1498 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਮਲਾਹ, ਵਾਸਕੋ ਡਾ ਗਾਮਾ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਾਹ ਨਾਲ ਕੇਰਲ ਦੇ ਕਾਲੀਕਟ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੱਚ, ਅੰਗਰੇਜ਼, ਡੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਆਏ। ਉਹ ਮਸਾਲੇ ਅਤੇ ਕੱਪੜਾ ਖ਼ਰੀਦਣ ਆਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਲੇ ਬਣਾਏ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜੇ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਏ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ।
ਯੂਰਪ ਕਿਉਂ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੌਣ ਆਇਆ
ਮਸਾਲੇ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਾਹ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਵਪਾਰੀ ਤਾਕਤਾਂ।
ਭਾਰਤ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਮਸਾਲੇ, ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਾ, ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਨੀਲ ਵੇਚਦਾ ਸੀ। ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਸੀ। ਪਰ ਪੁਰਾਣਾ ਵਪਾਰ ਅਰਬ ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਯੂਰਪੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਸਿੱਧਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਾਹ ਲੱਭਿਆ। ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਇਹ ਰਾਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਭਿਆ।
- 20 ਮਈ 1498ਕਾਲੀਕਟ ਵਿੱਚ ਵਾਸਕੋ ਡਾ ਗਾਮਾ
ਉਹ ਕੇਪ ਆਫ਼ ਗੁੱਡ ਹੋਪ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਕਾਲੀਕਟ ਨੇੜੇ ਉਤਰਿਆ। ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਹਾਕਮ ਜ਼ਾਮੋਰਿਨ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ।
- 1500ਕਬਰਾਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ
ਪੇਦਰੋ ਆਲਵਾਰੇਸ ਕਬਰਾਲ ਅਗਲਾ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਬੇੜਾ ਭਾਰਤ ਲਿਆਇਆ।
- 1600ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ
31 ਦਸੰਬਰ 1600 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਬਣੀ।
- 1602ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ
ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਣੀ। ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੈਕਟਰੀ 1605 ਵਿੱਚ ਮਸੂਲੀਪਟਨਮ ਵਿੱਚ ਬਣੀ।
- 1616ਡੈਨਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ
ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟਿਕਾਣਾ ਤਰੰਕੁਬਾਰ 1620 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ।
- 1664ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ
ਮੰਤਰੀ ਕੋਲਬਰਟ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬਣੀ। ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੈਕਟਰੀ 1668 ਵਿੱਚ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ।
ਕੰਪਨੀਆਂ ਬਣਨ ਦਾ ਕ੍ਰਮ: ਅੰਗਰੇਜ਼ (1600), ਡੱਚ (1602), ਡੈਨਿਸ਼ (1616), ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ (1664)। ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਕ੍ਰਮ: ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਡੱਚ, ਅੰਗਰੇਜ਼, ਡੈਨਿਸ਼, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ। ਡੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ (1605) ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੈਕਟਰੀ (1613) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ।
ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਡੱਚ, ਅੰਗਰੇਜ਼, ਡੈਨਿਸ਼, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ — ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਪੁ-ਡ-ਅੰ-ਡੈ-ਫ਼। ਯਾਦ ਰੱਖੋ: "ਪੁੱਤ ਡੰਗਰ ਅੰਦਰ ਡੱਕ ਫਿਰ"। ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਇਹੀ ਕ੍ਰਮ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਤਗਾਲੀ: ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ, ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਗਏ
ਕਾਲੀਕਟ, ਫਿਰ ਕੋਚੀਨ, ਫਿਰ ਗੋਆ।
ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਟਿਕਾਣਾ ਕੋਚੀਨ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਪਰਮਿਟ, ਕਾਰਟਾਜ਼, ਖ਼ਰੀਦਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦੋ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਣਾਈ: ਫ਼੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਡੀ ਅਲਮੇਡਾ ਅਤੇ ਅਫ਼ੋਂਸੋ ਡੀ ਅਲਬੁਕਰਕ।
- 1498 ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਕਟ ਪਹੁੰਚਿਆ
- ਦੋ ਵਾਰ ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਆਇਆ; ਕੋਚੀਨ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋਈ
- ਨੀਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨੀਤੀ (Blue Water Policy): ਧਰਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਰਾਜ
- 1509 ਵਿੱਚ ਦਿਉ ਕੋਲ ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਬੇੜੇ ਹਰਾਏ
- 1510 ਵਿੱਚ ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਗੋਆ ਖੋਹਿਆ
- ਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਲੇ ਬਣਾਏ
| ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਤੱਥ | ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
|---|---|
| ਰਾਜਧਾਨੀ ਗੋਆ ਗਈ | ਨੀਨੋ ਡਾ ਕੁਨਹਾ ਨੇ 1530 ਵਿੱਚ ਕੋਚੀਨ ਦੀ ਥਾਂ ਗੋਆ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਾਇਆ। |
| ਹੋਰ ਟਿਕਾਣੇ | ਦਮਨ, ਦਿਉ, ਸਾਲਸੈੱਟ, ਬੱਸੀਨ, ਚੌਲ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੁਗਲੀ। |
| ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ | ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਤੰਬਾਕੂ ਲਿਆਏ। 1556 ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। |
| ਪਤਨ | ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੇ ਹੁਗਲੀ (1632) ਲੈ ਲਿਆ। ਬੰਬਈ ਸ਼ਾਹੀ ਦਾਜ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ ਗਿਆ (1661)। ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੇ ਬੱਸੀਨ ਲਿਆ (1739)। |
ਭਾਰਤ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪੁਰਤਗਾਲ ਨੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਸੰਬਰ 1961 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਵਿਜੈ ਹੇਠ ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਗੋਆ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਿਉ 19 ਦਸੰਬਰ 1961 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਏ।
ਡੱਚ, ਡੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ
ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ।
ਡੱਚਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅੱਜ ਦੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੱਪੜਾ, ਨੀਲ ਅਤੇ ਸ਼ੋਰਾ ਖ਼ਰੀਦਦੇ ਸਨ। ਡੈਨਿਸ਼ ਛੋਟੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ, ਪਰ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣੇ।
| ਤਾਕਤ | ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਟਿਕਾਣੇ | ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
|---|---|---|
| ਡੱਚ | ਮਸੂਲੀਪਟਨਮ (1605), ਪੁਲੀਕਟ, ਸੂਰਤ, ਚਿਨਸੁਰਾ, ਨਾਗਪੱਟੀਨਮ | 1690 ਤੱਕ ਪੁਲੀਕਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਨਾਗਪੱਟੀਨਮ। |
| ਡੈਨਿਸ਼ | ਤਰੰਕੁਬਾਰ (ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ), ਸੀਰਾਮਪੁਰ (ਬੰਗਾਲ) | 1845 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤੇ। |
| ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ | ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ (1674), ਚੰਦਰਨਗਰ, ਮਾਹੇ, ਕਰਾਈਕਲ, ਯਾਨਮ | ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਫ਼੍ਰਾਂਸਵਾ ਮਾਰਤਿਨ ਨੇ ਵਸਾਇਆ। |
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਉਹ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੋਠੀ ਸੀ: ਗੁਦਾਮ, ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਏਜੰਟਾਂ (ਫ਼ੈਕਟਰ) ਦੇ ਘਰ। ਕਈ ਫ਼ੈਕਟਰੀਆਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਲੇ ਬਣ ਗਈਆਂ।
ਕਰਨਾਟਕ ਯੁੱਧ: ਅੰਗਰੇਜ਼ ਬਨਾਮ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ
ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਯੁੱਧ, 1746 ਤੋਂ 1763 ਤੱਕ।
ਕਰਨਾਟਕ (Carnatic) ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤਟਵਰਤੀ ਇਲਾਕਾ ਸੀ, ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ। ਇੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਯੁੱਧ ਲੜੇ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਜੇਤੂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਵਪਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨੀ ਸੀ।
- ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਲਿਆਪਹਿਲਾ ਯੁੱਧ, 1746–48ਯੂਰਪ ਦੀ ਇੱਕ ਜੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ। ਡੂਪਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੇ 1746 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। 1748 ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ ਇਹ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਗਿਆ।
- ਅਰਕਾਟ ਵਿੱਚ ਕਲਾਈਵਦੂਜਾ ਯੁੱਧ, 1749–54ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਗੱਦੀ ਲਈ ਝਗੜਾ। ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਅਰਕਾਟ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾਈ ਰੱਖਿਆ (1751)। ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੇ 1754 ਵਿੱਚ ਡੂਪਲੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਲਿਆ।
- ਵਾਂਡੀਵਾਸ਼, 1760ਤੀਜਾ ਯੁੱਧ, 1756–63ਸਰ ਆਇਰ ਕੂਟ ਨੇ 22 ਜਨਵਰੀ 1760 ਨੂੰ ਵਾਂਡੀਵਾਸ਼ ਵਿਖੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਜਰਨੈਲ ਲੈਲੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ 1761 ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
- ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਸੰਧੀ, 1763ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੂੰ ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਪਾਰਕ ਟਿਕਾਣੇ ਵਜੋਂ, ਬਿਨਾਂ ਫ਼ੌਜ ਦੇ, ਵਾਪਸ ਮਿਲਿਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਉਮੀਦਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਅਲਮੇਡਾ ਦੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਬੇੜੇ ਨੇ ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਦੇ ਮਾਰਤੰਡ ਵਰਮਾ ਨੇ ਡੱਚਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
ਚਿਨਸੁਰਾ ਨੇੜੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਡੱਚਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
ਆਇਰ ਕੂਟ ਨੇ ਲੈਲੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ; ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਤਾਕਤ ਖ਼ਤਮ।
ਚਾਰ ਲੜਾਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਰਪੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
- ਪੁਰਤਗਾਲੀ
- ਗੋਆ (1530 ਤੋਂ); ਪਹਿਲਾ ਟਿਕਾਣਾ ਕੋਚੀਨ
- ਡੱਚ
- ਪੁਲੀਕਟ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਾਗਪੱਟੀਨਮ
- ਡੈਨਿਸ਼
- ਤਰੰਕੁਬਾਰ ਅਤੇ ਸੀਰਾਮਪੁਰ
- ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ
- ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ
- ਅੰਗਰੇਜ਼ (ਦੱਖਣ)
- ਮਦਰਾਸ (ਫ਼ੋਰਟ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ)
- ਜ਼ਾਮੋਰਿਨ
- ਕਾਲੀਕਟ ਦਾ ਹਾਕਮ ਜੋ ਵਾਸਕੋ ਡਾ ਗਾਮਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ
- ਕਾਰਟਾਜ਼
- ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਰਮਿਟ
- ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਵਿਜੈ
- ਗੋਆ ਆਜ਼ਾਦ, ਦਸੰਬਰ 1961
ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਕੌਣ ਆਇਆ, ਕਿੱਥੇ ਵਸਿਆ, ਅਤੇ ਕੌਣ ਜਿੱਤਿਆ।
- 1498: ਕਾਲੀਕਟ ਵਿੱਚ ਵਾਸਕੋ ਡਾ ਗਾਮਾ
- 1509: ਦਿਉ ਵਿੱਚ ਅਲਮੇਡਾ ਦੀ ਜਿੱਤ
- 1510: ਅਲਬੁਕਰਕ ਨੇ ਗੋਆ ਲਿਆ
- 1600 / 1602 / 1616 / 1664: ਅੰਗਰੇਜ਼ / ਡੱਚ / ਡੈਨਿਸ਼ / ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਕੰਪਨੀਆਂ
- 1760: ਵਾਂਡੀਵਾਸ਼; 1763: ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਸੰਧੀ
- 1961: ਗੋਆ ਆਜ਼ਾਦ (ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਵਿਜੈ)
- ਜ਼ਾਮੋਰਿਨ: ਕਾਲੀਕਟ ਦਾ ਹਾਕਮ
- ਅਲਮੇਡਾ: ਪਹਿਲਾ ਵਾਇਸਰਾਏ, ਨੀਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨੀਤੀ
- ਅਲਬੁਕਰਕ: ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਸਲ ਬਾਨੀ
- ਮਾਰਤੰਡ ਵਰਮਾ: ਕੋਲਾਚੇਲ ਵਿੱਚ ਡੱਚਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ
- ਡੂਪਲੇ: ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਗਵਰਨਰ, 1742–54
- ਵਾਂਡੀਵਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਰ ਕੂਟ ਨੇ ਲੈਲੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ
- ਵਾਸਕੋ ਡਾ ਗਾਮਾ ਕਾਲੀਕਟ (ਕੇਰਲ) ਪਹੁੰਚਿਆ, ਕਲਕੱਤੇ ਨਹੀਂ।
- ਅਲਮੇਡਾ ਦਿਉ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ (1509); ਅਲਬੁਕਰਕ ਨੇ ਗੋਆ ਲਿਆ (1510)।
- ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੰਪਨੀ 1600 ਵਿੱਚ ਬਣੀ, ਡੱਚ (1602) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਪਰ ਡੱਚ ਭਾਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚੇ (1605)।
- ਕੋਲਾਚੇਲ (1741) ਵਿੱਚ ਡੱਚਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ, ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਦੇ ਮਾਰਤੰਡ ਵਰਮਾ ਨੇ ਹਰਾਇਆ।
- ਕਰਨਾਟਕ ਯੁੱਧ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਬਨਾਮ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਨ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਨ।
- ਵਾਂਡੀਵਾਸ਼ (1760) ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਤਾਕਤ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ; ਪਲਾਸੀ (1757) ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ।
- ਤਰੰਕੁਬਾਰ ਅਤੇ ਸੀਰਾਮਪੁਰ ਡੈਨਿਸ਼ ਟਿਕਾਣੇ ਸਨ, ਡੱਚ ਨਹੀਂ।
- ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਏ (1961)।
- ਸਮੁੰਦਰ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲਾ ਯੂਰਪੀ: ਵਾਸਕੋ ਡਾ ਗਾਮਾ, 1498
- ਉਤਰਿਆ: ਕਾਲੀਕਟ; ਹਾਕਮ: ਜ਼ਾਮੋਰਿਨ
- ਪਹਿਲਾ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਵਾਇਸਰਾਏ: ਫ਼੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਡੀ ਅਲਮੇਡਾ
- ਦਿਉ ਦੀ ਲੜਾਈ: 1509, ਅਲਮੇਡਾ
- ਗੋਆ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ: 1510, ਅਲਬੁਕਰਕ, ਬੀਜਾਪੁਰ ਤੋਂ
- ਗੋਆ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ: 1530, ਨੀਨੋ ਡਾ ਕੁਨਹਾ
- ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ: 1556
- ਡੱਚ ਕੰਪਨੀ: 1602; ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਮਸੂਲੀਪਟਨਮ 1605
- ਡੈਨਿਸ਼ ਟਿਕਾਣੇ: ਤਰੰਕੁਬਾਰ, ਸੀਰਾਮਪੁਰ; ਵੇਚੇ 1845
- ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਕੰਪਨੀ: 1664, ਕੋਲਬਰਟ
- ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਵਸਾਇਆ: 1674, ਫ਼੍ਰਾਂਸਵਾ ਮਾਰਤਿਨ
- ਡੂਪਲੇ: ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਗਵਰਨਰ, 1742–54
- ਵਾਂਡੀਵਾਸ਼: 1760, ਆਇਰ ਕੂਟ ਬਨਾਮ ਲੈਲੀ
- ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਸੰਧੀ: 1763
- ਗੋਆ ਆਜ਼ਾਦ: 19 ਦਸੰਬਰ 1961, ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਵਿਜੈ
ਕਿਹੜੀ ਲੜਾਈ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਤਾਕਤ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
22 ਜਨਵਰੀ 1760 ਦੀ ਵਾਂਡੀਵਾਸ਼ ਦੀ ਲੜਾਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸਰ ਆਇਰ ਕੂਟ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਦੀ ਕਾਊਂਟ ਡੀ ਲੈਲੀ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ 1761 ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ, ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਸੰਧੀ (1763) ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਵਪਾਰਕ ਟਿਕਾਣੇ ਛੱਡੇ।