MockSutraNotes
PUNJAB GK · FOUNDATION SERIES

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਤੇ ਜਲਗਾਹਾਂ: ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਚਿੰਨ੍ਹ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਜੰਗਲ, ਰਾਜ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਫੁੱਲ, ਛੇ ਰਾਮਸਰ ਜਲਗਾਹਾਂ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖਾਂ ਤੇ ਚਿੜੀਆਘਰ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਮਿਤੀ ਸਮੇਤ ਤੱਥ ਜੋ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Punjab PolicePSSSBPPSCPatwari11 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂRead in English
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਰੀਕੇ ਜਲਗਾਹ: ਜਲਕੁੰਭੀ ਨਾਲ ਢਕੇ ਖੋਖਲੇ ਪਾਣੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਘਾਟ
ਹਰੀਕੇ ਜਲਗਾਹ, ਜਿੱਥੇ ਬਿਆਸ ਸਤਲੁਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਲਗਾਹ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ (1990) ਹੈ। ਤਸਵੀਰ: Jaypee, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਜਲਗਾਹਾਂ (ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਜੋ ਗਿੱਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਖੋਖਲੇ ਪਾਣੀ ਹੇਠ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਛੇ ਰਾਮਸਰ ਜਲਗਾਹਾਂ, ਕਈ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਤੇ ਬਾਜ਼ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ।

  • ਜੰਗਲ — ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੈ।
  • ਰਾਜ ਚਿੰਨ੍ਹ — ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਰੁੱਖ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ-ਜੀਵ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ।
  • ਜਲਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਰੱਖਾਂ — ਛੇ ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ, ਮੁੱਖ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖਾਂ ਅਤੇ ਚਿੜੀਆਘਰ, ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ।
  • ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ — ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਮਿਤੀ ਵਾਲੇ ਤੱਥ ਜੋ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
~6%
ਦਰਜ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ
~3.6%
ਅਸਲ ਜੰਗਲੀ ਢਕਾਅ
ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਸਰਵੇਖਣ
6
ਰਾਮਸਰ ਜਲਗਾਹਾਂ
1990, 2002, 2019
0
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ
ਕੇਵਲ ਰੱਖਾਂ
"0 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ" ਕਿਉਂ?ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੰਗਲ

ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ, ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ।

  • ਦਰਜ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ (ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਜ਼ਮੀਨ) ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕੇਵਲ ਲਗਭਗ 6% ਹੈ — 50,362 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 3,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ.।
  • ਅਸਲ ਜੰਗਲੀ ਢਕਾਅ (ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲ ਸਥਿਤੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਹੋਰ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ — ਲਗਭਗ 3.6% (2021 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ 3.67%)। ਵੱਡੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣੇ ਦਾ ਜੰਗਲੀ ਢਕਾਅ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ; ਹਰਿਆਣਾ (3.63%) ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਜੋੜ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਲਗਭਗ 6.8% ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
  • ਕਾਰਨ ਸਿੱਧਾ ਹੈ: ਲਗਭਗ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਖੇਤੀ ਹੇਠ ਹੈ। ਵੇਖੋ ਜਲਵਾਯੂ, ਮਿੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ।
  • ਬਹੁਤੇ ਜੰਗਲ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਢੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨ: ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਰੂਪਨਗਰ, ਪਠਾਨਕੋਟ ਅਤੇ ਐੱਸ.ਬੀ.ਐੱਸ. ਨਗਰ। ਕੰਢੀ ਪੱਟੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ।
  • ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ (ਤਹਿਸੀਲ) ਹੈ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਹੀਂ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਦਰਜ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਬਨਾਮ ਜੰਗਲੀ ਢਕਾਅ

ਦਰਜ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਰਿਕਾਰਡ ਜੰਗਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ (ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 6%)। ਜੰਗਲੀ ਢਕਾਅ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠ ਵੇਖਦੇ ਹਨ (ਲਗਭਗ 3.6%)। ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਿਹੜਾ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਦਰਜ ਖੇਤਰ ~6%→ਜੰਗਲੀ ਢਕਾਅ ~3.6%→ਜੰਗਲ + ਰੁੱਖ ਢਕਾਅ ~6.8%
ਬਨਸਪਤੀ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪੱਟੀਆਂਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਬਨਸਪਤੀ ਪੱਟੀਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇਮੁੱਖ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਪੌਦੇ
ਉਪ-ਊਸ਼ਣ ਚੀਲ੍ਹਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਧਾਰਾਂ (ਪਠਾਨਕੋਟ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)ਚੀਲ੍ਹ
ਉਪ-ਊਸ਼ਣ ਝਾੜੀਦਾਰ (ਪਹਾੜੀ)ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਢਲਾਣਾਂਝਾੜੀਆਂ, ਖ਼ੈਰ, ਢੱਕ
ਉੱਤਰੀ ਊਸ਼ਣ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਝੜੀਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਕੰਢੀ ਖੇਤਰਢੱਕ (ਪਲਾਸ), ਖ਼ੈਰ, ਟਾਹਲੀ, ਜਾਮਣ, ਕਿੱਕਰ
ਊਸ਼ਣ ਕੰਡੇਦਾਰਸੁੱਕਾ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮਕਿੱਕਰ, ਜੰਡ, ਵਣ (ਜਾਲ), ਕਰੀਰ, ਮਲ੍ਹਾ
ਪੱਤਝੜੀ ਰੁੱਖ ਸੁੱਕੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪੱਤੇ ਝਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੰਢੀ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਊਸ਼ਣ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਝੜੀ ਜੰਗਲ ਹਨ।
ਤੁਰੰਤ ਤੱਥ

ਕਿੱਕਰ (ਬਬੂਲ) ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਂ Acacia nilotica ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਛਿੱਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਟੈਨਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਚਮੜਾ ਰੰਗਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਗੂੰਦ ਅਤੇ ਫਲੀਆਂ ਵੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦਾਤਣ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਖੰਭ ਵਰਗੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਗੋਲ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਕਿੱਕਰ ਦੀ ਟਾਹਣੀ
ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੀ ਕਿੱਕਰ (ਬਬੂਲ), Acacia nilotica। ਇਸ ਦੀ ਛਿੱਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਟੈਨਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦਾਤਣ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਸਵੀਰ: Varinder Naturaphile, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਲਗਭਗ ___ % ਹੈ।
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਕਿਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜ ਚਿੰਨ੍ਹ

ਪੰਜ ਚਿੰਨ੍ਹ। ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਨਾਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ
ਪੰਜਾਬ (ਰਾਜ)
ਭਾਰਤ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ)
ਪਸ਼ੂ
ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ
ਬਾਘ
ਪੰਛੀ
ਬਾਜ਼ (ਉੱਤਰੀ ਗੋਸ਼ਾਕ, Northern Goshawk)
ਮੋਰ
ਰੁੱਖ
ਸ਼ੀਸ਼ਮ (ਟਾਹਲੀ)
ਬੋਹੜ
ਫੁੱਲ
ਗਲੈਡੀਓਲਸ
ਕਮਲ
ਜਲ-ਜੀਵ
ਸਿੰਧ ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫ਼ਿਨ (2019 ਵਿੱਚ ਐਲਾਨੀ)
ਗੰਗਾ ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫ਼ਿਨ
ਦੋਵਾਂ ਸੂਚੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਰਲਾਓ। ਪਿੱਪਲ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖ ਹੈ ਪਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ; ਅੰਬ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਲ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜ-ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਫੁੱਲ
ਹਰੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਲੰਮੇ ਵਲਦਾਰ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਨਰ ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ
ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ — ਰਾਜ-ਪਸ਼ੂ; ਗੂੜ੍ਹਾ ਰੰਗ ਅਤੇ ਵਲਦਾਰ ਸਿੰਗ ਕੇਵਲ ਨਰਾਂ ਦੇ
Davidvraju, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਟਾਹਣੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਧਾਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਬਾਜ਼
ਬਾਜ਼ (ਉੱਤਰੀ ਗੋਸ਼ਾਕ) — ਰਾਜ-ਪੰਛੀ
Norbert Kenntner, Berlin, Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0
ਹਰੇ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਉੱਚੇ ਸ਼ੀਸ਼ਮ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ
ਸ਼ੀਸ਼ਮ (ਟਾਹਲੀ) — ਰਾਜ-ਰੁੱਖ
Bijay Chaurasia, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਤਲਵਾਰ ਵਰਗੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਲ ਗਲੈਡੀਓਲਸ ਦਾ ਫੁੱਲ
ਗਲੈਡੀਓਲਸ — ਰਾਜ-ਫੁੱਲ
ShohagS, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਤਸਵੀਰ
ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਂਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਂ
ਕਾਲਾ ਹਿਰਨAntilope cervicapra
ਬਾਜ਼Accipiter gentilis
ਸ਼ੀਸ਼ਮDalbergia sissoo
ਗਲੈਡੀਓਲਸGladiolus
ਸਿੰਧ ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫ਼ਿਨPlatanista minor (ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ: Platanista gangetica minor)
ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਂ ਘੱਟ ਹੀ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੰਧ ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫ਼ਿਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ, Platanista minor, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਦ ਰੱਖੋ

ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਓ: ਕਾਲਾ ਬਾਜ਼ ਸ਼ੀਸ਼ਮ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ, ਗਲੈਡੀਓਲਸ ਸੁੰਘਦਾ, ਡਾਲਫ਼ਿਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ → ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ (ਪਸ਼ੂ), ਬਾਜ਼ (ਪੰਛੀ), ਸ਼ੀਸ਼ਮ (ਰੁੱਖ), ਗਲੈਡੀਓਲਸ (ਫੁੱਲ), ਡਾਲਫ਼ਿਨ (ਜਲ-ਜੀਵ)।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫ਼ਿਨ

ਸਿੰਧ ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫ਼ਿਨ ਲਗਭਗ ਅੰਨ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰਾਹ ਲੱਭਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਜਲ-ਜੀਵ ਐਲਾਨਿਆ। ਦਰਿਆ ਦਾ ਇਸ ਦਾ ਘਰ-ਖੇਤਰ ਬਿਆਸ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਜੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫ਼ਿਨ ਨਾਲ ਨਾ ਰਲਾਓ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲ-ਜੀਵ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਵਿਕਰਮਸ਼ਿਲਾ ਡਾਲਫ਼ਿਨ ਰੱਖ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।

ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਆਉਂਦੀ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫ਼ਿਨ ਦੀ ਪਿੱਠ ਅਤੇ ਖੰਭ
ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਉੱਪਰ ਆਉਂਦੀ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫ਼ਿਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਡਾਲਫ਼ਿਨ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਿਆਸ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ: Navdeepsood, Wikimedia Commons · CC BY 4.0
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਰਾਜ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੁੱਖ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਰਾਮਸਰ ਜਲਗਾਹਾਂ

ਛੇ ਸਥਾਨ: ਇੱਕ 1990 ਵਿੱਚ, ਦੋ 2002 ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ 2019 ਵਿੱਚ।

ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੀ ਜਲਗਾਹ, ਜੋ ਰਾਮਸਰ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ 1971 ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਮਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਭਾਰਤ 1982 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਚਿਲਿਕਾ (ਓਡੀਸ਼ਾ) ਅਤੇ ਕੇਵਲਾਦੇਵ (ਰਾਜਸਥਾਨ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸਥਾਨ ਸਨ (1981)।

1971: ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ (ਈਰਾਨ)→1982: ਭਾਰਤ ਸ਼ਾਮਲ→1990: ਹਰੀਕੇ ਸੂਚੀਬੱਧ
ਨਕਸ਼ਾ
ਰਾਮਸਰ ਜਲਗਾਹਾਂ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖਾਂ ਅਤੇ ਛੱਤਬੀੜ ਚਿੜੀਆਘਰ
ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਹਰਿਆਣਾਰਾਜਸਥਾਨਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰਪਾਕਿਸਤਾਨਰਾਵੀਸਤਲੁਜਚਨਾਬਬਿਆਸਹਰੀਕੇ 1990ਕਾਂਜਲੀ 2002ਰੋਪੜ 2002ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ-ਮਿਆਣੀ 2019ਨੰਗਲ 2019ਅਬੋਹਰ ਰੱਖਬੀੜ ਐਸ਼ਵਾਣਛੱਤਬੀੜ ਚਿੜੀਆਘਰ
ਦਰਿਆ
ਪਿੰਨ ਪੰਜ ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ (ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਸਾਲ ਸਮੇਤ), ਦੋ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖਾਂ ਅਤੇ ਛੱਤਬੀੜ ਚਿੜੀਆਘਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਛੇਵਾਂ, ਬਿਆਸ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ, ਪਠਾਨਕੋਟ ਤੋਂ ਹਰੀਕੇ ਤੱਕ ਬਿਆਸ ਦਾ ਪੂਰਾ 185 ਕਿ.ਮੀ. ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਹਰੀਕੇ ਉੱਥੇ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਿਆਸ ਸਤਲੁਜ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਰੋਪੜ ਅਤੇ ਨੰਗਲ ਸਤਲੁਜ ਉੱਤੇ ਹਨ; ਕਾਂਜਲੀ ਕਪੂਰਥਲਾ ਨੇੜੇ ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਨਕਸ਼ਾ: geoBoundaries (ODbL; DataMeet CC BY 2.5 IN), Natural Earth ਦਰਿਆ (ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ)
ਜਲਗਾਹਰਾਮਸਰ ਤਾਰੀਖ਼ਜ਼ਿਲ੍ਹਾਜਲ-ਸਰੋਤਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਰੱਖੋ
ਹਰੀਕੇ23 ਮਾਰਚ 1990ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾਬਿਆਸ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਦਾ ਸੰਗਮਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਲਗਾਹ; 4,100 ਹੈਕਟੇਅਰ
ਕਾਂਜਲੀ22 ਜਨਵਰੀ 2002ਕਪੂਰਥਲਾਕਾਲੀ ਵੇਈਂ (ਛੋਟੀ ਨਦੀ)ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਝੀਲ (1870); 183 ਹੈਕਟੇਅਰ
ਰੋਪੜ22 ਜਨਵਰੀ 2002ਰੂਪਨਗਰਸਤਲੁਜ, ਰੋਪੜ ਹੈੱਡਵਰਕਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ1,365 ਹੈਕਟੇਅਰ
ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ-ਮਿਆਣੀ26 ਸਤੰਬਰ 2019ਗੁਰਦਾਸਪੁਰਛੰਭ (ਦਲਦਲ)ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ (2007); 344 ਹੈਕਟੇਅਰ
ਬਿਆਸ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ26 ਸਤੰਬਰ 2019ਬਿਆਸ ਦੇ 185 ਕਿ.ਮੀ. ਦੇ ਨਾਲ, ਪਠਾਨਕੋਟ ਤੋਂ ਹਰੀਕੇਬਿਆਸ ਦਰਿਆਸਿੰਧ ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫ਼ਿਨ; ਘੜਿਆਲ 2017 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਸਾਏ; 6,429 ਹੈਕਟੇਅਰ
ਨੰਗਲ26 ਸਤੰਬਰ 2019ਰੂਪਨਗਰਨੰਗਲ ਜਲ ਭੰਡਾਰ (ਸਤਲੁਜ)ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ; 116 ਹੈਕਟੇਅਰ
ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਮੰਤਰਾਲੇ (MoEFCC) ਦੀ ਸੂਚੀ ਤੋਂ ਹਨ। ਹਰ ਜਲਗਾਹ ਦਾ ਦਰਿਆ ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਮੇਤ ਯਾਦ ਕਰੋ।
ਯਾਦ ਰੱਖੋ

1 – 2 – 3: 1990 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨ (ਹਰੀਕੇ), 2002 ਵਿੱਚ ਦੋ (ਕਾਂਜਲੀ, ਰੋਪੜ), 2019 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ (ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ-ਮਿਆਣੀ, ਬਿਆਸ, ਨੰਗਲ)। ਕੁੱਲ 6।

ਛੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਅਤੇ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਰਾਮਸਰ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ
ਬਿਆਸ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ
6,429 ਹੈਕਟੇਅਰ
ਹਰੀਕੇ
4,100 ਹੈਕਟੇਅਰ
ਰੋਪੜ
1,365 ਹੈਕਟੇਅਰ
ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ-ਮਿਆਣੀ
344 ਹੈਕਟੇਅਰ
ਕਾਂਜਲੀ
183 ਹੈਕਟੇਅਰ
ਨੰਗਲ
116 ਹੈਕਟੇਅਰ
ਖੇਤਰਫਲ ਰਾਮਸਰ ਸੂਚੀ ਅਨੁਸਾਰ। ਬਿਆਸ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਰਿਆ ਦਾ ਲੰਮਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਨੰਗਲ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ।
ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ
  1. 1990
    ਹਰੀਕੇ ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ ਬਣਿਆ

    ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ, 23 ਮਾਰਚ 1990 ਨੂੰ।

  2. 2002
    ਕਾਂਜਲੀ ਅਤੇ ਰੋਪੜ ਸ਼ਾਮਲ

    ਦੋਵੇਂ 22 ਜਨਵਰੀ 2002 ਨੂੰ।

  3. 2007
    ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ-ਮਿਆਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ

    ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ।

  4. 2017
    ਬਿਆਸ ਵਿੱਚ ਘੜਿਆਲ ਵਾਪਸ

    ਬਿਆਸ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਘੜਿਆਲ ਮੁੜ ਵਸਾਏ ਗਏ।

  5. 2019
    ਤਿੰਨ ਨਵੇਂ ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ

    ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ-ਮਿਆਣੀ, ਬਿਆਸ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਅਤੇ ਨੰਗਲ, 26 ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ। ਸਿੰਧ ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫ਼ਿਨ ਰਾਜ ਜਲ-ਜੀਵ ਐਲਾਨੀ ਗਈ।

ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਕਾਂਜਲੀ ਜਲਗਾਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਹਰੀਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨ

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੱਛੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਜਲਗਾਹ, ਫਿਰ ਉਸ ਵਰਗੀਆਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਅਤੇ 2019 ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਥਾਨ।

  • ਇਹ ਉੱਥੇ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਿਆਸ ਸਤਲੁਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹਰੀਕੇ ਕਸਬੇ ਦੇ ਨੇੜੇ। ਹਰੀਕੇ ਹੈੱਡਵਰਕਸ (ਦਰਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਬੈਰਾਜ) ਪਾਣੀ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਨਾਲ ਇਹ ਜਲਗਾਹ ਬਣੀ। ਹੈੱਡਵਰਕਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਿਆ, ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਡੈਮ ਵਿੱਚ।
  • ਤਿੰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੈ: ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਿਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ 2006 ਤੱਕ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਹ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ।
  • ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 4,100 ਹੈਕਟੇਅਰ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਲਗਾਹ ਹੈ।
  • 23 ਮਾਰਚ 1990 ਨੂੰ ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ ਐਲਾਨੀ ਗਈ — ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ।
  • ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹਰੀਕੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ (ਪੰਛੀ) ਰੱਖ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਿਰ-ਧਾਰੀ ਹੰਸ (bar-headed goose)।
  • ਰਾਜਸਥਾਨ ਫੀਡਰ (ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ) ਹਰੀਕੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੱਥਰੀਲੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਲੇਟੀ-ਚਿੱਟੇ ਸਿਰ-ਧਾਰੀ ਹੰਸਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਝੁੰਡ
ਸਿਰ-ਧਾਰੀ ਹੰਸ — ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਰੀਕੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਤਸਵੀਰ: Charles J. Sharp, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਹਰੀਕੇ ਬਨਾਮ ਕਾਂਜਲੀ ਬਨਾਮ ਰੋਪੜ
ਹਰੀਕੇ
ਕਾਂਜਲੀ
ਰੋਪੜ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ
ਕਪੂਰਥਲਾ
ਰੂਪਨਗਰ (ਰੋਪੜ)
ਪਾਣੀ
ਬਿਆਸ + ਸਤਲੁਜ ਦਾ ਮੇਲ
ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ (ਬਿਆਸ ਨਹੀਂ)
ਕੇਵਲ ਸਤਲੁਜ
ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ
ਹਰੀਕੇ ਹੈੱਡਵਰਕਸ
ਛੋਟਾ ਬੰਨ੍ਹ, 1870
ਰੋਪੜ ਹੈੱਡਵਰਕਸ
ਰਾਮਸਰ
1990 (ਪਹਿਲੀ)
2002
2002
ਖੇਤਰਫਲ
4,100 ਹੈਕਟੇਅਰ
183 ਹੈਕਟੇਅਰ
1,365 ਹੈਕਟੇਅਰ
ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਹੈ। ਕਾਂਜਲੀ ਬਠਿੰਡੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ।
  • ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ-ਮਿਆਣੀ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ): ਕੁਦਰਤੀ ਛੰਭ (ਦਲਦਲੀ ਜ਼ਮੀਨ)। 2007 ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬਣਿਆ, ਭਾਵ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
  • ਬਿਆਸ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ: ਪਠਾਨਕੋਟ ਤੋਂ ਹਰੀਕੇ ਤੱਕ ਬਿਆਸ ਦਾ 185 ਕਿ.ਮੀ. ਲੰਮਾ ਹਿੱਸਾ। ਇਹ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫ਼ਿਨ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਘੜਿਆਲ ਮੁੜ ਵਸਾਏ ਗਏ।
  • ਨੰਗਲ (ਰੂਪਨਗਰ): ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨੰਗਲ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ।
ਹੋਰ ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ
ਰੋਪੜ ਜਲਗਾਹ ਦੇ ਹੌਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ
ਸਤਲੁਜ ਉੱਤੇ ਰੋਪੜ ਜਲਗਾਹ (2002), ਰੂਪਨਗਰ
Harvinder Chandigarh, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਪਿੱਛੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਨੰਗਲ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਦਾ ਸਵੇਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਨੰਗਲ (2019): ਭਾਖੜਾ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਨੰਗਲ ਜਲ ਭੰਡਾਰ
Kshitiz Sikka, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਲੰਮੀ ਪਤਲੀ ਥੂਥਣੀ ਵਾਲਾ ਘੜਿਆਲ ਹੌਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ
ਘੜਿਆਲ — 2017 ਵਿੱਚ ਬਿਆਸ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ
Charles J. Sharp, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਤਸਵੀਰ
ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
  • ਰੁਦਰਸਾਗਰ ਝੀਲ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। "ਕਿਹੜੀ ਜਲਗਾਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ" ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਗ਼ਲਤ ਵਿਕਲਪ ਹੈ।
  • ਕੋਲੇਰੂ ਝੀਲ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੁਖਨਾ ਝੀਲ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ।
  • ਜਲਗਾਹ ਦਾ ਨਾਂ ਕਾਂਜਲੀ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਗ਼ਲਤ "ਕਾਂਜੀ" ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ, ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਉੱਤੇ ਹੈ — ਬਠਿੰਡੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ।
  • ਹਰੀਕੇ = ਬਿਆਸ + ਸਤਲੁਜ। ਰੋਪੜ = ਕੇਵਲ ਸਤਲੁਜ। ਕਾਂਜਲੀ = ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ।
  • ਜੇ ਹਰੀਕੇ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੋਵੇਂ ਵਿਕਲਪ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਚੁਣੋ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਹਰੀਕੇ ਜਲਗਾਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫੈਲੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਕਿਹੜੇ ਜੋੜੇ ਸਹੀ ਮੇਲੇ ਗਏ ਹਨ? 1. ਹਰੀਕੇ ਜਲਗਾਹ: 1990 ਵਿੱਚ ਐਲਾਨਿਆ ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਿਰ-ਧਾਰੀ ਹੰਸ ਵਰਗੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 2. ਕਾਂਜਲੀ ਜਲਗਾਹ: ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਿਆਸ ਦੇ ਕੰਢੇ। 3. ਰੋਪੜ ਜਲਗਾਹ: ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ।
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਰੱਖਾਂ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਅਤੇ ਚਿੜੀਆਘਰ

ਹਰ ਇੱਕ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਰੱਖ, ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ: ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ
ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ

ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਐਲਾਨਿਆ ਖੇਤਰ। ਕੁਝ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ
ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਜਾਂ ਘੇਰਦਾ ਹੈ; ਸਥਾਨਕ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਰਾਜ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨਿੱਜੀ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ
ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ

ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ-ਮਿਆਣੀ (2007) ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀ।

ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ — ਜ਼ਿਲ੍ਹਾਕਿਸ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ
ਹਰੀਕੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ — ਤਰਨ ਤਾਰਨ / ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰਪਰਵਾਸੀ ਜਲ-ਪੰਛੀ
ਅਬੋਹਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ — ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾਕਾਲਾ ਹਿਰਨ; ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਪਿੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰੱਖ
ਤਖਣੀ-ਰਹਿਮਾਪੁਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ — ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਜੰਗਲ; ਸਾਂਬਰ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ
ਬੀੜ ਐਸ਼ਵਾਣ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ — ਸੰਗਰੂਰ28 ਫ਼ਰਵਰੀ 1952 ਨੂੰ ਐਲਾਨੀ; ਲਗਭਗ 264 ਹੈਕਟੇਅਰ ਸੁੱਕਾ ਜੰਗਲ; ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ, ਨੀਲ ਗਾਂ, ਪਾੜਾ ਹਿਰਨ
ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ-ਮਿਆਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ — ਗੁਰਦਾਸਪੁਰਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ (2007)
"ਬੀੜ" ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਵੇਖੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖਾਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰ
ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਘਾਹ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਾ ਕਾਲੇ ਹਿਰਨਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ
ਅਬੋਹਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ, ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਹਿਰਨ
Arun Bansal, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਸ਼ਾਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਨਰ ਸਾਂਬਰ ਦਾ ਸਿਰ
ਸਾਂਬਰ — ਤਖਣੀ-ਰਹਿਮਾਪੁਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
Timothy Gonsalves, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਹਰੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਸਲੇਟੀ-ਨੀਲੀ ਨਰ ਨੀਲ ਗਾਂ
ਨੀਲ ਗਾਂ — ਬੀੜ ਐਸ਼ਵਾਣ, ਸੰਗਰੂਰ
Charles J. Sharp, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਉੱਚੇ ਘਾਹ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਪਾੜਾ ਹਿਰਨ
ਪਾੜਾ ਹਿਰਨ — ਬੀੜ ਐਸ਼ਵਾਣ, ਸੰਗਰੂਰ
T. R. Shankar Raman, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਤਸਵੀਰ
ਹੋਰ ਰੱਖਾਂ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ — ਜ਼ਿਲ੍ਹਾਕਿਸ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ
ਬੀੜ ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼, ਬੀੜ ਭੁਨਰਹੇੜੀ, ਬੀੜ ਗੁਰਦਿਆਲਪੁਰਾ, ਬੀੜ ਭਾਦਸੋਂ, ਬੀੜ ਮਹਿਸ, ਬੀੜ ਦੁਸਾਂਝ — ਪਟਿਆਲਾ (ਮਹਿਸ ਅਤੇ ਦੁਸਾਂਝ ਨਾਭਾ ਨੇੜੇ)ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ (ਬੀੜ)
ਝੱਜਰ ਬਚੌਲੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ — ਰੂਪਨਗਰਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇੜੇ ਤੇਂਦੂਏ ਦਾ ਵਾਸ
ਕਠਲੌਰ ਕੁਸ਼ਲੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ — ਪਠਾਨਕੋਟਰਾਵੀ ਦੇ ਨੇੜੇ
ਨੰਗਲ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ — ਰੂਪਨਗਰਨੰਗਲ ਜਲ ਭੰਡਾਰ; ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ ਵੀ
ਰੱਖ ਸਰਾਏ ਅਮਾਨਤ ਖ਼ਾਨ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ — ਤਰਨ ਤਾਰਨਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ (2006 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ)
"ਬੀੜ" ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਵੇਖੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ।
ਤੁਰੰਤ ਤੱਥ

ਅਬੋਹਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ (ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ) ਦੀ ਕੋਈ ਵਾੜ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਫੈਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਭਾਈਚਾਰਾ ਆਪਣੀ ਆਸਥਾ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਕਾਲੇ ਹਿਰਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ. ਨਗਰ (ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਨੇੜੇ)
ਛੱਤਬੀੜ ਚਿੜੀਆਘਰ

ਮਹਿੰਦਰ ਚੌਧਰੀ ਜ਼ੂਲੋਜੀਕਲ ਪਾਰਕ — ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਚਿੜੀਆਘਰ, ਲਾਇਨ ਸਫ਼ਾਰੀ ਸਮੇਤ।

ਲੁਧਿਆਣਾ
ਲੁਧਿਆਣਾ ਟਾਈਗਰ ਸਫ਼ਾਰੀ

ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਟਾਈਗਰ ਸਫ਼ਾਰੀ।

ਪਟਿਆਲਾ
ਬੀੜ ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਹਿਰਨ ਪਾਰਕ

ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਮਹੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿਰਨ ਪਾਰਕ।

ਛੱਤਬੀੜ ਚਿੜੀਆਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਹਰਾ ਸਵਾਗਤੀ ਬੋਰਡ, ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਲੋਕ
ਛੱਤਬੀੜ ਚਿੜੀਆਘਰ (ਮਹਿੰਦਰ ਚੌਧਰੀ ਜ਼ੂਲੋਜੀਕਲ ਪਾਰਕ), ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ. ਨਗਰ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ — ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਚਿੜੀਆਘਰ। ਤਸਵੀਰ: Stalinjeet Brar, Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਯਾਦ-ਕਾਰਡ
ਥਾਂ → ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਹਰੀਕੇ ਜਲਗਾਹ
ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ
ਕਾਂਜਲੀ ਜਲਗਾਹ
ਕਪੂਰਥਲਾ (ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਉੱਤੇ)
ਰੋਪੜ ਜਲਗਾਹ
ਰੂਪਨਗਰ (ਸਤਲੁਜ ਉੱਤੇ)
ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ-ਮਿਆਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ
ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ
ਤਖਣੀ-ਰਹਿਮਾਪੁਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ
ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
ਬੀੜ ਐਸ਼ਵਾਣ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ
ਸੰਗਰੂਰ
ਅਬੋਹਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ
ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਛੱਤਬੀੜ ਚਿੜੀਆਘਰ
ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ. ਨਗਰ
ਰੁਦਰਸਾਗਰ ਝੀਲ
ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ — ਪੰਜਾਬ ਨਹੀਂ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਬੀੜ ਐਸ਼ਵਾਣ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ___ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
ਤਖਣੀ-ਰਹਿਮਾਪੁਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ

ਮਿਤੀ ਵਾਲੇ ਤੱਥ — ਤੱਥ ਨਾਲ ਸਾਲ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਯਾਦ ਕਰੋ।

ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਿਪੋਰਟਾਂ — ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਸਾਲ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰੋ
WHO ਡਾਟਾਬੇਸ (ਮਈ 2018)
IQAir ਰਿਪੋਰਟ 2024
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
ਪਟਿਆਲਾ
ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ
ਕੀ ਕਿਹਾ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ 20 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ (PM2.5)
ਸੰਸਾਰ ਦਾ 4ਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰ; ਸਾਲਾਨਾ PM2.5 100 µg/m³ ਤੋਂ ਵੱਧ
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ
—
ਬਰਨੀਹਾਟ (ਅਸਾਮ–ਮੇਘਾਲਿਆ ਸਰਹੱਦ)
ਪਟਿਆਲਾ WHO 2018 ਨਾਲ; ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ (4ਥਾ) IQAir 2024 ਨਾਲ। WHO ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਾਲਾਨਾ PM2.5 ਪੱਧਰ 5 µg/m³ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਅਤੇ ਅੰਕਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
2018
WHO ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ 20 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ
4ਥਾ
ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ
IQAir 2024 ਵਿਸ਼ਵ ਦਰਜਾ
13/20
ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ
IQAir 2024 ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ 20 ਵਿੱਚ
5
WHO ਸੁਰੱਖਿਅਤ PM2.5
µg/m³ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ (2021)
ਰਿਪੋਰਟ (ਸਾਲ)ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਿਹਾ
WHO ਹਵਾ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਡਾਟਾਬੇਸ (ਮਈ 2018)ਪਟਿਆਲਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ 20 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ (PM2.5 ਅਨੁਸਾਰ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ।
IQAir ਵਿਸ਼ਵ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਰਿਪੋਰਟ 2024 (ਮਾਰਚ 2025 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ)ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਸੰਸਾਰ ਦਾ 4ਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਸਾਲਾਨਾ PM2.5 100 µg/m³ ਤੋਂ ਵੱਧ। ਬਰਨੀਹਾਟ (ਅਸਾਮ–ਮੇਘਾਲਿਆ ਸਰਹੱਦ) ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ। 20 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 13 ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਨ।
WHO ਹਵਾ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ (2021)ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਾਲਾਨਾ PM2.5 ਪੱਧਰ: 5 µg/m³। 2024 ਵਿੱਚ ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ ਦਾ ਪੱਧਰ ਇਸ ਹੱਦ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 20 ਗੁਣਾ ਸੀ।
PM2.5 = 2.5 ਮਾਈਕ੍ਰੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਧੂੜ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਕਣ, ਜੋ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। µg/m³ = ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮੀਟਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ।
  • ਅਕਤੂਬਰ–ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਵਾ-ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਮਾਦਾ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
  • PAU (ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ: ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ, ਸੁਪਰ ਸੀਡਰ, PAU ਸਮਾਰਟ ਸੀਡਰ ਜਾਂ PAU ਸਰਫ਼ੇਸ ਸੀਡਰ ਨਾਲ ਕਣਕ ਸਿੱਧੀ ਪਰਾਲੀ ਵਿੱਚ ਬੀਜਣਾ, ਜਾਂ ਬੇਲਰਾਂ ਨਾਲ ਪਰਾਲੀ ਚੁੱਕਣਾ।
ਧੁੰਦਲੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਸੁੱਕੀ ਪਰਾਲੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦੇ ਕਾਮੇ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ। ਅਕਤੂਬਰ–ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾੜਨਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਵਾ-ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ: CIAT, Wikimedia Commons · CC BY-SA 2.0
ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਤੱਥਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
  • ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ (ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ), "ਲੋਹਾ ਨਗਰੀ", ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਟੀਲ ਰੀ-ਰੋਲਿੰਗ ਮਿੱਲਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਥਾਂ ਹੈ।
  • ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੂਚਕ ਅੰਕ (AQI) ਦੇ ਛੇ ਦਰਜੇ ਹਨ: ਚੰਗਾ, ਤਸੱਲੀਬਖ਼ਸ਼, ਦਰਮਿਆਨਾ, ਮਾੜਾ, ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ।
  • ਸਮਾਜਿਕ ਵਣ-ਵਿਗਿਆਨ (1976 ਤੋਂ) ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖ ਲਾ ਕੇ ਹਰਿਆਲੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਥੋੜ੍ਹੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ।
ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ

42ਵੀਂ ਸੋਧ (1976) ਨੇ ਧਾਰਾ 48-A (ਰਾਜ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੇਗਾ) ਅਤੇ ਧਾਰਾ 51-A(g) (ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼) ਜੋੜੀਆਂ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸਮਵਰਤੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ।

ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: ਰੁੱਖ-ਸ਼ਹਿਰ 2021ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
2024 ਵਿੱਚ PM2.5 ਪੱਧਰ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, IQAir ਵਿਸ਼ਵ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਰਿਪੋਰਟ 2024 ਵਿੱਚ ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ (ਪੰਜਾਬ) ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
2018 ਦੀ WHO ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ 20 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ

ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
  • 6% ਬਨਾਮ 3.6%: ਲਗਭਗ 6% ਦਰਜ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਹੈ; ਲਗਭਗ 3.6% ਅਸਲ ਜੰਗਲੀ ਢਕਾਅ ਹੈ।
  • ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੰਗਲ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ = ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ। ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਕਸਬਾ ਹੈ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਨਹੀਂ।
  • ਰਾਜ ਰੁੱਖ ਸ਼ੀਸ਼ਮ ਹੈ, ਨਿੰਮ ਜਾਂ ਬੋਹੜ ਨਹੀਂ। ਰਾਜ ਫੁੱਲ ਗਲੈਡੀਓਲਸ ਹੈ, ਸੂਰਜਮੁਖੀ, ਚਮੇਲੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਆਰਕਿਡ ਨਹੀਂ।
  • ਰਾਜ ਪੰਛੀ ਬਾਜ਼ ਹੈ, ਮੋਰ (ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੰਛੀ) ਜਾਂ ਚਿੜੀ ਨਹੀਂ। ਰਾਜ ਪਸ਼ੂ ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਹੈ, ਬਾਘ (ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਸ਼ੂ) ਨਹੀਂ।
  • ਸਿੰਧ ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫ਼ਿਨ = ਪੰਜਾਬ (ਬਿਆਸ)। ਗੰਗਾ ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫ਼ਿਨ = ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲ-ਜੀਵ (ਵਿਕਰਮਸ਼ਿਲਾ, ਬਿਹਾਰ)।
  • ਤਖਣੀ-ਰਹਿਮਾਪੁਰ = ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ। ਬੀੜ ਐਸ਼ਵਾਣ = ਸੰਗਰੂਰ। ਅਬੋਹਰ = ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ। ਛੱਤਬੀੜ = ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ. ਨਗਰ।
  • IQAir 2024: ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ (ਪੰਜਾਬ) ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 4ਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ; ਬਰਨੀਹਾਟ ਪਹਿਲੇ 'ਤੇ। WHO 2018: ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪਟਿਆਲਾ ਸੀ।

ਝਟਪਟ ਦੁਹਰਾਈ

ਪੇਪਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੜ੍ਹ ਲਓ।

ਝਟਪਟ ਤੱਥ
  • ਦਰਜ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ: ਲਗਭਗ 6%
  • ਅਸਲ ਜੰਗਲੀ ਢਕਾਅ: ਲਗਭਗ 3.6% (ਵੱਡੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ; ਹਰਿਆਣਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੇਠਾਂ)
  • ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੰਗਲ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ: ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
  • ਕਿੱਕਰ (ਬਬੂਲ) ਦੀ ਛਿੱਲ: ਚਮੜਾ ਰੰਗਣਾ
  • ਰਾਜ ਪਸ਼ੂ: ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ
  • ਰਾਜ ਪੰਛੀ: ਬਾਜ਼ (ਉੱਤਰੀ ਗੋਸ਼ਾਕ)
  • ਰਾਜ ਰੁੱਖ: ਸ਼ੀਸ਼ਮ (ਟਾਹਲੀ)
  • ਰਾਜ ਫੁੱਲ: ਗਲੈਡੀਓਲਸ
  • ਰਾਜ ਜਲ-ਜੀਵ: ਸਿੰਧ ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫ਼ਿਨ (2019)
  • ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੁੱਖ: ਬੋਹੜ
  • ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ: 6
  • ਹਰੀਕੇ: ਬਿਆਸ + ਸਤਲੁਜ; ਰਾਮਸਰ 1990; ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ
  • ਕਾਂਜਲੀ: ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ, ਕਪੂਰਥਲਾ; ਰਾਮਸਰ 2002
  • ਰੋਪੜ: ਸਤਲੁਜ, ਰੂਪਨਗਰ; ਰਾਮਸਰ 2002
  • 2019 ਦੇ ਸਥਾਨ: ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ-ਮਿਆਣੀ, ਬਿਆਸ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ, ਨੰਗਲ
  • ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ: ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ-ਮਿਆਣੀ (2007)
  • ਤਖਣੀ-ਰਹਿਮਾਪੁਰ: ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ; ਬੀੜ ਐਸ਼ਵਾਣ: ਸੰਗਰੂਰ (1952)
  • ਅਬੋਹਰ ਰੱਖ: ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ, ਬਿਸ਼ਨੋਈ, ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ
  • ਛੱਤਬੀੜ ਚਿੜੀਆਘਰ: ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ. ਨਗਰ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ
  • WHO 2018: ਪਟਿਆਲਾ; IQAir 2024: ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ 4ਥਾ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ

2019 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਾਮਸਰ ਜਲਗਾਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦੱਸੋ।

ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ

ਹਰੀਕੇ (1990) — ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ; ਕਾਂਜਲੀ (2002) — ਕਪੂਰਥਲਾ; ਰੋਪੜ (2002) — ਰੂਪਨਗਰ।

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਜ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਢਕਾਅ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?

ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ

ਦਰਜ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ (ਲਗਭਗ 6%) ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ ਜੋ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਢਕਾਅ (ਲਗਭਗ 3.6%) ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ ਜੋ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜ ਪਸ਼ੂ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਿੱਥੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ

ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ। ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਦੀ ਅਬੋਹਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ ਹਨ?

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਛੇ ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ ਹਨ: ਹਰੀਕੇ (1990), ਕਾਂਜਲੀ ਅਤੇ ਰੋਪੜ (2002), ਅਤੇ ਕੇਸ਼ੋਪੁਰ-ਮਿਆਣੀ, ਬਿਆਸ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਜ਼ਰਵ ਤੇ ਨੰਗਲ (2019)।

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਲਗਾਹ ਕਿਹੜੀ ਹੈ?

ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਹਰੀਕੇ ਜਲਗਾਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਲਗਾਹ ਹੈ। ਇਹ ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੈ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ ਬਣੀ।

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜ ਪਸ਼ੂ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?

ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ (Blackbuck) ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜ ਪਸ਼ੂ ਹੈ। ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅਬੋਹਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖ ਵਿੱਚ ਬਿਸ਼ਨੋਈ ਭਾਈਚਾਰਾ ਇਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜ ਪੰਛੀ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?

ਬਾਜ਼ (ਉੱਤਰੀ ਗੋਸ਼ਾਕ) ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਬਾਜ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਜੰਗਲ ਹੇਠ ਹੈ?

ਦਰਜ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲਗਭਗ 6% ਹੈ, ਪਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਅਸਲ ਜੰਗਲੀ ਢਕਾਅ ਕੇਵਲ ਲਗਭਗ 3.6% ਹੈ। ਵੱਡੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣੇ ਦਾ ਜੰਗਲੀ ਢਕਾਅ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ (ਹਰਿਆਣਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੇਠਾਂ)। ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਹੈ।

ਕਾਂਜਲੀ ਜਲਗਾਹ ਕਿਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ?

ਕਾਂਜਲੀ ਜਲਗਾਹ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਝੀਲ ਹੈ ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ ਬਣੀ।

ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਹੈ?

ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਹਰੀਕੇ, ਅਬੋਹਰ, ਤਖਣੀ-ਰਹਿਮਾਪੁਰ ਅਤੇ ਬੀੜ ਐਸ਼ਵਾਣ ਵਰਗੀਆਂ ਰੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਹੁਣ ਉਹ ਸਵਾਲ ਹੱਲ ਕਰੋ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਗਏ

ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ PPSC ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ, ਹੱਲ ਸਮੇਤ ਮੁਫ਼ਤ।

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਬਾਰੇ ਹੋਰ

← ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੋਟਸ