ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ 29 ਮਾਰਚ 1849 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ। ਅਗਲੇ 98 ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੂਬਾ ਰਿਹਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਿਹਾ — ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਰਤੀ-ਭੂਮੀ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਰ 1870ਵਿਆਂ ਦੇ ਕੂਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗ਼ਦਰੀ ਸੂਰਮਿਆਂ, ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼, ਅਕਾਲੀ ਮੋਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੱਕ, ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਹ ਪੰਨਾ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੱਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
1849
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਲੇਵਾਂ
ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ
1913
ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
ਐਸਟੋਰੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ
1919
ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼
13 ਅਪ੍ਰੈਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
1931
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ
23 ਮਾਰਚ, ਲਾਹੌਰ
ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ
- 1849ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਲੇਵਾਂ
ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਲੈ ਲਿਆ।
- 1857–72ਕੂਕਾ (ਨਾਮਧਾਰੀ) ਲਹਿਰ
ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਲ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ।
- 1907ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ
ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ; ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਨੂੰ ਦੇਸ਼-ਨਿਕਾਲਾ।
- 1913–15ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ; ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ (1914)।
- 1919ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼
ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ।
- 1920–25ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ
ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਮੋਰਚਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਏ; ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ 1925।
- 1926–31ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ HSRA
ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ, ਸਾਂਡਰਸ, ਅਸੈਂਬਲੀ ਬੰਬ; 1931 ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ।
- 1947ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਵੰਡ
ਰੈਡਕਲਿਫ਼ ਐਵਾਰਡ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ
ਨਵੇਂ ਸੂਬੇ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਕੀ ਬਦਲਿਆ।
| ਸਮਾਂ | ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਰੂਪ | ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
|---|---|---|
| 1849–1853 | ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨੀ ਬੋਰਡ (Board of Administration), 3 ਮੈਂਬਰ | ਹੈਨਰੀ ਲਾਰੈਂਸ (ਪ੍ਰਧਾਨ), ਜੌਨ ਲਾਰੈਂਸ, ਚਾਰਲਸ ਮੈਨਸਲ |
| 1853–1859 | ਚੀਫ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ | ਜੌਨ ਲਾਰੈਂਸ — ਪਹਿਲਾ ਚੀਫ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ |
| 1859–1937 | ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ-ਗਵਰਨਰ ਦਾ ਸੂਬਾ (1921 ਤੋਂ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ) | ਜੌਨ ਲਾਰੈਂਸ ਪਹਿਲਾ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ-ਗਵਰਨਰ; ਮਾਈਕਲ ਓ'ਡਵਾਇਰ (1913–19), ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਵੇਲੇ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਮੁਖੀ: ਹੇਠਲਾ ਡੱਬਾ ਵੇਖੋ। |
| 1937–1947 | ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਵਜ਼ਾਰਤ ਵਾਲਾ ਗਵਰਨਰ ਦਾ ਸੂਬਾ | ਈਵਾਨ ਜੈਨਕਿਨਜ਼ — ਆਖ਼ਰੀ ਗਵਰਨਰ (1946–47) |
- 1858 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਅਤੇ 1911 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਨ 'ਤੇ ਫਿਰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
- 1901 ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ ਨੇ ਸਿੰਧ ਪਾਰ ਦੇ ਪੰਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵੱਖ ਕਰ ਕੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ (NWFP) ਬਣਾਇਆ।
- 1947 ਵਿੱਚ ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ (ਲਾਹੌਰ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਮੁਲਤਾਨ, ਜਲੰਧਰ, ਅੰਬਾਲਾ) ਵਿੱਚ 29 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ।
- ਮਾਲੀਆ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਕਰਕੇ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਸੀ — ਮਹਾਲਵਾੜੀ ਪ੍ਰਬੰਧ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ (ਮਹਾਲ) ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
- 1857 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਰਤੀ-ਭੂਮੀ ਬਣ ਗਿਆ।
- ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੇਲ ਲਾਈਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ–ਲਾਹੌਰ–ਮੁਲਤਾਨ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ–ਲਾਹੌਰ ਹਿੱਸਾ 1862 ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਨਹਿਰੀ ਬਸਤੀਆਂ (Canal colonies)
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਬਾਰੀ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਦੁਆਬਾਂ (ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਧਰਤੀ) ਦੀ ਸੁੱਕੀ, ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਵਸਾਇਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋਅਰ ਚਨਾਬ ਬਸਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ-ਗਵਰਨਰ ਜੇਮਜ਼ ਲਾਇਲ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 1947 ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਸੱਠ ਲੱਖ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਸਿੰਜਣਯੋਗ ਹੋ ਗਈ।
ਸਿੱਧਨਈ 1886 (ਪਹਿਲੀ)→ਲੋਅਰ ਚਨਾਬ / ਲਾਇਲਪੁਰ 1892 (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ)→ਨੀਲੀ ਬਾਰ 1926 (ਆਖ਼ਰੀ)
| ਕਾਨੂੰਨ | ਸਾਲ | ਕੀ ਕੀਤਾ |
|---|---|---|
| ਪੰਜਾਬ ਭੂਮੀ ਇੰਤਕਾਲ ਕਾਨੂੰਨ (Punjab Land Alienation Act) | 1900 | ਖੇਤੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕੀ |
| ਪੰਜਾਬ ਭੂਮੀ ਆਬਾਦਕਾਰੀ ਬਿੱਲ (Colonization of Land Bill) | 1907 | ਨਹਿਰੀ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਘਟਾਏ; ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ ਲਹਿਰ ਛਿੜੀ; ਲਾਰਡ ਮਿੰਟੋ ਨੇ ਵੀਟੋ ਕੀਤਾ |
| ਸਰ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਦੇ "ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਾਨੂੰਨ" | 1934, 1936 | ਕਰਜ਼ਾਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ (ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਵਜ਼ਾਰਤ) |
ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੁੱਛਿਆ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਖੀ, 1919–38ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ: ਐਡਵਰਡ ਮੈਕਲੈਗਨ (1919–24) → ਮੈਲਕਮ ਹੇਲੀ (1924–28) → ਜੈਫ਼ਰੀ ਡੀ ਮੌਂਟਮੋਰੈਂਸੀ (1928–33) → ਹਰਬਰਟ ਐਮਰਸਨ (1933–38)। 1921 ਤੋਂ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
- ਈਵਾਨ ਜੈਨਕਿਨਜ਼ ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਗਵਰਨਰ ਸੀ (1946–47)।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਲੀਏ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਮਹਾਲਵਾੜੀ ਬੰਦੋਬਸਤ
ਮਾਲੀਆ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਕਰਕੇ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ (ਮਹਾਲ) ਇਸ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਵਿਰੋਧ (1849–1897)
ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ।
- ਭਾਈ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਜਨਮ ਨਾਂ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ, ਰੱਬੋਂ, ਲੁਧਿਆਣਾ) 1848–49 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੜੇ ਅਤੇ ਰਲੇਵੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। 28 ਦਸੰਬਰ 1849 ਨੂੰ ਆਦਮਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ) ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਭੇਜੇ ਗਏ ਅਤੇ 1856 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਰਲੇਵੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਨ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)
- ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1857: ਜੌਨ ਲਾਰੈਂਸ ਨੇ ਮੀਆਂ ਮੀਰ (ਲਾਹੌਰ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਹੱਥੇ ਕੀਤਾ। ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਖਰਲ ਨੇ ਰਾਵੀ ਪੱਟੀ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 1857 ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਮੁੜ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
- ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਲੜਾਈ, 12 ਸਤੰਬਰ 1897: 36ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਦੇ 21 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਹਵਲਦਾਰ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਮਾਣਾ ਪਹਾੜੀਆਂ (NWFP) ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਚੌਕੀ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 10,000 ਕਬਾਇਲੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਸਾਰੇ 21 ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦਿਵਸ 12 ਸਤੰਬਰ ਹੈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੜਾਈ ਕਦੋਂ ਲੜੀ ਗਈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — 1897
12 ਸਤੰਬਰ 1897 ਨੂੰ 36ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਦੇ 21 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਹਵਲਦਾਰ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10,000 ਕਬਾਇਲੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਚੌਕੀ ਸੰਭਾਲੀ।
ਸਮਾਜਿਕ-ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰਾਂ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ — ਅਤੇ ਕੁਝ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।
| ਲਹਿਰ | ਸੰਸਥਾਪਕ / ਨੇਤਾ | ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸਾਲ | ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
|---|---|---|---|
| ਨਿਰੰਕਾਰੀ | ਬਾਬਾ ਦਿਆਲ ਦਾਸ | ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (1849 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ) | ਨਿਰੰਕਾਰ ਦੀ ਪੂਜਾ; ਅਨੰਦ ਵਿਆਹ |
| ਨਾਮਧਾਰੀ (ਕੂਕਾ) | ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ (ਪੂਰਵਗਾਮੀ: ਹਜ਼ਰੋ ਦੇ ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ) | ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ, ਲੁਧਿਆਣਾ — ਵਿਸਾਖੀ 1857 | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਲ ਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ; ਗਊ ਰੱਖਿਆ |
| ਸਿੰਘ ਸਭਾ | ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ; ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ | ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 1873 (ਪਹਿਲੀ); ਲਾਹੌਰ 1879 | ਸਿੱਖ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਰਿਆਦਾ; ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ; ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ 1892 |
| ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ | ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ | ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1902 | ਸਿੰਘ ਸਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ; ਸਰਕਾਰ-ਪੱਖੀ |
| ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ (ਪੰਜਾਬ) | ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ; ਲਾਲਾ ਹੰਸ ਰਾਜ, ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ | ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਾਖਾ 1877 | DAV ਕਾਲਜ 1886; ਗੁਰੂਕੁਲ ਕਾਂਗੜੀ 1902 |
| ਅਹਿਮਦੀਆ | ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ | ਕਾਦੀਆਂ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ), 1889 | ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ |
| ਦੇਵ ਸਮਾਜ | ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਿਵ ਨਾਰਾਇਣ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ | ਲਾਹੌਰ, 1887 | ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ |
ਕਾਲਜ, ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੈਂਕ (1864–1894)ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
| ਸਾਲ | ਸੰਸਥਾ | ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
|---|---|---|
| 1864 | ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ | 1 ਜਨਵਰੀ 1864 ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ |
| 1881 | ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ (The Tribune), ਲਾਹੌਰ | ਸਰਦਾਰ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ |
| 1882 | ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ | ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਚੌਥੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ; ਜੀ. ਡਬਲਯੂ. ਲਾਈਟਨਰ |
| 1886 | DAV ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ | ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ; ਲਾਲਾ ਹੰਸ ਰਾਜ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ |
| 1892 | ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ | ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ |
| 1894 | ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ, ਲਾਹੌਰ | ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ |
- ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਫ਼ਰਵਰੀ 1816 ਨੂੰ ਭੈਣੀ ਅਰਾਈਆਂ (ਹੁਣ ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ, ਲੁਧਿਆਣਾ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸਾਖੀ 1857 ਨੂੰ ਨਾਮਧਾਰੀ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
- "ਕੂਕਾ" ਨਾਂ ਭਗਤੀ ਵੇਲੇ ਮਾਰੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆ। ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ, ਊਨੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਸਨ।
- ਉਦੇਸ਼: ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਮੁੜ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ। ਗਊ ਰੱਖਿਆ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਾ ਸੀ।
- ਜਨਵਰੀ 1872 ਵਿੱਚ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਐੱਲ. ਕਾਵਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ 66 ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ (17–18 ਜਨਵਰੀ)। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੂਕਾ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼-ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈਆਂ।
- ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰੰਗੂਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਰਗੁਈ (ਬਰਮਾ) ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ 1885 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ।
ਤੁਰੰਤ ਤੱਥ
1872 ਵਿੱਚ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ 66 ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਵਿਖੇ ਕੂਕਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
- ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ (ਹਜ਼ਰੋ) ਨੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸੰਪਰਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ; ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ (ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ) ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਲਹਿਰ ਬਣਾਇਆ।
- ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ (ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਨਹੀਂ ਬਣੀ): ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 1873; ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ 1902; ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (SGPC) 1920; ਅਕਾਲੀ ਦਲ 1920।
- ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੇ ਕੂਕਾ ਸ਼ਹੀਦ (1872) ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਨੇੜੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ (1762) ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੇਰਕ ਕੌਣ ਸਨ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਰਾਮ ਸਿੰਘ
ਹਜ਼ਰੋ ਦੇ ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸੰਪਰਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1857 ਵਿੱਚ ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਲਹਿਰ ਬਣਾਇਆ।
ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ (1907)
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ।
- ਕਾਰਨ: ਪੰਜਾਬ ਭੂਮੀ ਆਬਾਦਕਾਰੀ ਬਿੱਲ, 1907, ਜਿਸ ਨੇ ਚਨਾਬ ਬਸਤੀ ਦੇ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਘਟਾਏ, ਅਤੇ ਬਾਰੀ ਦੁਆਬ ਨਹਿਰ 'ਤੇ ਆਬਿਆਨੇ (ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੇਟ) ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਵਾਧਾ।
- ਨੇਤਾ: ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਾਚਾ ਜੀ) ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ; ਸੂਫ਼ੀ ਅੰਬਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵੀ ਨਾਲ ਸਨ।
- ਗੀਤ: ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ ("ਜੱਟਾ, ਆਪਣੀ ਪੱਗ ਸੰਭਾਲ" — ਯਾਨੀ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ) ਝੰਗ ਸਿਆਲ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਾਂਕੇ ਦਿਆਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1907 ਵਿੱਚ ਲਾਇਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਨੇ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ।
- ਨਤੀਜਾ: ਮਈ 1907 ਵਿੱਚ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਨੂੰ ਮਾਂਡਲੇ (ਬਰਮਾ) ਦੇਸ਼-ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲਾਰਡ ਮਿੰਟੋ ਨੇ ਬਿੱਲ ਵੀਟੋ (ਰੱਦ) ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
- ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ 1909 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡ ਗਏ। ਉਹ 1947 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ 15 ਅਗਸਤ 1947 — ਜਿਸ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ — ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ।
ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ (1907) ਦੇ ਚਿਹਰੇ
ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਦੇਹਾਂਤ 15 ਅਗਸਤ 1947 · 1907 ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨੇਤਾ
- ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਾਚਾ ਜੀ
- ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਨਾਲ ਮਾਂਡਲੇ ਦੇਸ਼-ਨਿਕਾਲਾ (ਮਈ 1907)
- ਜਿਸ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ
Unknown photographer, Wikimedia Commons · Public domain
ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ
1865–1928 · 1907 ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸਹਿ-ਨੇਤਾ
- ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਾਂਡਲੇ ਦੇਸ਼-ਨਿਕਾਲਾ (1907)
- "ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ" ਕਹਾਏ
Internet Archive Book Images, Wikimedia Commons · Public domain
ਬਾਂਕੇ ਦਿਆਲ
ਮਾਰਚ 1907 · ਝੰਗ ਸਿਆਲ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ
- ਗੀਤ ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਲਾਇਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ
- ਇਸੇ ਗੀਤ ਨੇ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
1907 ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਕਿਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਆਬਾਦਕਾਰੀ ਬਿੱਲ
1907 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਭੂਮੀ ਆਬਾਦਕਾਰੀ ਬਿੱਲ ਨੇ ਨਹਿਰੀ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਘਟਾਏ; ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਆਬਿਆਨਾ ਵੀ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ।
ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ (1913–1915)
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਮੇ ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।
| ਨੁਕਤਾ | ਤੱਥ |
|---|---|
| ਸਥਾਪਨਾ | 1913, ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੈਸੀਫ਼ਿਕ ਤੱਟ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ; ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ ਐਸਟੋਰੀਆ, ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ |
| ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ | ਹਿੰਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਦ ਪੈਸੀਫ਼ਿਕ ਕੋਸਟ — ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਤੱਟ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਸਭਾ (Pacific Coast Hindustan Association) |
| ਪ੍ਰਧਾਨ | ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ (ਸੰਸਥਾਪਕ-ਪ੍ਰਧਾਨ) |
| ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ | ਲਾਲਾ ਹਰ ਦਿਆਲ — ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ; ਕੁਝ ਪੇਪਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਤਰ-ਸੂਚੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਪਕ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ |
| ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ | ਪੰਡਿਤ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ |
| ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ | ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ, ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ |
| ਅਖ਼ਬਾਰ | ਗ਼ਦਰ (ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ); ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ 1 ਨਵੰਬਰ 1913, ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ; ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ) ਅੰਕ ਦਸੰਬਰ 1913 ਤੋਂ |
| ਉਦੇਸ਼ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗ਼ਦਰ — ਵਿਦੇਸ਼ ਵੱਸਦੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਬਾਈਕਾਟ-ਆਧਾਰਿਤ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਲਹਿਰ (1905–08) ਤੋਂ ਵੱਖ |
| ਭਾਵਨਾ | ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ। ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਅਸੀਂ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਸਾਂ। ਸਾਡਾ ਧਰਮ ਦੇਸ਼-ਭਗਤੀ ਸੀ।" |
ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ: ਕੌਣ ਕੌਣ
ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ
1913 · ਸੰਸਥਾਪਕ-ਪ੍ਰਧਾਨ
- ਕਿਹਾ: "ਅਸੀਂ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਸਾਂ। ਸਾਡਾ ਧਰਮ ਦੇਸ਼-ਭਗਤੀ ਸੀ।"
- ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ (ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ, 1928) ਨਾਲ ਨਾ ਰਲਾਓ
ਲਾਲਾ ਹਰ ਦਿਆਲ
1913 · ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ
- ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ
- ਅਖ਼ਬਾਰ ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ
Unknown author, Wikimedia Commons · Public domain
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ
1896–1915 · ਗ਼ਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀ
- ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਸਰਾਭਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ
- 16 ਨਵੰਬਰ 1915 ਨੂੰ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਫਾਂਸੀ
- ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਸਨ
Unknown author, Wikimedia Commons · Public domain
ਇਹ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: ਹੋਰ ਗ਼ਦਰੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਦਦਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਪਿੰਗਲੇ, ਤਾਰਕ ਨਾਥ ਦਾਸ, ਮੌਲਵੀ ਬਰਕਤਉੱਲਾ, ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਟੁੰਡੀਲਾਟ। (ਤਿਲਕ ਦੇ ਸਾਥੀ ਗਣੇਸ਼ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਖਾਪਰਡੇ ਗ਼ਦਰੀ ਨਹੀਂ ਸਨ।)
- ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਦਦ: ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਮਦਦ ਲਈ — ਹਿੰਦੂ-ਜਰਮਨ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ (1914–17) ਅਤੇ ਬਰਲਿਨ ਕਮੇਟੀ। 1 ਦਸੰਬਰ 1915 ਨੂੰ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਰਕਤਉੱਲਾ ਸਨ।
- ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ (1914): ਸਰਹਾਲੀ (ਉਦੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਹੁਣ ਤਰਨ ਤਾਰਨ) ਦੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲਿਆ ਜਾਪਾਨੀ ਜਹਾਜ਼। ਇਸ ਵਿੱਚ 376 ਯਾਤਰੀ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਤੋਂ ਵੈਨਕੂਵਰ (ਕੈਨੇਡਾ) ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਜਹਾਜ਼ 23 ਮਈ 1914 ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
- ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ ਆਪਣੇ "ਲਗਾਤਾਰ ਸਫ਼ਰ" (continuous journey) ਨਿਯਮ ਹੇਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਰਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ — ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨਾ ਪਿਆ।
- ਕਲਕੱਤੇ ਨੇੜੇ ਬਜ ਬਜ ਘਾਟ 'ਤੇ 29 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਵਾਪਸ ਆਏ ਯਾਤਰੀਆਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ; ਲਗਭਗ 20 ਮਾਰੇ ਗਏ।
- ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੂੰ 1914–15 ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਲਈ ਭਾਰਤ ਪਰਤਣ ਦਾ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ।
1915 ਦਾ ਗ਼ਦਰ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ
ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1915 ਮਿੱਥੀ ਗਈ, ਫਿਰ 19 ਫ਼ਰਵਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਮੁਖ਼ਬਰ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭੇਤ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰ ਰਹੇ ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਜਾਪਾਨ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ (1915) ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ (ਜਨਮ 1896, ਪਿੰਡ ਸਰਾਭਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ) ਨੂੰ 16 ਨਵੰਬਰ 1915 ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਪਿੰਗਲੇ ਸਮੇਤ ਛੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਾਭੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਸਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਕਿੱਥੇ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ
ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ, ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ ਐਸਟੋਰੀਆ, ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਘਟਨਾ ਕਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
ਵੈਨਕੂਵਰ ਤੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਮੋੜੇ ਜਾਣ (1914) ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗ਼ਦਰ ਲਈ ਭਾਰਤ ਪਰਤਣ ਦਾ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ।
ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ (1919)
ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਾਲਾ ਪੱਖ।
ਰੌਲਟ ਐਕਟ ਤੋਂ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਤੱਕ: ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ
- ਪਿਛੋਕੜਰੌਲਟ ਐਕਟ (ਮਾਰਚ 1919)ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ "ਕਾਲਾ ਕਾਨੂੰਨ"।
- ਫ਼ੌਰੀ ਕਾਰਨਨੇਤਾ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ (10 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919)ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰੇ ਨੇਤਾ ਡਾ. ਸੈਫ਼ੁਦੀਨ ਕਿਚਲੂ ਅਤੇ ਡਾ. ਸਤਿਆਪਾਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਦੰਗੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਮਾਈਲਜ਼ ਇਰਵਿੰਗ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।
- ਵਿਸਾਖੀ ਦੀ ਸਭਾ (13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919)ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
- ਡਾਇਰ ਨੇ ਗੋਲੀ ਚਲਵਾਈਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ-ਜਨਰਲ ਰੈਜੀਨਾਲਡ ਡਾਇਰ ਦੇ 50 ਰਾਈਫ਼ਲਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਸ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,650 ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਸਰਕਾਰੀ ਗਿਣਤੀ: 379 ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ 1,200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਖ਼ਮੀ; ਭਾਰਤੀ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ-ਗਵਰਨਰ ਮਾਈਕਲ ਓ'ਡਵਾਇਰ ਨੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।
- ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅਲਾਹੌਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ (ਜਿੱਥੇ ਹਵਾਈ ਬੰਬਾਰੀ ਵੀ ਹੋਈ), ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਲਾਇਲਪੁਰ ਵਿੱਚ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਰਿੜ੍ਹ ਕੇ ਲੰਘਾਇਆ ਗਿਆ — "ਰਿੜ੍ਹ ਕੇ ਲੰਘਣ ਦਾ ਹੁਕਮ" (crawling order)।
- ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੋਸਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ 30 ਮਈ 1919 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਾਈਟਹੁੱਡ ("ਸਰ" ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ) ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ।
- ਹੰਟਰ ਕਮੇਟੀ (ਅਕਤੂਬਰ 1919)ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਡਾਇਰ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ।
- ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਨ (1920)ਇਸ ਗੁੱਸੇ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਨ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਬਲ ਦਿੱਤਾ। 1920 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ (ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ਵੇਖੋ)।
- 21 ਸਾਲ ਬਾਅਦਬਦਲਾ (13 ਮਾਰਚ 1940)ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਓ'ਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਰੈਜੀਨਾਲਡ ਡਾਇਰ
- ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ-ਜਨਰਲ (ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ)
- 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ
- ਹੰਟਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ
- ਕਮਾਨ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ
ਮਾਈਕਲ ਓ'ਡਵਾਇਰ
- ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ-ਗਵਰਨਰ (1913–19)
- ਡਾਇਰ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ
- ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਲਾਇਆ
- 1940 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰਿਆ
1919 ਦੇ ਦੋ ਅਫ਼ਸਰ
ਰੈਜੀਨਾਲਡ ਡਾਇਰ
1919 · ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ-ਜਨਰਲ
- 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ
- ਹੰਟਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ
Agence Rol, Wikimedia Commons · Public domain
ਮਾਈਕਲ ਓ'ਡਵਾਇਰ
1913–19 · ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ-ਗਵਰਨਰ
- ਡਾਇਰ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ
- 1940 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰਿਆ
Anonymous, Wikimedia Commons · Public domain
ਤੁਰੰਤ ਤੱਥ
ਬਾਗ਼ ਵਿਚਲੀ ਯਾਦਗਾਰ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਪੋਲਕ ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੀ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1961 ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ।
ਊਧਮ ਸਿੰਘ — 21 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਬਦਲਾ
ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਦਸੰਬਰ 1899 ਨੂੰ ਸੁਨਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸੈਂਟਰਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਪਲੇ। 13 ਮਾਰਚ 1940 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਕਸਟਨ ਹਾਲ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕਲ ਓ'ਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਰਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ ਦੱਸਦੇ ਸਨ — ਤਿੰਨ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਨਾਂ। 31 ਜੁਲਾਈ 1940 ਨੂੰ ਪੈਂਟਨਵਿਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ 1974 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਈਆਂ।
ਪੂਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹੋ
ਰੌਲਟ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ, ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਸਾਡੇ ਰੌਲਟ ਐਕਟ ਅਤੇ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਸਾਕਾ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਤੱਥ ਹਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਸਭਾ ਕਿਸ ਲਈ ਹੋਈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਲਈ
ਫ਼ੌਰੀ ਕਾਰਨ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਡਾ. ਕਿਚਲੂ ਅਤੇ ਡਾ. ਸਤਿਆਪਾਲ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਸੀ। ਰੌਲਟ ਐਕਟ ਪਿਛੋਕੜ ਸੀ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ 'ਗੜਬੜਾਂ' ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਹੰਟਰ ਕਮੇਟੀ
ਹੰਟਰ ਕਮੇਟੀ (ਅਕਤੂਬਰ 1919) ਨੇ ਜਾਂਚ ਕਰ ਕੇ ਡਾਇਰ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ। 1918 ਦੀ ਰੌਲਟ (ਸੈਡੀਸ਼ਨ) ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਰੌਲਟ ਐਕਟ ਬਣਿਆ।
ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ (1920–25)
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ: ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਹੰਤਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸੰਘਰਸ਼।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਮਹੰਤਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਸੀ। 1920 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਲੀਗ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਨ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਮੋਰਚੇ (ਜਥੇਬੰਦ ਰੋਸ) ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ।
| ਘਟਨਾ | ਤਾਰੀਖ਼ | ਮੁੱਖ ਤੱਥ |
|---|---|---|
| SGPC ਦਾ ਗਠਨ | 15–16 ਨਵੰਬਰ 1920 | ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ; ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ |
| ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ | 14 ਦਸੰਬਰ 1920 | SGPC ਦਾ ਸਵੈ-ਸੇਵਕ ਵਿੰਗ; ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ |
| ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਕਾ (ਸ਼ਹੀਦੀ ਘਟਨਾ) | 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921 | ਮਹੰਤ ਨਰੈਣ ਦਾਸ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਧਾਰੋਵਾਲੀ ਦੇ ਜਥੇ (ਸਵੈ-ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ) ਦੇ ਲਗਭਗ 130 ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ |
| ਚਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮੋਰਚਾ | ਨਵੰਬਰ 1921 – 17 ਜਨਵਰੀ 1922 | ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਤੋਸ਼ਾਖ਼ਾਨੇ (ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ) ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸੌਂਪੀਆਂ |
| ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਮੋਰਚਾ | ਅਗਸਤ – ਨਵੰਬਰ 1922 | ਅਜਨਾਲਾ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ); ਮਹੰਤ ਸੁੰਦਰ ਦਾਸ; ਲੰਗਰ ਲਈ ਲੱਕੜਾਂ ਕੱਟਣ 'ਤੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ; ਸੀ. ਐੱਫ਼. ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਨੇ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖੀ |
| ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ | 1923–25 | ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ; 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1924 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥੇ 'ਤੇ ਗੋਲੀ |
| ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ (ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ) | 1925 (1 ਨਵੰਬਰ 1925 ਤੋਂ ਲਾਗੂ) | ਚੁਣੀ ਹੋਈ SGPC ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮਿਲਿਆ |
ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ
ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ — ਤੋਸ਼ਾਖ਼ਾਨੇ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸੌਂਪੀਆਂ ਗਈਆਂ (1922)
Unknown photographer, Wikimedia Commons · Public domain
ਤੁਰੰਤ ਤੱਥ
17 ਜਨਵਰੀ 1922 ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਤੋਸ਼ਾਖ਼ਾਨੇ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਵਾਪਸ ਮਿਲੀਆਂ, ਤਾਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਾਰ ਭੇਜੀ: "ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤੀ ਗਈ।"
- ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ: ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ (9 ਜੁਲਾਈ 1923)। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ, ਜੈਤੋ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਪਾਠ (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਪਾਠ) ਖੰਡਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। SGPC ਨੇ 9 ਸਤੰਬਰ 1923 ਨੂੰ "ਨਾਭਾ ਦਿਵਸ" ਮਨਾਇਆ ਅਤੇ 500-500 ਦੇ ਜਥੇ ਜੈਤੋ ਵੱਲ ਚੱਲੇ। ਸਤੰਬਰ 1923 ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਜੈਤੋ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ।
- ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ (1921–25): ਦੁਆਬੇ (ਜਲੰਧਰ–ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਦਾ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਧੜਾ, ਜੋ ਅਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਨੇਤਾ: ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ, ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ, ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੌਲਤਪੁਰ। ਅਖ਼ਬਾਰ: ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਦੁਆਬਾ। ਛੇ ਬੱਬਰਾਂ ਨੂੰ 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 1926 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
- 1925 ਦੇ ਐਕਟ ਹੇਠ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ SGPC ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ (1926)।
ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
- ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ (1921) = ਮਹੰਤ ਨਰੈਣ ਦਾਸ। ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ (1922) = ਮਹੰਤ ਸੁੰਦਰ ਦਾਸ, ਲੰਗਰ ਲਈ ਲੱਕੜਾਂ। ਜੈਤੋ (1923–25) = ਨਾਭਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬਹਾਲੀ।
- ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਮੰਗ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ 1925 ਸਾਰੇ ਅਕਾਲੀ ਮੋਰਚਿਆਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ, ਜੈਤੋ ਸਮੇਤ — ਇਸੇ ਲਈ ਉੱਤਰ-ਸੂਚੀਆਂ ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਜੈਤੋ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- SGPC ਦੇ ਦੋ "ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ": 1920 ਵਾਲੀ SGPC = ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ; 1925 ਦੇ ਐਕਟ ਹੇਠ ਚੁਣੀ ਪਹਿਲੀ SGPC (1926) = ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
'ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ' ਕਿਸ ਲਈ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਉਣ ਲਈ
ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ 1923 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਵਿਕਲਪ C ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਮੋਰਚੇ (1922) ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ HSRA
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ।
- ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ 1907 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਧੂ ਜੱਟ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾ (ਚੱਕ ਨੰ. 105, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ। ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ (ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਹੈ।
- ਪਿਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ; ਚਾਚਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ ਵਾਲੇ।
- DAV ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ (1921 ਵਿੱਚ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ।
- ਮਾਰਚ 1926 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ। ਇਹ ਇੱਕ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ (ਸਮਾਜਵਾਦੀ), ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀ ਸੀ।
- ਸਤੰਬਰ 1928 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਕੋਟਲਾ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (HSRA) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਇਸ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਸਨ; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ।
- ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ" (1930) ਲਿਖਿਆ।
ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ
- 30 ਅਕਤੂਬਰ 1928ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ
ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਨੇ ਕਾਲੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਰੋਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ; ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਜੇਮਜ਼ ਸਕਾਟ ਦੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ।
- 17 ਨਵੰਬਰ 1928ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।
- 17 ਦਸੰਬਰ 1928ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੇ ਸਕਾਟ ਸਮਝ ਕੇ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ (ASP) ਜੇ. ਪੀ. ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ। ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਅ ਦਿੱਤਾ।
- 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1929ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬੰਬ
ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਨਾਲ, ਪਬਲਿਕ ਸੇਫ਼ਟੀ ਬਿੱਲ (ਜਨਤਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਿੱਲ) ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ। ਨੁਕਸਾਨ-ਰਹਿਤ ਬੰਬ, ਪਰਚੇ ਅਤੇ ਨਾਅਰਾ "ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ"।
- 13 ਸਤੰਬਰ 1929ਜਤਿਨ ਦਾਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ
ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਦੇ 63ਵੇਂ ਦਿਨ।
- 23 ਮਾਰਚ 1931ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ ਮੰਨ ਕੇ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਥਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਡਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਮੰਗ ਅਣਸੁਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ (ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਥੀ
ਸੁਖਦੇਵ ਥਾਪਰ
ਜਨਮ 1907, ਲੁਧਿਆਣਾ · HSRA ਦੇ ਸੰਗਠਨਕਾਰ
- ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਫਾਂਸੀ।
Unknown, Wikimedia Commons · Public domain
ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਰਾਜਗੁਰੂ
ਜਨਮ 1908, ਖੇੜ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ) · ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼
- ਸਾਂਡਰਸ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਫਾਂਸੀ।
ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ
8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1929 · ਅਸੈਂਬਲੀ ਬੰਬ
- ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ; ਉਮਰ ਕੈਦ ਹੋਈ।
Punjab state archives, Wikimedia Commons · Public domain
ਦੁਰਗਾ ਭਾਬੀ
1928 ਵਿੱਚ ਬਚ ਨਿਕਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ · ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਵੋਹਰਾ
- ਸਾਂਡਰਸ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਤੁਰੰਤ ਤੱਥ
23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਹੀਦ ਸਮਾਰਕ ਹੈ।
ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
- ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਂਡਰਸ (ਸਹਾਇਕ ਸੁਪਰਡੈਂਟ) ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ, ਸਕਾਟ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ 'ਤੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।
- ਅਸੈਂਬਲੀ ਬੰਬ ਪਬਲਿਕ ਸੇਫ਼ਟੀ ਬਿੱਲ (ਜਨਤਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਿੱਲ) ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡ ਡਿਸਪਿਊਟਸ ਬਿੱਲ (ਮਜ਼ਦੂਰ ਝਗੜਾ ਬਿੱਲ, 1929) ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸੀ — ਰੌਲਟ ਐਕਟ ਦੇ ਨਹੀਂ।
- ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸਨ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਹੀਂ।
- ਸਰਾਭਾ — ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ, 1915 ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ — HSRA, 1931 ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1929 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਨਾਗਰਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀਆਂ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਬਲਿਕ ਸੇਫ਼ਟੀ ਬਿੱਲ ਦਾ ਵਿਰੋਧ
8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1929 ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ-ਰਹਿਤ ਬੰਬ ਪਬਲਿਕ ਸੇਫ਼ਟੀ ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡ ਡਿਸਪਿਊਟਸ ਬਿੱਲ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸਨ — ਰੌਲਟ ਐਕਟ ਦੇ ਨਹੀਂ।
ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ (1865–1928)
"ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ" — ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ੇਰ।
- ਜਨਮ 28 ਜਨਵਰੀ 1865 ਨੂੰ ਢੁੱਡੀਕੇ (ਮੋਗਾ) ਵਿੱਚ। ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਮੈਂਬਰ।
- ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਬਿਪਿਨ ਚੰਦਰ ਪਾਲ ਨਾਲ ਲਾਲ–ਬਾਲ–ਪਾਲ ਤਿੱਕੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ।
- ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ (1894) ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ। 1907 ਵਿੱਚ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਾਂਡਲੇ ਦੇਸ਼-ਨਿਕਾਲਾ।
- 1914 ਤੋਂ 1919 ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੰਡੀਅਨ ਹੋਮ ਰੂਲ ਲੀਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
- ਕਲਕੱਤਾ, 1920 ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ; 1921 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਲੋਕ ਸੇਵਕ ਮੰਡਲ (Servants of the People Society) ਬਣਾਇਆ।
- 30 ਅਕਤੂਬਰ 1928 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿਰੁੱਧ ਰੋਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ; ਸੱਟਾਂ ਕਾਰਨ 17 ਨਵੰਬਰ 1928 ਨੂੰ ਦੇਹਾਂਤ।
ਯਾਦ ਰੱਖੋ
ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ: ਢੁੱਡੀਕੇ (ਜਨਮ) → ਮਾਂਡਲੇ (ਦੇਸ਼-ਨਿਕਾਲਾ 1907) → ਕਲਕੱਤਾ (ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ 1920) → ਲਾਹੌਰ (ਲਾਠੀਚਾਰਜ 1928)। ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ: ਢੁੱ-ਮਾਂ-ਕ-ਲਾ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
1907 ਵਿੱਚ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਕਿੱਥੇ ਦੇਸ਼-ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਮਾਂਡਲੇ
ਨਹਿਰੀ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਮਈ 1907 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਂਡਲੇ (ਬਰਮਾ) ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਰੰਗੂਨ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ
ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਲੜੀ ਗਈ।
- ਪੰਜਾਬ ਰਿਆਸਤੀ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 17 ਜੁਲਾਈ 1928 ਨੂੰ ਮਾਨਸਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਪ੍ਰਧਾਨ: ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ।
- ਇਸ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ, ਜੀਂਦ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਹੱਕਾਂ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
- ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ ਦਾ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਵਰੀ 1935 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ।
- 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਲਹਿਰ ਪੈਪਸੂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
'ਪੰਜਾਬ ਰਿਆਸਤੀ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ' ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਣ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ
ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ 17 ਜੁਲਾਈ 1928 ਨੂੰ ਮਾਨਸਾ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ। ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਨੇਤਾ ਸਨ।
1947 ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਵੰਡ।
- ਸਰ ਫ਼ਜ਼ਲ-ਏ-ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਸਰ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (1923) ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਸੀ। 1937 ਤੋਂ ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
- ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ: ਗ਼ਦਰੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ 1926 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕਿਰਤੀ ਰਸਾਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1928 ਨੂੰ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ ਨੇ ਬਣਾਈ। ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ ਵਾਂਗ ਇਹ ਵੀ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।
- ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ (1937 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ — ਅੱਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਾਂਗ): ਸਰ ਸਿਕੰਦਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ (1937–42) ਅਤੇ ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ ਟਿਵਾਣਾ (1942 – 2 ਮਾਰਚ 1947), ਸੰਯੁਕਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ।
- ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ (1942) ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਲੋਕ-ਹਮਾਇਤ ਮਿਲੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਵਜ਼ਾਰਤ ਜੰਗੀ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
- ਵੱਖਰੇ ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵਾਲਾ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦਾ ਲਾਹੌਰ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 23 ਮਾਰਚ 1940 ਨੂੰ ਮਿੰਟੋ ਪਾਰਕ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਇਆ।
- ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ੌਜੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ (INA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ 1942 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਫ਼ਸਰ ਕੈਪਟਨ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ (1945–46) ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਹ ਨਵਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕੁਮਾਰ ਸਹਿਗਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ।
- 17 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਰੈਡਕਲਿਫ਼ ਐਵਾਰਡ ਨੇ 29 ਵਿੱਚੋਂ 13 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਨੂੰ ਅਤੇ 16 ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ। ਲਾਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਸ਼ਿਮਲਾ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਸੰਯੁਕਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੌਣ ਸਨ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ
ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ ਟਿਵਾਣਾ 1942 ਤੋਂ 2 ਮਾਰਚ 1947 ਤੱਕ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਕੰਦਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ (1937–42) ਸਨ।
ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਗੂ
ਕੀ ਕਿੱਥੇ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਕਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
ਨਕਸ਼ਾ
ਅੱਜ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ
ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇਦਰਿਆ
ਨਕਸ਼ਾ: geoBoundaries (ODbL; DataMeet CC BY 2.5 IN), Natural Earth ਦਰਿਆ (ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ)
ਯਾਦ-ਕਾਰਡ
ਲਹਿਰ → ਆਗੂ
- ਕੂਕਾ (ਨਾਮਧਾਰੀ) ਲਹਿਰ, 1857
- ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ)
- ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ, 1907
- ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਗੀਤ: ਬਾਂਕੇ ਦਿਆਲ)
- ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ, 1913 — ਪ੍ਰਧਾਨ
- ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ (ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ: ਲਾਲਾ ਹਰ ਦਿਆਲ)
- ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ, 1914
- ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ
- ਚਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮੋਰਚਾ, 1921–22
- ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ
- ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ, 1921–25
- ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ
- ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ, 1926
- ਭਗਤ ਸਿੰਘ (ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ)
- ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ, 1928
- ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼
- ਪੰਜਾਬ ਰਿਆਸਤੀ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ, 1928
- ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ
- ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ, 1942
- ਕੈਪਟਨ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ
ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ
ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ
"ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ੇਰ। ਧਿਆਨ ਦਿਓ: ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਿਆਰੀ ਉੱਤਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੈ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ
ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ
23 ਮਾਰਚ 1931 ਨੂੰ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ।
ਊਧਮ ਸਿੰਘ
ਰਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ
1940 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਨਾਂ।
ਸਰ ਛੋਟੂ ਰਾਮ
ਦੀਨਬੰਧੂ
ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ; ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਨੇਤਾ।
ਪੂਰੀ ਸਾਰਣੀ: ਕਿਸ ਨੇ ਕਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
| ਵਿਅਕਤੀ | ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
|---|---|
| ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ | ਨਾਮਧਾਰੀ (ਕੂਕਾ) ਲਹਿਰ; ਬਾਈਕਾਟ ਦੇ ਮੋਢੀ |
| ਸਰਦਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ | ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ, 1907 |
| ਬਾਂਕੇ ਦਿਆਲ | ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ |
| ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ | ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਪ੍ਰਧਾਨ |
| ਲਾਲਾ ਹਰ ਦਿਆਲ | ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ; ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ |
| ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ | ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲਿਆ, 1914 |
| ਕਿਚਲੂ ਅਤੇ ਸਤਿਆਪਾਲ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਕਾਰਨ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਸਭਾ ਹੋਈ |
| ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ | ਚਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮੋਰਚਾ; 1925 ਦੇ ਐਕਟ ਹੇਠ SGPC ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ |
| ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ | ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਨੇਤਾ |
| ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ | ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ |
| ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ | ਕਿਰਤੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ; ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ, 1928 |
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਕੌਣ ਸਨ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਲਾਲਾ ਹਰ ਦਿਆਲ
ਹਰ ਦਿਆਲ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ।
ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
- ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ = ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ। ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ = ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਪੇਪਰਾਂ ਦਾ ਮਿਆਰੀ ਉੱਤਰ)। ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਬੰਗਾਲ = ਫ਼ਜ਼ਲੁਲ ਹੱਕ।
- ਗ਼ਦਰ ਪ੍ਰਧਾਨ = ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ; ਗ਼ਦਰ ਸਕੱਤਰ/ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ = ਲਾਲਾ ਹਰ ਦਿਆਲ। ਵਿਕਲਪ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ।
- ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ = ਗ਼ਦਰ ਪ੍ਰਧਾਨ, 1913। ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ = ਕਿਰਤੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ, ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ, 1928।
- ਗ਼ਦਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ = ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ (ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ); ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ = ਐਸਟੋਰੀਆ, ਓਰੇਗਨ। ਬਰਲਿਨ ਜਾਂ ਟੋਕੀਓ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
- ਕ੍ਰਮ: ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ 1897 → ਗ਼ਦਰ 1913 → ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ 1914 → ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ 1919।
- ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਸਭਾ ਦਾ ਫ਼ੌਰੀ ਕਾਰਨ ਕਿਚਲੂ ਅਤੇ ਸਤਿਆਪਾਲ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਸੀ; ਰੌਲਟ ਐਕਟ ਪਿਛੋਕੜ ਸੀ।
- ਹੰਟਰ ਕਮੇਟੀ (1919) ਨੇ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ; ਰੌਲਟ (ਸੈਡੀਸ਼ਨ) ਕਮੇਟੀ (1918) ਤੋਂ ਰੌਲਟ ਐਕਟ ਬਣਿਆ।
- ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਜੰਗ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ) ਵਿੱਚ ਹੈ।
- ਸਿਕੰਦਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ — ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 1937–42। ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਹਯਾਤ ਟਿਵਾਣਾ — ਆਖ਼ਰੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ, 1942–47।
- ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ (ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ, ਚਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮੋਰਚਾ) ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ (ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ।
ਤੁਰੰਤ ਦੁਹਰਾਈ
ਪੇਪਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਇਹ ਪੜ੍ਹੋ।
ਝਟਪਟ ਤੱਥ
- ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਲੇਵਾਂ: 29 ਮਾਰਚ 1849, ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ
- ਪਹਿਲਾ ਚੀਫ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ: ਜੌਨ ਲਾਰੈਂਸ (1853)
- NWFP ਵੱਖ ਹੋਇਆ: 1901 (ਕਰਜ਼ਨ)
- ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ: ਮਹਾਲਵਾੜੀ
- ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਹਿਰੀ ਬਸਤੀ: ਲੋਅਰ ਚਨਾਬ (ਲਾਇਲਪੁਰ)
- ਪੰਜਾਬ ਭੂਮੀ ਇੰਤਕਾਲ ਕਾਨੂੰਨ: 1900
- ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ: ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ, 1857
- 66 ਕੂਕੇ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ: ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ, 1872
- ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1873
- ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ ਗੀਤ: ਬਾਂਕੇ ਦਿਆਲ, 1907
- ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ: 1913; ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ, ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ
- ਗ਼ਦਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ: "ਸਾਡਾ ਧਰਮ ਦੇਸ਼-ਭਗਤੀ ਸੀ" — ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ
- ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ: ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ; ਵੈਨਕੂਵਰ ਪਹੁੰਚਿਆ 23 ਮਈ 1914
- ਸਰਾਭੇ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ: 16 ਨਵੰਬਰ 1915
- ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼: 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919; ਗੋਲੀ ਡਾਇਰ ਨੇ ਚਲਵਾਈ, ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਓ'ਡਵਾਇਰ ਨੇ
- ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਯਾਦਗਾਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ: 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1961, ਡਾ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ
- ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਕਾ: 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921
- ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ: 1925
- ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ: 23 ਮਾਰਚ 1931, ਲਾਹੌਰ
- ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਓ'ਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ: 13 ਮਾਰਚ 1940, ਲੰਡਨ
ਪੂਰੀ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ, 1849 ਤੋਂ 1947 (20 ਘਟਨਾਵਾਂ)ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ
- 1849ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਲੇਵਾਂ
29 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਵੱਲੋਂ, ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।
- 1857ਨਾਮਧਾਰੀ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ
ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਵਿਸਾਖੀ, ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ (ਲੁਧਿਆਣਾ)।
- 1872ਕੂਕੇ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਏ
ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਵਿੱਚ 66 ਕੂਕੇ ਸ਼ਹੀਦ, 17–18 ਜਨਵਰੀ।
- 1873ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ, 1 ਅਕਤੂਬਰ। ਲਾਹੌਰ ਸਿੰਘ ਸਭਾ 1879 ਵਿੱਚ ਬਣੀ।
- 1897ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਲੜਾਈ
36ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਦੇ 21 ਜਵਾਨ ਚੌਕੀ ਬਚਾਉਂਦੇ ਸ਼ਹੀਦ, 12 ਸਤੰਬਰ।
- 1907ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ
ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਨੂੰ ਮਾਂਡਲੇ ਦੇਸ਼-ਨਿਕਾਲਾ।
- 1913ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ; ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਲਾਲਾ ਹਰ ਦਿਆਲ ਸਕੱਤਰ।
- 1914ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ
ਵੈਨਕੂਵਰ ਤੋਂ ਮੋੜਿਆ; 29 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਬਜ ਬਜ ਘਾਟ 'ਤੇ ਗੋਲੀ।
- 1915ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ
16 ਨਵੰਬਰ, ਲਾਹੌਰ, 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ।
- 1919ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਸਾਕਾ
13 ਅਪ੍ਰੈਲ (ਵਿਸਾਖੀ), ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ; ਗੋਲੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਡਾਇਰ ਨੇ ਦਿੱਤਾ।
- 1920SGPC ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਣੇ
ਨਵੰਬਰ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1920।
- 1921ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਕਾ
20 ਫ਼ਰਵਰੀ; ਲਗਭਗ 130 ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ।
- 1922ਚਾਬੀਆਂ ਦਾ ਮੋਰਚਾ ਜਿੱਤਿਆ; ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਮੋਰਚਾ
17 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਚਾਬੀਆਂ ਵਾਪਸ; ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼।
- 1923–25ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ
ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਲਈ।
- 1925ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ
1 ਨਵੰਬਰ 1925 ਤੋਂ ਲਾਗੂ।
- 1928ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ; ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ; ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ
ਮਾਨਸਾ ਵਿੱਚ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ (17 ਜੁਲਾਈ); ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 17 ਨਵੰਬਰ; ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ 17 ਦਸੰਬਰ।
- 1929ਅਸੈਂਬਲੀ ਬੰਬ
8 ਅਪ੍ਰੈਲ, ਦਿੱਲੀ — ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ।
- 1931ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ
23 ਮਾਰਚ, ਲਾਹੌਰ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ।
- 1940ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਓ'ਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ
13 ਮਾਰਚ, ਕੈਕਸਟਨ ਹਾਲ, ਲੰਡਨ।
- 1947ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਵੰਡ
15 ਅਗਸਤ; ਰੈਡਕਲਿਫ਼ ਐਵਾਰਡ ਦਾ ਐਲਾਨ 17 ਅਗਸਤ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ
13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਲੋਕ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਗੋਲੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕਿਸ ਨੇ ਦਿੱਤਾ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਡਾ. ਸੈਫ਼ੁਦੀਨ ਕਿਚਲੂ ਅਤੇ ਡਾ. ਸਤਿਆਪਾਲ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਲਈ। ਗੋਲੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ-ਜਨਰਲ ਰੈਜੀਨਾਲਡ ਡਾਇਰ ਨੇ ਦਿੱਤਾ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ
ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਣ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਕਿੱਥੇ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ; ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ, ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ
"ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ" ਗੀਤ ਕਿਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਕਿਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਝੰਗ ਸਿਆਲ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਾਂਕੇ ਦਿਆਲ ਨੇ। ਇਸ ਨੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ 1907 ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ।