ਨਾਗਰਿਕ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਹੱਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ। ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਭਾਗ II ਵਿੱਚ, ਅਨੁਛੇਦ 5 ਤੋਂ ਅਨੁਛੇਦ 11 ਤੱਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਛੇਦਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਕਿ 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਕੌਣ ਨਾਗਰਿਕ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਐਕਟ, 1955 ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਗਰਿਕ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ
ਕੁਝ ਹੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਕੁਝ ਹੱਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਾਨੂੰਨ ਅੱਗੇ ਬਰਾਬਰੀ (ਅਨੁਛੇਦ 14) ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਆਜ਼ਾਦੀ (ਅਨੁਛੇਦ 21) ਸਭ ਲਈ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਝ ਹੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਰਦੇਸੀ (alien) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰਮ, ਜਾਤ, ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ; ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਮੌਕਾ।
ਬੋਲਣਾ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ, ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਉਣਾ, ਘੁੰਮਣਾ-ਫਿਰਨਾ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੱਸਣਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿੱਤਾ।
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰਾਖੀ; ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਚਲਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੋਟ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜਨਾ।
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਰਾਜਪਾਲ, ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ, ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ, CAG।
ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੂੰ, OCI ਕਾਰਡ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ, ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਭਾਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ। ਪੰਜਾਬ ਜਾਂ ਕੇਰਲ ਦੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਨਹੀਂ। ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਹਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੱਕ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੋ ਨਾਗਰਿਕਤਾਵਾਂ (ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ) ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਕਹਿਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੋਂ ਲਿਆ। ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਸੰਘ ਸੂਚੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ (ਇੰਦਰਾਜ 17, ਸੱਤਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ), ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਸਦ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨੁਛੇਦ 5 ਤੋਂ 11: 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ
ਵੰਡ ਤੋਂ ਠੀਕ ਬਾਅਦ ਬਣੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ।
1950 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪਰਜਾ (British subjects) ਸਨ। ਫਿਰ 1947 ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਹੋਈ। ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਸਰਹੱਦ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਪਾਰ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਪਿਆ: ਜਿਸ ਦਿਨ ਸੰਵਿਧਾਨ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਕੌਣ ਹੈ? ਅਨੁਛੇਦ 5 ਤੋਂ 10 ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਅਨੁਛੇਦ 11 ਅੱਗੇ ਲਈ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
| ਅਨੁਛੇਦ | ਇਹ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ |
|---|---|
| 5 | ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਨਾਗਰਿਕਤਾ, ਅਧਿਵਾਸ (domicile) ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ। |
| 6 | ਜੋ ਲੋਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਆਏ। |
| 7 | ਜੋ ਲੋਕ 1 ਮਾਰਚ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਪਰ ਮੁੜ-ਵਸੇਬੇ ਦੇ ਪਰਮਿਟ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਏ। |
| 8 | ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕ, ਭਾਰਤੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋ ਕੇ। |
| 9 | ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਲੈ ਲਵੇ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। |
| 10 | ਨਾਗਰਿਕ ਸੰਸਦ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। |
| 11 | ਸੰਸਦ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਗੁਆਉਣ ਬਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। |
ਅਧਿਵਾਸ (domicile) ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਉਹ ਥਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣਾ ਪੱਕਾ ਘਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਅਨੁਛੇਦ 5 ਅਧੀਨ, 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਵਾਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਿਆ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸੱਚ ਸੀ: ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਜਾਂ ਮਾਂ ਜਾਂ ਪਿਓ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਜਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 5 ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।
5 ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 6 ਅਤੇ 7 ਵੰਡ ਦੇ ਹਨ: 6 ਭਾਰਤ ਆਏ, 7 ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਗਏ ਅਤੇ ਮੁੜੇ। 8 ਹੈ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ ਭਾਰਤੀ। 9 ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਦੋਹਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਨਹੀਂ। 10 ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। 11 ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਸੌਂਪਦਾ ਹੈ।
ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਐਕਟ, 1955: ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਨ ਦੇ ਪੰਜ ਤਰੀਕੇ
ਜਨਮ, ਵੰਸ਼, ਪੰਜੀਕਰਨ, ਦੇਸੀਕਰਨ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਇਲਾਕਾ।
1950 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਐਕਟ, 1955 ਨਾਲ ਹੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਦ ਨੇ ਇਹ ਅਨੁਛੇਦ 11 ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਐਕਟ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਨ ਦੇ ਪੰਜ ਤਰੀਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਜਾਇਦਾਦ ਖ਼ਰੀਦਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।
- 1. ਜਨਮ ਰਾਹੀਂ
- ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ। ਨਿਯਮ ਜਨਮ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਚਾਰਟ ਦੇਖੋ)। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟਾਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
- 2. ਵੰਸ਼ ਰਾਹੀਂ
- ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਜਿਹੇ ਮਾਪੇ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋਵੇ। 1992 ਤੋਂ ਮਾਂ ਜਾਂ ਪਿਓ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਹੀਂ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਓ ਰਾਹੀਂ। ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਕੌਂਸਲਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
- 3. ਪੰਜੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ
- ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿਓ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ: ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ 7 ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ 7 ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਨਾਬਾਲਗ ਬੱਚੇ।
- 4. ਦੇਸੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ
- ਅਜਿਹੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲਈ ਜੋ ਕੁੱਲ 12 ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ (ਆਖ਼ਰੀ 12 ਮਹੀਨੇ ਲਗਾਤਾਰ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ 14 ਵਿੱਚੋਂ 11 ਸਾਲ)। ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਠਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੀ ਕੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਚਾਲ-ਚਲਣ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੇ।
- 5. ਇਲਾਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਰਾਹੀਂ
- ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਇਲਾਕਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਰਕਾਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਨਗੇ। ਮਿਸਾਲਾਂ: ਗੋਆ (1961), ਪੁਡੂਚੇਰੀ (1962), ਸਿੱਕਮ (1975)।
- 26 ਜਨਵਰੀ 1950 – 30 ਜੂਨ 1987ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ = ਨਾਗਰਿਕਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਕੌਮੀਅਤ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ।
- 1 ਜੁਲਾਈ 1987 – 2 ਦਸੰਬਰ 2004ਇੱਕ ਮਾਪਾ ਭਾਰਤੀ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀਇਹ 1986 ਦੀ ਸੋਧ ਨੇ ਲਿਆਂਦਾ।
- 3 ਦਸੰਬਰ 2004 ਤੋਂਦੋਵੇਂ ਮਾਪੇ ਭਾਰਤੀ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਰਵਾਸੀ ਨਾ ਹੋਵੇਇਹ 2003 ਦੀ ਸੋਧ ਨੇ ਲਿਆਂਦਾ।
ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਗੁਆਉਣਾ, ਅਤੇ OCI ਦੋਹਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ
ਗੁਆਉਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ। ਇੱਕ ਨਿਯਮ: ਦੂਜੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਨਹੀਂ।
ਬਾਲਗ ਨਾਗਰਿਕ ਬਾਕਾਇਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਬਾਲਗ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ 18 ਸਾਲ ਦੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਅੰਦਰ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜਿਸ ਪਲ ਨਾਗਰਿਕ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਪਲ ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਖ਼ਤਮ (ਅਨੁਛੇਦ 9)।
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜੀਕਰਨ ਜਾਂ ਦੇਸੀਕਰਨ ਨਾਲ ਬਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਤੋਂ, ਧੋਖਾਧੜੀ, ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ।
ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਗੁਆਉਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ।
ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਅਨੁਛੇਦ 5 ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਾਂ ਅਨੁਛੇਦ 6 ਜਾਂ ਅਨੁਛੇਦ 8 ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਕਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ?ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਧੋਖੇ, ਝੂਠੇ ਬਿਆਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਲੁਕਾ ਕੇ ਲਈ ਗਈ।
- ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਦਿਖਾਈ।
- ਉਸ ਨੇ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ।
- ਪੰਜੀਕਰਨ ਜਾਂ ਦੇਸੀਕਰਨ ਦੇ 5 ਸਾਲ ਅੰਦਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 2 ਸਾਲ ਜਾਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕੈਦ ਹੋਈ।
- ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ 7 ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਭਾਰਤੀ ਕੌਂਸਲਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ (ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟ ਹੈ)।
ਕੌਣ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕ (ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਜਾਂ OCI ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ)। ਕੌਣ ਨਹੀਂ: ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਫ਼ਾਇਦੇ: ਉਮਰ ਭਰ ਦਾ ਵੀਜ਼ਾ, ਲੰਬੇ ਠਹਿਰਾਅ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਮਨਾਹੀ: ਵੋਟ ਪਾਉਣਾ, ਚੋਣ ਲੜਨਾ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਂ ਜੱਜ ਵਰਗੇ ਅਹੁਦੇ, ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ਰੀਦਣਾ। ਰੱਦ ਕਰਨਾ: ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ (disaffection) ਜਾਂ ਧੋਖੇ ਕਰਕੇ।
ਸੋਧਾਂ, CAA 2019 ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਜਿਸਟਰ
ਸੰਸਦ ਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 1955 ਦਾ ਐਕਟ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਿਆ।
ਅਨੁਛੇਦ 11 ਕਰਕੇ ਸੰਸਦ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮ ਆਮ ਕਾਨੂੰਨ ਰਾਹੀਂ, ਸਧਾਰਨ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਨੁਛੇਦ 368 ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਸੋਧ ਹੋਈ ਹੈ।
- 1955ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਐਕਟ ਪਾਸ
ਲੈਣ ਦੇ ਪੰਜ ਅਤੇ ਗੁਆਉਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ।
- 1986ਜਨਮ ਦਾ ਨਿਯਮ ਸਖ਼ਤ
1 ਜੁਲਾਈ 1987 ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਾਪਾ ਭਾਰਤੀ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ।
- 1992ਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੰਸ਼
ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਬੱਚਾ ਮਾਂ ਜਾਂ ਪਿਓ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਹੀਂ ਨਾਗਰਿਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- 2003ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਰਵਾਸੀ ਅਤੇ OCI
ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਰਵਾਸੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ; 3 ਦਸੰਬਰ 2004 ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਮਾਪਿਆਂ ਵਾਲਾ ਨਿਯਮ; OCI ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਬਣਿਆ।
- 2005OCI ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ
ਬਹੁਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਲਈ ਨਹੀਂ)।
- 2015PIO ਦਾ OCI ਵਿੱਚ ਰਲੇਵਾਂ
PIO ਕਾਰਡ ਯੋਜਨਾ OCI ਕਾਰਡਧਾਰੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
- 2019ਨਾਗਰਿਕਤਾ (ਸੋਧ) ਐਕਟ
ਤਿੰਨ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਛੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਛੇਤੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ।
- 2024CAA ਦੇ ਨਿਯਮ ਜਾਰੀ
CAA ਅਧੀਨ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਮਾਰਚ 2024 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੋਏ।
ਕੌਣ: ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਬੋਧੀ, ਜੈਨ, ਪਾਰਸੀ ਅਤੇ ਈਸਾਈ। ਕਿੱਥੋਂ: ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ। ਆਉਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼: 31 ਦਸੰਬਰ 2014 ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਕੀ ਬਦਲਿਆ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਰਵਾਸੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਦੇਸੀਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ 11 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 5 ਸਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਿੱਥੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ: ਛੇਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਾਲੇ ਕਬਾਇਲੀ ਇਲਾਕੇ (ਅਸਾਮ, ਮੇਘਾਲਿਆ, ਮਿਜ਼ੋਰਮ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ) ਅਤੇ ਇਨਰ ਲਾਈਨ ਪਰਮਿਟ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ। ਇਸ ਐਕਟ ਉੱਤੇ ਵਿਆਪਕ ਬਹਿਸ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦਾਇਰ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: NRC, NPR, NRI ਦੀ ਵੋਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਦਿਵਸਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
| ਵਿਸ਼ਾ | ਮੁੱਖ ਤੱਥ |
|---|---|
| NRC (ਅਸਾਮ) | ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਰਜਿਸਟਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1951 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਿਆ। ਅਸਾਮ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਵਿੱਚ 24 ਮਾਰਚ 1971 ਹੱਦ-ਤਾਰੀਖ਼ ਸੀ (ਅਸਾਮ ਸਮਝੌਤਾ, 1985 ਤੋਂ)। ਅੰਤਿਮ ਸੂਚੀ ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ ਆਈ। |
| NPR | ਆਮ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ, ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਧੀਨ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਜਨਰਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਐਕਟ ਅਤੇ 2003 ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। |
| NRI ਦੀ ਵੋਟ | NRI ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ। ਚੋਣ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ 2010 ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ NRI ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਆ ਕੇ ਵੋਟ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। |
| ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਦਿਵਸ | 9 ਜਨਵਰੀ, ਜਿਸ ਦਿਨ 1915 ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2003 ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ, ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਮੱਲ ਸਿੰਘਵੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਉੱਤੇ। |
| ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ | ਅਨੁਛੇਦ 16(3): ਕੁਝ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਸਦ ਲਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਡੀ. ਪੀ. ਜੋਸ਼ੀ ਕੇਸ (1955) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਤੋਂ ਕਾਲਜ ਦੀ ਘੱਟ ਫ਼ੀਸ ਲੈਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ। |
ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਨੁਛੇਦ, ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅੰਕ।
- ਭਾਗ II: ਅਨੁਛੇਦ 5 ਤੋਂ 11
- ਅਨੁਛੇਦ 5 ਅਧੀਨ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼
- ਲੈਣ ਦੇ 5, ਗੁਆਉਣ ਦੇ 3 ਤਰੀਕੇ
- ਪੰਜੀਕਰਨ: 7 ਸਾਲ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼
- ਦੇਸੀਕਰਨ: ਕੁੱਲ 12 ਸਾਲ
- CAA: 11 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 5
- 26 ਜਨਵਰੀ 1950: ਅਨੁਛੇਦ 5–11 ਲਾਗੂ
- 1955: ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਐਕਟ
- 1 ਜੁਲਾਈ 1987: ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਪਾ ਜ਼ਰੂਰੀ
- 3 ਦਸੰਬਰ 2004: ਦੋਵੇਂ ਮਾਪੇ (ਜਾਂ ਇੱਕ, ਦੂਜਾ ਕਾਨੂੰਨੀ)
- 2015: PIO ਦਾ OCI ਵਿੱਚ ਰਲੇਵਾਂ
- 31 ਦਸੰਬਰ 2014: CAA ਦੀ ਆਉਣ ਦੀ ਹੱਦ-ਤਾਰੀਖ਼
- ਅਨੁਛੇਦ 5–11 ਸਿਰਫ਼ 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਬਾਰੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਐਕਟ, 1955 ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
- ਅਨੁਛੇਦ 6 ਹੈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਆਉਣਾ; ਅਨੁਛੇਦ 7 ਹੈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਮੁੜਨਾ।
- ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਨੁਛੇਦ 11 ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਨੁਛੇਦ 10 ਨਹੀਂ।
- ਅਨੁਛੇਦ 12 ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਭਾਗ III ਵਿੱਚ "ਰਾਜ" ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- OCI ਦੋਹਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਨਹੀਂ। OCI ਕਾਰਡਧਾਰੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਵੋਟ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
- ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਕਹਿਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਹੈ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੋਂ ਲਈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਹੈ।
- ਸਮਾਪਤੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਅਨੁਛੇਦ 9); ਵੰਚਿਤ ਕਰਨਾ ਸਰਕਾਰੀ ਹੁਕਮ ਹੈ; ਤਿਆਗ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਹੈ।
- ਜਾਇਦਾਦ ਖ਼ਰੀਦਣ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
- ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਸੰਘ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸਮਵਰਤੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
- ਨਾਗਰਿਕਤਾ: ਭਾਗ II, ਅਨੁਛੇਦ 5–11
- ਅਨੁਛੇਦ 5: ਸੰਵਿਧਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਨਾਗਰਿਕਤਾ
- ਅਨੁਛੇਦ 6: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਪਰਵਾਸੀ
- ਅਨੁਛੇਦ 7: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾ ਕੇ ਮੁੜੇ ਪਰਵਾਸੀ
- ਅਨੁਛੇਦ 8: ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕ
- ਅਨੁਛੇਦ 9: ਦੋਹਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਨਹੀਂ
- ਅਨੁਛੇਦ 11: ਸੰਸਦ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਨਿਯਮਤ ਕਰਦੀ ਹੈ
- ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਐਕਟ: 1955
- ਇਕਹਿਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਲਈ ਗਈ: ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੋਂ
- ਸੰਘ ਸੂਚੀ: ਇੰਦਰਾਜ 17
- ਲੈਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ: ਜਨਮ, ਵੰਸ਼, ਪੰਜੀਕਰਨ, ਦੇਸੀਕਰਨ, ਇਲਾਕਾ
- ਗੁਆਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ: ਤਿਆਗ, ਸਮਾਪਤੀ, ਵੰਚਿਤ ਕਰਨਾ
- ਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੰਸ਼: 1992 ਤੋਂ
- OCI ਦਾ ਵਿਚਾਰ: 2003; PIO ਰਲੇਵਾਂ: 2015
- CAA: 2019; ਨਿਯਮ ਜਾਰੀ 2024
- ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਦਿਵਸ: 9 ਜਨਵਰੀ
ਸਿਮਰਨ ਦਾ ਜਨਮ 2010 ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ ਜੋ ਜਾਇਜ਼ ਵੀਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਆਈ। ਕੀ ਸਿਮਰਨ ਜਨਮ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਹਾਂ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਦਸੰਬਰ 2004 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਮ ਹੈ: ਦੋਵੇਂ ਮਾਪੇ ਭਾਰਤੀ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਮਾਪਾ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਰਵਾਸੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪਿਤਾ ਭਾਰਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਜਨਮ ਰਾਹੀਂ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ।