MockSutraNotes
INDIAN POLITY · FOUNDATION SERIES

ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ: ਅਨੁਛੇਦ 36 ਤੋਂ 51

ਭਾਗ IV ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ: ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਕੀ ਹਨ, ਅਦਾਲਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾ ਸਕਦੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਵਰਗ, ਅਨੁਛੇਦ 38 ਤੋਂ 51 ਤੱਕ ਹਰ ਅਨੁਛੇਦ, ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ।

Punjab PolicePSSSBPPSCSSCBankState PSC15 ਮਿੰਟ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂRead in English
ਟੈਸਟ — ਜਲਦੀ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਅਸਲ ਕਾਪੀ ਦਾ ਰੰਗਦਾਰ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹਾਸ਼ੀਆ
ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਅਸਲ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ (ਲਗਭਗ 1949–50)। ਇਸ ਦੇ ਭਾਗ IV, ਅਨੁਛੇਦ 36 ਤੋਂ 51, ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ। ਤਸਵੀਰ: Illumination by Beohar Rammanohar Sinha, c. 1949–50 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਰਾਜ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਰਾਜ ਦੇ ਟੀਚੇ ਹਨ: ਵਾਜਬ ਤਨਖ਼ਾਹ, ਮੁਫ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਪਿੰਡ ਪੰਚਾਇਤਾਂ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ। ਇਹ ਭਾਗ IV ਵਿੱਚ, ਅਨੁਛੇਦ 36 ਤੋਂ 51 ਤੱਕ ਹਨ। ਕੋਈ ਅਦਾਲਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਪਰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਭਾਗ IV
ਕਿੱਥੇ
ਅਨੁਛੇਦ 36 ਤੋਂ 51
ਆਇਰਲੈਂਡ
ਕਿੱਥੋਂ ਲਏ
ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ, 1937
ਅਨੁਛੇਦ 37
ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ
ਪਰ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ
3
ਵਰਗ
ਸਮਾਜਵਾਦੀ, ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ, ਉਦਾਰਵਾਦੀ

ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਕੀ ਹਨ

ਰਾਜ ਲਈ ਟੀਚੇ, ਅਜਿਹੇ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਦਾਲਤ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

1950 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਬਹੁਤ ਗ਼ਰੀਬ ਸੀ। ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨੌਕਰੀ, ਤਨਖ਼ਾਹ, ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਨਵੇਂ ਰਾਜ ਕੋਲ ਇਹ ਸਭ ਇਕਦਮ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਟੀਚੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਜੋਂ ਲਿਖੇ, ਗਾਰੰਟੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਾਧਨ ਵਧਣ, ਰਾਜ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਨਾਗਰਿਕ ਇਹ ਟੀਚੇ ਪੂਰੇ ਨਾ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਨਿਆਂਯੋਗ (non-justiciable) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਅਨੁਛੇਦ 37: ਭਾਗ IV ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ

ਅਨੁਛੇਦ 37 ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਸੇ ਅਦਾਲਤ ਰਾਹੀਂ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਰਾਜ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ। ਸੋ ਇਹ ਅਦਾਲਤ ਰਾਹੀਂ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਪਰ ਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਭਾਗ IV ਟੀਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ→ਸਰਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਜਾਂ ਸਕੀਮ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ→ਟੀਚਾ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ→ਵੋਟਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਰਖਦੇ ਹਨ

ਅਨੁਛੇਦ 36 ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਗ IV ਵਿੱਚ "ਰਾਜ" ਦਾ ਉਹੀ ਅਰਥ ਹੈ ਜੋ ਭਾਗ III (ਅਨੁਛੇਦ 12) ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਸੰਸਦ, ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਤੇ ਹੋਰ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ
1937 ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਲਈ ਜਾਰੀ 3 ਪੈਂਸ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ
ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ, 1937 ਲਈ ਜਾਰੀ ਆਇਰਿਸ਼ ਡਾਕ ਟਿਕਟ। ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਭਾਗ IV ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮਿਲਿਆ।
Richard J. King for the Irish Department of Posts and Telegraphs, 1937 · Wikimedia Commons · Public domain
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਥੜ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਫੜੀ ਖੜ੍ਹਾ ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦਾ ਬੁੱਤ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦਾ ਬੁੱਤ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ (novel feature) ਕਿਹਾ।
Kritzolina, 2023 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਤਸਵੀਰ
ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਬਨਾਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ
ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਭਾਗ, ਅਨੁਛੇਦ
ਭਾਗ III, 12–35
ਭਾਗ IV, 36–51
ਸੁਭਾਅ
ਨਕਾਰਾਤਮਕ: ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਹੱਦਾਂ
ਸਕਾਰਾਤਮਕ: ਰਾਜ ਲਈ ਟੀਚੇ
ਅਦਾਲਤ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾ ਸਕਦੀ?
ਹਾਂ (ਨਿਆਂਯੋਗ)
ਨਹੀਂ (ਗ਼ੈਰ-ਨਿਆਂਯੋਗ)
ਕੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ
ਸਿਆਸੀ ਲੋਕਤੰਤਰ
ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲੋਕਤੰਤਰ
ਕਿੱਥੋਂ ਲਏ
ਅਮਰੀਕਾ (ਬਿੱਲ ਆਫ਼ ਰਾਈਟਸ)
ਆਇਰਲੈਂਡ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਨੂੰਨ
ਅਦਾਲਤ ਅਵੈਧ ਐਲਾਨ ਸਕਦੀ ਹੈ
ਅਦਾਲਤ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ
ਅਧਿਕਾਰ ਰਾਜ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਸਿਧਾਂਤ ਰਾਜ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ 2024 ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ________ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ SI 2023 ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਰਾਜ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ 2025 ਮੀਰਾ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਵਕੀਲ, ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਕੀ ਉਹ ਸਹੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਤਿੰਨ ਵਰਗ

ਸਮਾਜਵਾਦੀ, ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ-ਬੌਧਿਕ। ਸੰਵਿਧਾਨ ਇਹ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦਾ, ਪਰ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਰਤਦੀਆਂ ਹਨ।

ਆਰਥਿਕ ਨਿਆਂ
ਸਮਾਜਵਾਦੀ

ਅਨੁਛੇਦ 38, 39, 39A, 41, 42, 43, 43A, 47: ਭਲਾਈ, ਦੌਲਤ ਦੀ ਵਾਜਬ ਵੰਡ, ਬਰਾਬਰ ਤਨਖ਼ਾਹ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਕੰਮ ਦਾ ਹੱਕ, ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਜੋਗੀ ਤਨਖ਼ਾਹ, ਸਿਹਤ।

ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਭਾਰਤ
ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ

ਅਨੁਛੇਦ 40, 43, 43B, 46, 47, 48: ਪੰਚਾਇਤਾਂ, ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗ, ਨਸ਼ਾਬੰਦੀ, ਗਊ-ਹੱਤਿਆ ਉੱਤੇ ਰੋਕ।

ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਜ
ਉਦਾਰਵਾਦੀ-ਬੌਧਿਕ

ਅਨੁਛੇਦ 44, 45, 48, 48A, 49, 50, 51: ਇੱਕਸਾਰ ਸਿਵਲ ਕੋਡ, ਬਾਲ ਸੰਭਾਲ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੇਤੀ, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਸਮਾਰਕ, ਵੱਖਰੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ।

ਕੁਝ ਅਨੁਛੇਦ ਦੋ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਛੇਦ 47 ਸਮਾਜਵਾਦੀ (ਪੋਸ਼ਣ, ਸਿਹਤ) ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ (ਨਸ਼ਾਬੰਦੀ) ਵੀ। ਅਨੁਛੇਦ 48 ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ (ਗਊ-ਹੱਤਿਆ) ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ (ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੇਤੀ) ਵੀ।

ਯਾਦ ਰੱਖੋ

ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਛੇ: ਪੰਚਾਇਤ (40), ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ (43), ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ (43B), ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗ (46), ਨਸ਼ਾਬੰਦੀ (47), ਗਊ ਰੱਖਿਆ (48) — ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਪੰ-ਘ-ਸ-ਕ-ਨ-ਗ।

ਭਾਗ IV ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ
ਫ਼ਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਚਰਖੇ ਉੱਤੇ ਸੂਤ ਕੱਤਦੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵ੍ਹਾਈਟ ਤਸਵੀਰ
ਚਰਖੇ ਉੱਤੇ ਗਾਂਧੀ (1930 ਦਾ ਦਹਾਕਾ)। ਅਨੁਛੇਦ 43 ਰਾਜ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Unknown photographer, 1930s · Wikimedia Commons · Public domain
ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੂਰੀ ਵੇਚੂਰ ਗਾਂ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਨਸਲ ਹੈ
ਵੇਚੂਰ ਗਾਂ, ਕੇਰਲ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਸਲ। ਅਨੁਛੇਦ 48 ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਸਲਾਂ ਸੁਧਾਰਨ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਛਿਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Mullookkaaran, 2013 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0
ਤਸਵੀਰ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ SI 2023 ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ________ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC OHE 2016 ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 'ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ' ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? i) ਗਊ-ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ii) ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ iii) ਪਿੰਡ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ iv) ਇੱਕਸਾਰ ਸਿਵਲ ਕੋਡ। ਸਹੀ ਕੋਡ:
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ SI 2023 ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਤਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੇ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹਨ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਅਨੁਛੇਦ 36 ਤੋਂ 46, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ

ਭਲਾਈ, ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ, ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗ।

ਅਨੁਛੇਦਰਾਜ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ
36ਰਾਜ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ (ਅਨੁਛੇਦ 12 ਵਾਲੀ ਹੀ)।
37ਅਦਾਲਤ ਰਾਹੀਂ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ।
38ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਓ; 38(2): ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਨਾ-ਬਰਾਬਰੀ ਘਟਾਓ।
39(a) ਸਭ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ; (b) ਪਦਾਰਥਕ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਾਜਬ ਵੰਡ; (c) ਦੌਲਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਨਹੀਂ; (d) ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਕੰਮ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਤਨਖ਼ਾਹ; (e) ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ; (f) ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵਿਕਾਸ।
39Aਬਰਾਬਰ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ।
40ਪਿੰਡ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਗਠਿਤ ਕਰੋ।
41ਕੰਮ ਦਾ ਹੱਕ, ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਹੱਕ, ਅਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਬੁਢਾਪੇ, ਬੀਮਾਰੀ ਤੇ ਅਪੰਗਤਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਮਦਦ।
42ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਜਣੇਪਾ ਰਾਹਤ।
43ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਜੋਗੀ ਤਨਖ਼ਾਹ; ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ।
43Aਉਦਯੋਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲੀ।
43Bਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ।
44ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕਸਾਰ ਸਿਵਲ ਕੋਡ।
45ਛੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ।
46ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ, ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ।
ਅਨੁਛੇਦ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ (ਹਿੱਸਾ 1 ਵਿੱਚੋਂ 2)।
ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬੋਰਡ ਲੱਗੀ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ
ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦਫ਼ਤਰ। ਅਨੁਛੇਦ 40 ਨੇ 1950 ਵਿੱਚ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਮੰਗੀਆਂ। 73ਵੀਂ ਸੋਧ (1992) ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਤਸਵੀਰ: Timothy A. Gonsalves, 2012 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਤੁਰੰਤ ਤੱਥ

ਅਨੁਛੇਦ 45 ਨੂੰ 2002 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਓਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ 14 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਸੀ। 86ਵੀਂ ਸੋਧ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੁਛੇਦ 21A ਵਿੱਚ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ (ਉਮਰ 6 ਤੋਂ 14)। ਹੁਣ ਅਨੁਛੇਦ 45 ਛੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਬਾਲ ਸੰਭਾਲ ਬਾਰੇ ਹੈ।

ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ 2021 ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਅਨੁਛੇਦ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਗਠਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ SI 2023 ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਅਨੁਛੇਦ ਕੁਝ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ 2024 ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਹੱਕ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਅਨੁਛੇਦ 47 ਤੋਂ 51, ਅਤੇ ਭਾਗ IV ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਸਿਧਾਂਤ

ਸਿਹਤ, ਖੇਤੀ, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਸਮਾਰਕ, ਅਦਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ।

ਅਨੁਛੇਦਰਾਜ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ
47ਪੋਸ਼ਣ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਉੱਚੀ ਕਰੋ; ਨਸ਼ੀਲੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੋਕ (ਦਵਾਈ ਤੋਂ ਛੁੱਟ)।
48ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਓ; ਗਾਵਾਂ, ਵੱਛਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁਧਾਰੂ ਤੇ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਉੱਤੇ ਰੋਕ।
48Aਵਾਤਾਵਰਣ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ।
49ਕੌਮੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੇ ਸਮਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ।
50ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰੋ।
51ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ; ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਆਦਰ; ਝਗੜੇ ਸਾਲਸੀ ਰਾਹੀਂ ਨਿਬੇੜੋ।
ਅਨੁਛੇਦ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ (ਹਿੱਸਾ 2 ਵਿੱਚੋਂ 2)।
ਯਾਦ-ਕਾਰਡ
ਅਨੁਛੇਦ ↔ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਅਨੁਛੇਦ 39(d)
ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਕੰਮ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਤਨਖ਼ਾਹ।
ਅਨੁਛੇਦ 39A
ਮੁਫ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਨਿਆਂ (42ਵੀਂ ਸੋਧ)।
ਅਨੁਛੇਦ 40
ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਪਿੰਡ ਪੰਚਾਇਤਾਂ।
ਅਨੁਛੇਦ 43B
ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ (97ਵੀਂ ਸੋਧ, 2011)।
ਅਨੁਛੇਦ 44
ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕਸਾਰ ਸਿਵਲ ਕੋਡ।
ਅਨੁਛੇਦ 48A
ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ (42ਵੀਂ ਸੋਧ)।
ਅਨੁਛੇਦ 50
ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ।
ਅਨੁਛੇਦ 51
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ।
ਭਾਗ IV ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਨਿਰਦੇਸ਼

ਕੁਝ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੋਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅਨੁਛੇਦ 335: ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਦਾਅਵੇ। ਅਨੁਛੇਦ 350A: ਭਾਸ਼ਾਈ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ। ਅਨੁਛੇਦ 351: ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ। ਅਦਾਲਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਗ IV ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਅਨੁਛੇਦ 36–51 ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ।

ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC DSSO 2018 ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ/ਕਿਹੜੇ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ/ਹਨ? I. ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਜਬਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਰੋਕ II. ਦਵਾਈ ਦੇ ਮਕਸਦ ਤੋਂ ਛੁੱਟ, ਸਿਹਤ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਉੱਤੇ ਰੋਕ। ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਕੋਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਚੁਣੋ:
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC WM 2022 ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਉਪਬੰਧ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਰਾਖੀ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PSSSB ਆਬਕਾਰੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ 2018 ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC SEVE 2016 ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣਾ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ

ਚਾਰ ਸੋਧਾਂ ਨੇ ਸਿਧਾਂਤ ਜੋੜੇ। ਚਾਰ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਨੇ ਟਕਰਾਅ ਨਿਬੇੜਿਆ।

ਭਾਗ IV ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੋਧਾਂ
  1. 1976
    42ਵੀਂ ਸੋਧ

    39(f) (ਬੱਚੇ), 39A (ਮੁਫ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ), 43A (ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰ) ਅਤੇ 48A (ਵਾਤਾਵਰਣ) ਜੋੜੇ।

  2. 1978
    44ਵੀਂ ਸੋਧ

    38(2) ਜੋੜਿਆ: ਆਮਦਨ, ਰੁਤਬੇ, ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਨਾ-ਬਰਾਬਰੀ ਘਟਾਓ।

  3. 2002
    86ਵੀਂ ਸੋਧ

    ਅਨੁਛੇਦ 45 ਨਵਾਂ ਲਿਖਿਆ: ਛੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੀ ਬਾਲ ਸੰਭਾਲ। 6–14 ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਛੇਦ 21A ਵਿੱਚ ਗਈ।

  4. 2011
    97ਵੀਂ ਸੋਧ

    43B ਜੋੜਿਆ: ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ।

ਹੁਣ ਔਖਾ ਸਵਾਲ। ਅਧਿਕਾਰ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਸਿਧਾਂਤ ਲਈ ਬਣਿਆ ਕਾਨੂੰਨ ਕਿਸੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਤੋੜੇ ਤਾਂ ਕੀ? ਭੂਮੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਫ਼ੌਰਨ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੇਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣਾ ਅਨੁਛੇਦ 39 ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਜਾਇਦਾਦ ਖੁੱਸਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ।

ਟਕਰਾਅ ਕਿਵੇਂ ਨਿਬੜਿਆ
  1. 1951
    ਚੰਪਕਮ ਦੋਰਾਈਰਾਜਨ
    ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ। ਸੰਸਦ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸੋਧ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
  2. 1967
    ਗੋਲਕਨਾਥ
    ਸੰਸਦ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਕਿਸੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ।
  3. 1971
    24ਵੀਂ ਅਤੇ 25ਵੀਂ ਸੋਧ
    ਸੰਸਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਛੇਦ 31C ਨੇ 39(b) ਅਤੇ (c) ਲਈ ਬਣੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ।
  4. 1973
    ਕੇਸ਼ਵਾਨੰਦ ਭਾਰਤੀ
    ਸੰਸਦ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੂਲ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। 31C ਦਾ ਅਦਾਲਤੀ ਜਾਂਚ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਰੱਦ ਹੋਇਆ।
  5. 1976
    42ਵੀਂ ਸੋਧ
    31C ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਲਈ ਬਣੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ।
  6. 1980
    ਮਿਨਰਵਾ ਮਿੱਲਜ਼
    ਉਹ ਫੈਲਾਅ ਰੱਦ। ਭਾਗ III ਅਤੇ ਭਾਗ IV ਵਿਚਲਾ ਸੰਤੁਲਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਸਿਰਫ਼ ਅਨੁਛੇਦ 39(b) ਅਤੇ 39(c) ਲਈ ਬਣੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਛੇਦ 14 ਅਤੇ 19 ਵਿਰੁੱਧ ਅਨੁਛੇਦ 31C ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਢਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ। ਮਿਨਰਵਾ ਮਿੱਲਜ਼ (1980) ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਵੀ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ। ਤਸਵੀਰ: Subhashish Panigrahi, 2019 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
ਇੱਕਸਾਰ ਸਿਵਲ ਕੋਡ: ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ

ਅਨੁਛੇਦ 44 ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ (ਵਿਆਹ, ਤਲਾਕ, ਵਿਰਾਸਤ) ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਕੋਈ ਕੌਮੀ ਇੱਕਸਾਰ ਸਿਵਲ ਕੋਡ ਨਹੀਂ। ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਾਂਝਾ ਸਿਵਲ ਕੋਡ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇੱਕਸਾਰ ਸਿਵਲ ਕੋਡ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜ।

  • ਅਨੁਛੇਦ 39(d) → ਬਰਾਬਰ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਐਕਟ, 1976 (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਨਖ਼ਾਹ ਕੋਡ, 2019 ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ)
  • ਅਨੁਛੇਦ 39A → ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਐਕਟ, 1987 (ਇਸ ਨੇ NALSA ਅਤੇ ਲੋਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ਬਣਾਈਆਂ)
  • ਅਨੁਛੇਦ 40 → 73ਵੀਂ ਸੋਧ, 1992 (ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ)
  • ਅਨੁਛੇਦ 41 ਅਤੇ 39(a) → ਮਨਰੇਗਾ, 2005 (ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦਾ ਹੱਕ)
  • ਅਨੁਛੇਦ 45 → ਅਨੁਛੇਦ 21A ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਐਕਟ, 2009
  • ਅਨੁਛੇਦ 48A → ਵਾਤਾਵਰਣ (ਸੁਰੱਖਿਆ) ਐਕਟ, 1986
  • ਅਨੁਛੇਦ 50 → CrPC, 1973 (ਹੁਣ BNSS, 2023): ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਅਧੀਨ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕੱਦਮੇ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ 2024 ਕਿਹੜੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ ਐਕਟ ਨੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਮੁਫਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਬੰਧ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ 2024 ਹੇਠਾਂ ਦੋ ਕਥਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ: ਕਥਨ I: ਅਨੁਛੇਦ 48A: ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ। ਕਥਨ II: ਅਨੁਛੇਦ 51: ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹਨ। ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਚੁਣੋ:
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਹੋਰ ਲਾਭਦਾਇਕ: ਕਥਨ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਸ਼ਲਾਘਾ
  • ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ: ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ "ਨਵੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ"
  • ਗ੍ਰੈਨਵਿਲ ਆਸਟਿਨ: "ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ" (ਭਾਗ III ਸਮੇਤ)
  • ਆਦਰਸ਼ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਹੀ: ਨਿਆਂ, ਆਜ਼ਾਦੀ, ਬਰਾਬਰੀ
ਆਲੋਚਨਾ
  • ਕੇ. ਟੀ. ਸ਼ਾਹ: ਅਜਿਹਾ ਚੈੱਕ ਜੋ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਹੀ ਮਿਲੇ
  • ਟੀ. ਟੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮਾਚਾਰੀ: "ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੂੜਾਦਾਨ"
  • ਆਈਵਰ ਜੈਨਿੰਗਜ਼: "ਪਵਿੱਤਰ ਇੱਛਾਵਾਂ"

ਆਮ ਬਚਾਅ ਇਹ ਹੈ: ਭਾਗ IV ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵੋਟਰਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਕਿਸੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਕਾਂ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਵਾਜਬ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ

ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਨੁਛੇਦ, ਵਰਗ, ਸੋਧਾਂ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ।

ਮੁੱਖ ਤੱਥ
  • ਭਾਗ IV: ਅਨੁਛੇਦ 36 ਤੋਂ 51
  • ਆਇਰਲੈਂਡ (1937) ਤੋਂ ਲਏ
  • ਅਨੁਛੇਦ 37: ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ
  • 3 ਵਰਗ: ਸਮਾਜਵਾਦੀ, ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ, ਉਦਾਰਵਾਦੀ-ਬੌਧਿਕ
  • ਅਨੁਛੇਦ 44: ਇੱਕਸਾਰ ਸਿਵਲ ਕੋਡ
  • ਅਨੁਛੇਦ 50: ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਤੋਂ ਵੱਖ
ਸੋਧਾਂ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ
  • 42ਵੀਂ (1976): 39(f), 39A, 43A, 48A
  • 44ਵੀਂ (1978): 38(2)
  • 86ਵੀਂ (2002): ਨਵਾਂ ਅਨੁਛੇਦ 45
  • 97ਵੀਂ (2011): 43B ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ
  • ਚੰਪਕਮ (1951): ਅਧਿਕਾਰ ਉੱਪਰ
  • ਮਿਨਰਵਾ ਮਿੱਲਜ਼ (1980): ਸੰਤੁਲਨ ਮੂਲ ਢਾਂਚਾ ਹੈ
ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
  • ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਆਇਰਲੈਂਡ ਤੋਂ ਆਏ; ਮੌਲਿਕ ਕਰਤੱਵ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ (USSR) ਤੋਂ।
  • ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਗ਼ੈਰ-ਨਿਆਂਯੋਗ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ (ਅਨੁਛੇਦ 37)।
  • ਅਨੁਛੇਦ 40 = ਪੰਚਾਇਤਾਂ; ਅਨੁਛੇਦ 41 = ਕੰਮ ਦਾ ਹੱਕ; ਅਨੁਛੇਦ 42 = ਜਣੇਪਾ ਰਾਹਤ।
  • ਅਨੁਛੇਦ 48 = ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀ; ਅਨੁਛੇਦ 48A = ਵਾਤਾਵਰਣ; ਅਨੁਛੇਦ 49 = ਸਮਾਰਕ।
  • ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਅਨੁਛੇਦ 23 (ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ) ਹੈ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ।
  • ਅਨੁਛੇਦ 45 ਹੁਣ ਛੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੈ; 6–14 ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਛੇਦ 21A ਵਿੱਚ ਹੈ।
  • ਮੁਫ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ 39A 1976 (42ਵੀਂ) ਵਿੱਚ ਆਈ, ਮੂਲ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
  • ਇੱਕਸਾਰ ਸਿਵਲ ਕੋਡ ਉਦਾਰਵਾਦੀ-ਬੌਧਿਕ ਹੈ, ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਨਹੀਂ।
  • 48A = ਰਾਜ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ (ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ); 51A(g) = ਨਾਗਰਿਕ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ (ਮੌਲਿਕ ਕਰਤੱਵ)।
ਝਟਪਟ ਤੱਥ
  • ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ: ਭਾਗ IV, ਅਨੁਛੇਦ 36–51
  • ਕਿੱਥੋਂ ਲਏ: ਆਇਰਿਸ਼ ਸੰਵਿਧਾਨ
  • ਅਨੁਛੇਦ 36: ਰਾਜ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
  • ਅਨੁਛੇਦ 37: ਗ਼ੈਰ-ਨਿਆਂਯੋਗ
  • ਅਨੁਛੇਦ 38: ਭਲਾਈ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚਾ
  • ਅਨੁਛੇਦ 39(d): ਬਰਾਬਰ ਕੰਮ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਤਨਖ਼ਾਹ
  • ਅਨੁਛੇਦ 39A: ਮੁਫ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ
  • ਅਨੁਛੇਦ 40: ਪਿੰਡ ਪੰਚਾਇਤਾਂ
  • ਅਨੁਛੇਦ 41: ਕੰਮ ਦਾ ਹੱਕ
  • ਅਨੁਛੇਦ 43: ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਜੋਗੀ ਤਨਖ਼ਾਹ, ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ
  • ਅਨੁਛੇਦ 43A: ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰ
  • ਅਨੁਛੇਦ 43B: ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ
  • ਅਨੁਛੇਦ 44: ਇੱਕਸਾਰ ਸਿਵਲ ਕੋਡ
  • ਅਨੁਛੇਦ 45: ਛੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੀ ਸੰਭਾਲ
  • ਅਨੁਛੇਦ 46: ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ, ਕਬੀਲੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗ
  • ਅਨੁਛੇਦ 47: ਪੋਸ਼ਣ, ਨਸ਼ਾਬੰਦੀ
  • ਅਨੁਛੇਦ 48: ਗਊ-ਹੱਤਿਆ ਉੱਤੇ ਰੋਕ
  • ਅਨੁਛੇਦ 48A: ਵਾਤਾਵਰਣ
  • ਅਨੁਛੇਦ 49: ਸਮਾਰਕ
  • ਅਨੁਛੇਦ 50: ਵੱਖਰੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ
  • ਅਨੁਛੇਦ 51: ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ

ਇੱਕ ਰਾਜ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਕਿੰਨੀ ਖੇਤੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਜ਼ਮੀਨ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੁਛੇਦ 14 ਜਾਂ 19 ਅਧੀਨ ਰੱਦ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਕਿਉਂ ਹੈ?

ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ

ਇਹ ਅਨੁਛੇਦ 39(b) ਅਤੇ (c) ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਪਦਾਰਥਕ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਾਜਬ ਵੰਡ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਨਾ ਹੋਣਾ। ਅਨੁਛੇਦ 31C ਅਧੀਨ, 39(b) ਜਾਂ (c) ਲਈ ਬਣਿਆ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਛੇਦ 14 ਜਾਂ 19 ਤੋੜਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਅਵੈਧ ਨਹੀਂ ਐਲਾਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਦਾਲਤਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਜਾਂਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ

ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਕੀ ਹਨ?

ਇਹ ਉਹ ਟੀਚੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਰਾਜ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਜਬ ਤਨਖ਼ਾਹ, ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਪੰਚਾਇਤਾਂ। ਇਹ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਭਾਗ IV ਵਿੱਚ, ਅਨੁਛੇਦ 36 ਤੋਂ 51 ਤੱਕ ਹਨ।

ਕੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਨਹੀਂ। ਅਨੁਛੇਦ 37 ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਅਦਾਲਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾ ਸਕਦੀ। ਪਰ ਇਹੀ ਅਨੁਛੇਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਰਾਜ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਲਏ?

ਆਇਰਲੈਂਡ ਤੋਂ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ 1937 ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਉੱਥੋਂ ਲਿਆ।

ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਸੰਵਿਧਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੰਡਦਾ। ਮਾਹਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਵਾਦੀ, ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ-ਬੌਧਿਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਇਹੀ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਵਰਤਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕਿਹੜੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਹਨ?

ਪਿੰਡ ਪੰਚਾਇਤਾਂ (40), ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ (43), ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ (43B), ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ (46), ਸ਼ਰਾਬਬੰਦੀ (47) ਅਤੇ ਗਊ-ਹੱਤਿਆ ਉੱਤੇ ਰੋਕ (48)।

ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?

ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਹੱਦਾਂ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਰਾਜ ਲਈ ਟੀਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਅਧਿਕਾਰ ਸਿਆਸੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਸਿਧਾਂਤ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

42ਵੀਂ ਸੋਧ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਜੋੜੇ?

1976 ਦੀ 42ਵੀਂ ਸੋਧ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਅਨੁਛੇਦ 39(f), ਮੁਫ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਬਾਰੇ 39A, ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਬਾਰੇ 43A ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਾਰੇ 48A ਜੋੜੇ।

ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਅਨੁਛੇਦ ਇੱਕਸਾਰ ਸਿਵਲ ਕੋਡ ਬਾਰੇ ਹੈ?

ਅਨੁਛੇਦ 44। ਇਹ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਕੋਡ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜੇ ਕੋਈ ਕੌਮੀ ਕੋਡ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਸਿਵਲ ਕੋਡ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।

ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਕਿਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਨੇ ਨਿਬੇੜਿਆ?

ਮਿਨਰਵਾ ਮਿੱਲਜ਼ (1980) ਨੇ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਗ III ਅਤੇ ਭਾਗ IV ਵਿਚਲਾ ਸੰਤੁਲਨ ਮੂਲ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰਜੀਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।

ਕਿਹੜਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ?

ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੁਛੇਦ 45 ਵਿੱਚ ਸੀ। 2002 ਦੀ 86ਵੀਂ ਸੋਧ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 6 ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਅਨੁਛੇਦ 21A ਵਿੱਚ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਹੁਣ ਉਹ ਸਵਾਲ ਹੱਲ ਕਰੋ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਗਏ

ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ PPSC ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ, ਹੱਲ ਸਮੇਤ ਮੁਫ਼ਤ।

ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ

← ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੋਟਸ