ਼ੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਹਾਗ, ਛਾਪ ਅਤੇ ਤਿਲਕ ਵਰਗੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਰਤੇ।
  • ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ (1604) ਵਿੱਚ 15 ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਸੂਫ਼ੀ ਹਨ।
  • ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਹੈ — 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਬਦ।
  • ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ — ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਗੁਰੂ, ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ, ਜਾਤ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਅਤੇ ਲੋਕ-ਭਾਸ਼ਾ — ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਭਗਤਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
  • ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ (61 ਸ਼ਬਦ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਘੁਮਾਣ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ 40 ਸ਼ਬਦ ਹਨ।
  • ਹੋਰ ਭਗਤ: ਜੈਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ, ਬੇਣੀ, ਰਾਮਾਨੰਦ, ਸਧਨਾ, ਸੈਣ, ਧੰਨਾ, ਪੀਪਾ, ਸੂਰਦਾਸ, ਪਰਮਾਨੰਦ ਅਤੇ ਭੀਖਣ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਸ਼ੇਖ਼ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਕਿਹੜੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਸਨ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਆਪਣੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਲਈ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਕਾਫ਼ੀ ਰੂਪ ਵਰਤਣ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਕੌਣ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ

ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
  • ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ (ਰਿਗਵੇਦ, ਸੱਤ ਦਰਿਆ) ਬਨਾਮ ਪੰਚਨਦ (ਮਹਾਂਭਾਰਤ, ਪੰਜ ਦਰਿਆ) ਬਨਾਮ ਪੈਂਟਾਪੋਟਾਮੀਆ (ਯੂਨਾਨੀ) — ਇੱਕੋ ਧਰਤੀ, ਤਿੰਨ ਸਰੋਤ।
  • ਹੜੱਪਾ ਰਾਵੀ ਉੱਤੇ; ਰੋਪੜ ਸਤਲੁਜ ਉੱਤੇ; ਕਾਲੀਬੰਗਾ ਘੱਗਰ ਉੱਤੇ (ਰਾਜਸਥਾਨ); ਮੋਹਨਜੋਦੜੋ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ (ਸਿੰਧ)।
  • ਸੰਘੋਲ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਰੂਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਰੋਹੀੜਾ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।
  • ਹੜੱਪਾ 1921 (ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ) ਬਨਾਮ ਰੋਪੜ 1953 (ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਖੁਦਾਈ)।
  • ਜੈਪਾਲ ਨੇ ਮਹਿਮੂਦ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ (1001); ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ੌਰੀ ਨਾਲ (1191–92) — ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ।
  • 1191–92 ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਤਰਾਇਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ, ਪਾਣੀਪਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਪਾਣੀਪਤ = 1526 (ਬਾਬਰ), 1556 (ਅਕਬਰ–ਹੇਮੂ), 1761 (ਮਰਾਠੇ–ਅਬਦਾਲੀ)।
  • ਮਿਨਾਂਡਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਿਆਲਕੋਟ ਸੀ, ਟੈਕਸਲਾ ਨਹੀਂ। ਟੈਕਸਲਾ ਦਾ ਪਤਨ ਹੂਣਾਂ ਹੱਥੋਂ ਹੋਇਆ (5ਵੀਂ ਸਦੀ)।
  • ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ (ਗਵਰਨਰ, ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ) ਬਨਾਮ ਦਿਲਾਵਰ ਖ਼ਾਨ (ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਬਨਾਮ ਇਬਰਾਹੀਮ ਲੋਧੀ (ਸੁਲਤਾਨ ਜੋ ਪਾਣੀਪਤ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ)।
  • ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ਼: ਲਾਹੌਰ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ (1641); ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਾਲਾ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ (1619)।
  • ਮੀਆਂ ਮੀਰ (ਕਾਦਰੀ, ਲਾਹੌਰ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨੀਂਹ) ਬਨਾਮ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ (ਚਿਸ਼ਤੀ, ਪਾਕਪਟਨ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ)।
  • ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਕਾਦਰੀ ਸਨ; ਸ਼ੇਖ਼ ਅਹਿਮਦ ਸਰਹਿੰਦੀ (ਰੌਜ਼ਾ ਸ਼ਰੀਫ਼, ਸਰਹਿੰਦ) ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸਨ; ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਨ।

ਤੁਰੰਤ ਦੁਹਰਾਈ

ਪੇਪਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੋ।

ਝਟਪਟ ਤੱਥ
  • ਪੰਜਾਬ = ਪੰਜ + ਆਬ (ਫ਼ਾਰਸੀ): ਪੰਜ ਪਾਣੀ
  • ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਨਾਂ: ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ
  • ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਂ: ਪੰਚਨਦ
  • ਯੂਨਾਨੀ ਨਾਂ: ਪੈਂਟਾਪੋਟਾਮੀਆ
  • ਮਿਹਰਾਨ = ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ / ਸਿੰਧ, ਪੰਜਾਬ ਨਹੀਂ
  • ਹੜੱਪਾ ਦੀ ਖੁਦਾਈ: ਦਯਾ ਰਾਮ ਸਾਹਨੀ, 1921
  • ਰੋਪੜ ਦੀ ਖੁਦਾਈ: ਵਾਈ. ਡੀ. ਸ਼ਰਮਾ, 1953
  • ਸੰਘੋਲ: ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ; 117 ਮੂਰਤੀਆਂ (1985)
  • ਪਰੁਸ਼ਣੀ = ਰਾਵੀ; ਵਿਪਾਸ਼ਾ = ਬਿਆਸ
  • ਦਸਰਾਜਨ: ਰਾਵੀ ਉੱਤੇ; ਸੁਦਾਸ ਜਿੱਤਿਆ
  • ਸਿਕੰਦਰ ਬਨਾਮ ਪੋਰਸ: ਹਾਈਡੈਸਪੀਸ (ਜਿਹਲਮ), 326 ਈ.ਪੂ.
  • ਮਿਨਾਂਡਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ: ਸਾਕਲ (ਸਿਆਲਕੋਟ)
  • ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੀ ਲੜਾਈ: ਮਹਿਮੂਦ ਬਨਾਮ ਜੈਪਾਲ, 1001
  • ਰਜ਼ੀਆ ਦੀ ਕੈਦ: ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ, ਬਠਿੰਡਾ, 1240
  • ਅਕਬਰ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ: ਕਲਾਨੌਰ, 1556
  • ਆਈਨ-ਏ-ਅਕਬਰੀ: ਸੂਬਾ ਲਾਹੌਰ + ਸੂਬਾ ਮੁਲਤਾਨ
  • ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ: ਲਾਹੌਰ, 1599
  • ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ: ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ (ਪਾਕਪਟਨ)
  • ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦਾ ਜਨਮ: 1173 — 12ਵੀਂ ਸਦੀ
  • ਕਾਫ਼ੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ: ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ
  • ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਮੁਰਸ਼ਦ: ਸ਼ਾਹ ਇਨਾਇਤ ਕਾਦਰੀ
  • ਰੌਜ਼ਾ ਸ਼ਰੀਫ਼, ਸਰਹਿੰਦ: ਸ਼ੇਖ਼ ਅਹਿਮਦ ਸਰਹਿੰਦੀ (ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ)
  • ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਲਿਆ ਸਿਲਸਿਲਾ: ਚਿਸ਼ਤੀ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ

ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤਾ ਪਹਿਲਾ ਹੜੱਪਾ ਸਥਾਨ ਕਿਹੜਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ?

ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ

ਰੋਪੜ (ਰੂਪਨਗਰ), ਸਤਲੁਜ ਉੱਤੇ — ਵਾਈ. ਡੀ. ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ।

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ

ਰਾਵੀ ਦਾ ਰਿਗਵੈਦਿਕ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ?

ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ

ਪਰੁਸ਼ਣੀ (ਇਰਾਵਤੀ ਵੀ)। ਦਸਰਾਜਨ (ਦਸ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਯੁੱਧ) ਇਸੇ ਉੱਤੇ ਲੜਿਆ ਗਿਆ।

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ

ਆਈਨ-ਏ-ਅਕਬਰੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਦੋ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ?

ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ

ਸੂਬਾ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਸੂਬਾ ਮੁਲਤਾਨ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਂ ਕੀ ਸੀ?

ਰਿਗਵੇਦ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ, ਯਾਨੀ ਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਚਨਦ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਲੇਖਕ ਪੈਂਟਾਪੋਟਾਮੀਆ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ — ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹੈ?

ਪੰਜਾਬ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ: ਪੰਜ ਅਤੇ ਆਬ (ਪਾਣੀ)। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਹੈ — ਜਿਹਲਮ, ਚਨਾਬ, ਰਾਵੀ, ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ। ਇਹ ਅਰਬੀ, ਯੂਨਾਨੀ ਜਾਂ ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਹੜੱਪਾ ਸਥਾਨ ਹਨ?

ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹੜੱਪਾ ਸਥਾਨ ਰੋਪੜ, ਬਾੜਾ, ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਢੇਰ ਮਾਜਰਾ (ਸਾਰੇ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ), ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸੰਘੋਲ ਅਤੇ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਰੋਹੀੜਾ ਹਨ। ਕਾਲੀਬੰਗਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵੈਦਿਕ ਨਾਂ ਕੀ ਹਨ?

ਵਿਤਸਤਾ ਜਿਹਲਮ ਹੈ, ਅਸਿਕਨੀ ਚਨਾਬ, ਪਰੁਸ਼ਣੀ ਰਾਵੀ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਸ਼ੁਤੁਦਰੀ ਸਤਲੁਜ। ਸਿੰਧੂ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਘੱਗਰ-ਹਾਕੜਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਿਕੰਦਰ ਅਤੇ ਪੋਰਸ ਦਾ ਯੁੱਧ ਕਿੱਥੇ ਹੋਇਆ?

ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ 326 ਈ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਹਾਈਡੈਸਪੀਸ, ਯਾਨੀ ਜਿਹਲਮ ਦਰਿਆ, ਉੱਤੇ ਪੋਰਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਪੋਰਸ ਹਾਰ ਗਿਆ ਪਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਬਿਆਸ (ਹਾਈਫ਼ੇਸਿਸ) ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ।

ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ?

1240 ਵਿੱਚ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਮੁਬਾਰਕ ਵਿੱਚ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮਲਿਕ ਅਲਤੂਨੀਆ ਨੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਲਤੂਨੀਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਦੋਵੇਂ ਮਾਰੇ ਗਏ।

ਅਕਬਰ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ?

ਅਕਬਰ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ 14 ਫ਼ਰਵਰੀ 1556 ਨੂੰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਲਾਨੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ 13 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1584 ਤੋਂ 1598 ਤੱਕ ਲਾਹੌਰ ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ।

ਹੁਣ ਉਹ ਸਵਾਲ ਹੱਲ ਕਰੋ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਗਏ

ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ PPSC ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ, ਹੱਲ ਸਮੇਤ ਮੁਫ਼ਤ।

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ

← ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੋਟਸ