ਗਾਂਧੀ ਜੀ 1915 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ, ਸਥਾਨਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਚੰਪਾਰਨ (1917) ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਨੀਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸੀ। ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ (1918) ਮਿੱਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਸੀ। ਖੇੜਾ (1918) ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸੀ ਜੋ ਲਗਾਨ ਨਹੀਂ ਭਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਪਰਖਿਆ, ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਆਗੂ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਘਰ ਪਰਤਦੇ ਹਨ
ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਤਰੀਕਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਸੁਣਨ-ਸਮਝਣ ਦਾ।
ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਉੱਥੇ 1906 ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਕਿਹਾ। ਉਹ 9 ਜਨਵਰੀ 1915 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਪਰਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਗੁਰੂ ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਖਲੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਘੁੰਮ ਕੇ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇਉਂ ਹੀ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਇਆ।
ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਪੱਕੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ। ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹੀ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਸਜ਼ਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਕਸਦ ਵਿਰੋਧੀ ਦਾ ਮਨ ਬਦਲਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਨਹੀਂ।
- 9 ਜਨਵਰੀ 1915ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ
ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਬੰਬਈ ਉਤਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਨ ਹੁਣ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 1915ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਮ
ਉਹ ਕੋਚਰਬ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। 1917 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਬਰਮਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਦਸੰਬਰ 1916ਲਖਨਊ ਕਾਂਗਰਸ
ਚੰਪਾਰਨ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ੁਕਲ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਨੀਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਅਪ੍ਰੈਲ 1917ਚੰਪਾਰਨ
ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਚੰਪਾਰਨ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਛੱਡਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
- ਫ਼ਰਵਰੀ–ਮਾਰਚ 1918ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ
ਮਿੱਲ ਹੜਤਾਲ; ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਰਤ।
- ਮਾਰਚ–ਜੂਨ 1918ਖੇੜਾ
ਫ਼ਸਲ ਮਾਰੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸਾਨ ਲਗਾਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਾਲੇ ਸਾਲ: ਇਹ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- 1909 ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਜਾਂਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ *ਹਿੰਦ ਸਵਰਾਜ* ਲਿਖੀ।
- 1915 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਸਰ-ਏ-ਹਿੰਦ ਸੋਨ ਤਮਗ਼ਾ ਦਿੱਤਾ।
- ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ਤ ਦੇ ਸਵਾਲ ਉੱਤੇ ਵਿਰੋਧ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ 1920 ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਮਗ਼ਾ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਚੰਪਾਰਨ, 1917: ਨੀਲ ਦੇ ਕਿਸਾਨ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ।
ਚੰਪਾਰਨ ਉੱਤਰੀ ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਯੂਰਪੀ ਪਲਾਂਟਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨੀਲ ਬੀਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਲਾਂਟਰਾਂ ਦੀ ਮਿੱਥੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਉੱਤੇ ਵੇਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਰੰਗ ਕਾਰਨ ਨੀਲ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਘਟਿਆ, ਤਾਂ ਪਲਾਂਟਰ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਵਾਧੂ ਪੈਸੇ ਮੰਗਣ ਲੱਗੇ। ਲਖਨਊ ਕਾਂਗਰਸ (1916) ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ੁਕਲ ਨਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਚੰਪਾਰਨ ਆਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
ਤਿਨਕਠੀਆ ਅਧੀਨ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹਰ 20 ਕੱਠਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 3 ਕੱਠਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨੀਲ ਬੀਜਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਭਾਵ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਤਿੰਨ-ਵੀਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ। ਫ਼ਸਲ ਘੱਟ ਮਿੱਥੀ ਕੀਮਤ ਉੱਤੇ ਪਲਾਂਟਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਅਨਾਜ ਉਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।
- ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਅਪ੍ਰੈਲ 1917 ਵਿੱਚ ਚੰਪਾਰਨ ਪਹੁੰਚੇ। ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਛੱਡਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਣਗੇ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿਵਲ ਨਾਫ਼ਰਮਾਨੀ ਸੀ।
- ਅਦਾਲਤ ਅੱਗੇ ਭੀੜਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੇਸ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਿੱਤਾ।
- ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦਰਜ ਕੀਤੇ।
- ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾ ਕੇ ਜਾਂਚ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ। ਫਿਰ ਚੰਪਾਰਨ ਖੇਤੀ ਐਕਟ (1918) ਨੇ ਤਿਨਕਠੀਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
- ਪਲਾਂਟਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਪੈਸੇ ਵਿੱਚੋਂ 25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਨ ਗਏ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਮੰਤਰੀ।
ਕਈ ਸਾਲ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1947 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ।
ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਉੱਘੇ ਵਕੀਲ।
ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਚੰਪਾਰਨ ਟੀਮ: ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕੌਮੀ ਆਗੂ।
ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, 1918: ਮਿੱਲ ਮਜ਼ਦੂਰ
ਹੜਤਾਲ, ਪ੍ਰਣ, ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਰਤ।
ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਾ ਮਿੱਲਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। 1917 ਵਿੱਚ ਪਲੇਗ ਦੌਰਾਨ ਮਿੱਲ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਪਲੇਗ ਬੋਨਸ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾ ਜਾਣ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਾਲਕ ਬੋਨਸ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਮਹਿੰਗਾਈ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ ਸੀ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਾਧਾ ਮੰਗਿਆ। ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।
- ਬੋਨਸ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲਮਜ਼ਦੂਰ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।
- ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਸਲਾਹ35 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਮੰਗੋ। ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਹੜਤਾਲ ਕਰੋ ਅਤੇ ਹਾਰ ਨਾ ਮੰਨਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਓ।
- ਪਹਿਲਾ ਵਰਤਮਜ਼ਦੂਰ ਡੋਲਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਰਤ ਹੈ।
- ਸਮਝੌਤਾਝਗੜਾ ਸਾਲਸੀ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ 35 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਾਧਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਅਨਸੂਯਾ ਸਾਰਾਭਾਈ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੀ। ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਅੰਬਾਲਾਲ ਸਾਰਾਭਾਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਿੱਲ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਲੇਬਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਮਜੂਰ ਮਹਾਜਨ) ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਖੇੜਾ, 1918: ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਲਗਾਨ
ਫ਼ਸਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪੂਰਾ ਲਗਾਨ: ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਦਾ ਉਭਾਰ।
1918 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਖੇੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਨਿਯਮ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜੇ ਫ਼ਸਲ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਚੌਥਾਈ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਨ ਵਿੱਚ ਛੋਟ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਪੂਰਾ ਲਗਾਨ ਮੰਗਦੀ ਰਹੀ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਨ ਨਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਵਕੀਲ, ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ, ਆਪਣੀ ਵਕਾਲਤ ਛੱਡ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮੇ।
- ਖੇੜਾ ਦੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦੂਲਾਲ ਯਾਗਨਿਕ, ਸ਼ੰਕਰਲਾਲ ਬੈਂਕਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੇਸਾਈ ਅਤੇ ਨਰਹਰੀ ਪਾਰਿਖ ਸਨ।
- ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚੁੱਪ-ਚੁਪੀਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਲਗਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਜੋ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਜੂਨ 1918 ਵਿੱਚ ਅੰਦੋਲਨ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ।
- ਖੇੜਾ ਨੇ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਆਗੂ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਦਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਰਦੋਲੀ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ (1928) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਸਰਦਾਰ" ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ।
ਖੇੜਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਟੇਲ: ਬਾਰਦੋਲੀ, 1928ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- 1928 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਰਦੋਲੀ ਤਾਲੁਕਾ (ਸੂਰਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਵਿੱਚ ਲਗਾਨ ਬਹੁਤ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।
- ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਧਿਆ ਲਗਾਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ।
- ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂਚ ਨੇ ਵਾਧਾ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਰਦੋਲੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਪਟੇਲ ਨੂੰ "ਸਰਦਾਰ" ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ।
- ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਬਾਰਦੋਲੀ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਆਗੂ ਪਟੇਲ ਸਨ।
ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਛੱਡਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਫ਼, ਸਥਾਨਕ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤੀ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਰੀਕਾ ਪਰਖਿਆ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੀਮ ਬਣਾਈ: ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੇਸਾਈ, ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ, ਪਟੇਲ। 1919 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਰੌਲਟ ਐਕਟ ਆਇਆ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ।
- ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਭਾਰਤ ਪਰਤੇ
- 9 ਜਨਵਰੀ 1915
- ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਗੁਰੂ
- ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਖਲੇ
- ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਚੰਪਾਰਨ ਲਿਆਂਦਾ
- ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ੁਕਲ
- ਤਿਨਕਠੀਆ
- ਹਰ 20 ਵਿੱਚੋਂ 3 ਕੱਠਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨੀਲ
- ਤਿਨਕਠੀਆ ਖ਼ਤਮ
- ਚੰਪਾਰਨ ਖੇਤੀ ਐਕਟ, 1918
- ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਰਤ
- ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਮਿੱਲ ਹੜਤਾਲ, 1918
- ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਤਨਖ਼ਾਹ ਵਾਧਾ
- 35 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ
- ਖੇੜਾ ਦਾ ਨਵਾਂ ਆਗੂ
- ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ
ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਤਿੰਨ ਲਹਿਰਾਂ, ਤਿੰਨ ਪਹਿਲੀਆਂ।
- ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ; ਨੀਲ ਦੇ ਕਿਸਾਨ
- ਤਿਨਕਠੀਆ: 3/20 ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਨੀਲ
- ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ੁਕਲ ਦਾ ਸੱਦਾ (ਲਖਨਊ, 1916)
- ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿਵਲ ਨਾਫ਼ਰਮਾਨੀ
- ਚੰਪਾਰਨ ਖੇਤੀ ਐਕਟ 1918 ਨੇ ਤਿਨਕਠੀਆ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ
- ਟੀਮ: ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੇਸਾਈ, ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ
- ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ: ਮਿੱਲ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਪਲੇਗ ਬੋਨਸ
- ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ; 35% ਵਾਧਾ
- ਅਨਸੂਯਾ ਸਾਰਾਭਾਈ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲ; ਭਰਾ ਅੰਬਾਲਾਲ ਮਾਲਕ
- ਖੇੜਾ: ਫ਼ਸਲ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਲਗਾਨ
- ਛੋਟ ਦਾ ਨਿਯਮ: ਫ਼ਸਲ ਚੌਥਾਈ ਤੋਂ ਘੱਟ
- ਖੇੜਾ ਵਿੱਚ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਦਾ ਉਭਾਰ
- ਚੰਪਾਰਨ (1917) ਪਹਿਲਾਂ ਆਇਆ; ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਅਤੇ ਖੇੜਾ ਦੋਵੇਂ 1918 ਵਿੱਚ ਸਨ।
- ਚੰਪਾਰਨ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਅਤੇ ਖੇੜਾ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ।
- ਤਿਨਕਠੀਆ ਨੀਲ ਬਾਰੇ ਸੀ, ਲਗਾਨ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ।
- ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਰਤ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਚੰਪਾਰਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
- ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
- ਖੇੜਾ (1918) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ; ਬਾਰਦੋਲੀ (1928) ਦੀ ਪਟੇਲ ਨੇ।
- ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਬਾਰਦੋਲੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ, ਖੇੜਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
- ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕੈਸਰ-ਏ-ਹਿੰਦ ਤਮਗ਼ਾ ਵਾਪਸ ਕੀਤਾ, ਨਾਈਟਹੁੱਡ ਨਹੀਂ।
- ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਗੁਰੂ ਗੋਖਲੇ ਸਨ, ਤਿਲਕ ਨਹੀਂ।
- ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ: 9 ਜਨਵਰੀ 1915
- ਪਹਿਲਾ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ: ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ
- ਸਿਆਸੀ ਗੁਰੂ: ਗੋਖਲੇ
- ਹਿੰਦ ਸਵਰਾਜ: 1909
- ਕੈਸਰ-ਏ-ਹਿੰਦ: ਮਿਲਿਆ 1915, ਵਾਪਸ 1920
- ਚੰਪਾਰਨ: ਅਪ੍ਰੈਲ 1917, ਬਿਹਾਰ
- ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ: ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ੁਕਲ
- ਤਿਨਕਠੀਆ: 20 ਵਿੱਚੋਂ 3 ਕੱਠਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨੀਲ
- ਚੰਪਾਰਨ ਖੇਤੀ ਐਕਟ: 1918
- ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ: ਪਲੇਗ ਬੋਨਸ ਦਾ ਝਗੜਾ
- ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਰਤ: ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, 1918
- ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਫ਼ੈਸਲਾ: 35% ਵਾਧਾ
- ਖੇੜਾ: ਫ਼ਸਲ ਮਾਰੀ ਗਈ, 1918
- ਖੇੜਾ: ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਦਾ ਉਭਾਰ
- ਬਾਰਦੋਲੀ 1928: ਪਟੇਲ ਬਣੇ ਸਰਦਾਰ
ਚੰਪਾਰਨ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਅਤੇ ਖੇੜਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ "ਪਹਿਲੀ" ਗੱਲ ਦੱਸੋ।
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਚੰਪਾਰਨ (1917): ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿਵਲ ਨਾਫ਼ਰਮਾਨੀ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ (1918): ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ। ਖੇੜਾ (1918): ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ, ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਲਗਾਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ।