23 ਜੂਨ 1757 ਨੂੰ ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕੰਪਨੀ ਫ਼ੌਜ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਭਿੜੀ। ਲੜਾਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਚੱਲੀ। ਨਵਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਲੜੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਚੋਰੀ-ਛਿਪੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਲਾਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਕੰਪਨੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸੂਬੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਬਣ ਗਈ।
1757 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼
ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਸੂਬਾ, ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਨਵਾਬ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ।
ਉਦੋਂ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਬੰਗਾਲ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਇਕੱਠੇ। ਇਹ ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸੂਬਾ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਕੱਪੜਾ, ਰੇਸ਼ਮ, ਸ਼ੋਰਾ ਅਤੇ ਖੰਡ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਦੇ ਸਨ। ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਨਵਾਬ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਸੀ।
- 1498ਵਾਸਕੋ ਡੀ ਗਾਮਾ ਕਾਲੀਕਟ ਵਿੱਚ
ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਾਹ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਯੂਰਪੀ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
- 1600ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਬਣੀ
ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਪਹਿਲੀ ਲੰਡਨ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਟੋਲੇ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਦਾ ਹੱਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
- 1690ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਨੀਂਹ
ਜੌਬ ਚਾਰਨੌਕ ਹੁਗਲੀ ਕੰਢੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉੱਥੇ ਫ਼ੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਬਣਦਾ ਹੈ।
- 1717ਫ਼ਰੁੱਖ਼ਸੀਅਰ ਦਾ ਫ਼ਰਮਾਨ
ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫ਼ਰੁੱਖ਼ਸੀਅਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਕਮ ਬਦਲੇ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਚੁੰਗੀ ਵਪਾਰ ਦੀ ਛੋਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- 1742–1751ਬੰਗਾਲ ਉੱਤੇ ਮਰਾਠਾ ਹਮਲੇ
ਨਵਾਬ ਅਲੀਵਰਦੀ ਖ਼ਾਨ ਨਾਗਪੁਰ ਦੇ ਰਘੂਜੀ ਭੋਂਸਲੇ ਦੇ ਭੇਜੇ ਮਰਾਠਾ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੈ। 1751 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਅਪ੍ਰੈਲ 1756ਸਿਰਾਜ ਨਵਾਬ ਬਣਿਆ
ਅਲੀਵਰਦੀ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਦੋਹਤਾ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।
ਦਸਤਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮਾਲ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਪਰਵਾਨਾ ਸੀ। ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ ਇਸ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਮਾਲ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਚੁੰਗੀ ਲੰਘਣ ਦਿੰਦੇ। 1717 ਦਾ ਫ਼ਰਮਾਨ ਇਹ ਛੋਟ ਸਿਰਫ਼ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨੌਕਰ ਦਸਤਕ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਵਪਾਰ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਣ ਲੱਗੇ। ਕੁਝ ਨੇ ਤਾਂ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। ਨਵਾਬ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਕਰ-ਆਮਦਨ ਮਾਰੀ ਗਈ।
ਸਿਰਾਜ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਕਿਉਂ ਲੜੇ
ਵਪਾਰਕ ਪਰਵਾਨੇ, ਨਵੀਂ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਝੁਕਣ ਵਾਲਾ ਨਵਾਬ।
ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਮਸਾਂ ਵੀਹ-ਪੱਚੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਰਿਵਾਜ ਮੁਤਾਬਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਵੇਂ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਲੈ ਕੇ ਸਲਾਮ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਝਗੜਾ ਛਿੜ ਪਿਆ।
| ਕਾਰਨ | ਕੀ ਹੋਇਆ |
|---|---|
| ਦਸਤਕਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ | ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਚੁੰਗੀ ਵਾਲੇ ਪਰਵਾਨੇ ਨਿੱਜੀ ਵਪਾਰ ਲਈ ਵਰਤੇ ਅਤੇ ਵੇਚੇ। ਨਵਾਬ ਦੀ ਚੁੰਗੀ ਦੀ ਆਮਦਨ ਘਟ ਗਈ। |
| ਨਵੀਂ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ | ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਨਵਾਬ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। |
| ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾਸ ਨੂੰ ਪਨਾਹ | ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਲੈ ਕੇ ਭੱਜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾਸ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਨਵਾਬ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸੌਂਪਿਆ ਜਾਵੇ। |
| ਨੌਜਵਾਨ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਵਾਬ | ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸਿਰਾਜ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਤਿਆ। |
- ਸਿਰਾਜ ਦੀ ਜਿੱਤ20 ਜੂਨ 1756: ਕਲਕੱਤੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾਸਿਰਾਜ ਫ਼ੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਲਕੱਤੇ ਦਾ ਨਾਂ ਅਲੀਨਗਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
- ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕੈਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਮਰ ਗਏ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਭੜਕਾਇਆ।
- 2 ਜਨਵਰੀ 1757: ਕਲਕੱਤਾ ਵਾਪਸਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਅਤੇ ਐਡਮਿਰਲ ਵਾਟਸਨ ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
- ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਦੀ ਸੁਲ੍ਹਾ9 ਫ਼ਰਵਰੀ 1757: ਅਲੀਨਗਰ ਦੀ ਸੰਧੀਸਿਰਾਜ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਹੱਕ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਲ੍ਹਾ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ।
- ਮਾਰਚ 1757: ਚੰਦਰਨਗਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਿਰਾਜ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਉਲਟ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਟਿਕਾਣਾ ਚੰਦਰਨਗਰ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
- ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਜੂਨ 1757: ਗੁਪਤ ਸੌਦਾਕਲਾਈਵ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖੇ।
ਕਲਕੱਤਾ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਭਰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਪਹਿਰਾ-ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਬਚ ਨਿਕਲੇ ਜੇ. ਜ਼ੈੱਡ. ਹੌਲਵੈੱਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ 146 ਅੰਦਰ ਗਏ ਅਤੇ 123 ਮਰ ਗਏ। ਹੁਣ ਬਹੁਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਲ ਗਿਣਤੀ ਕਿਤੇ ਘੱਟ ਸੀ। ਪੇਪਰ ਲਈ ਯਾਦ ਰੱਖੋ: ਇਹ ਘਟਨਾ 1756 ਅਤੇ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਲਾਸੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰੀ।
ਲੜਾਈ: 23 ਜੂਨ 1757
ਤੋਪਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਗਈ।
ਦੋਵੇਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਵਸੇ ਪਿੰਡ ਪਲਾਸੀ (ਪਲਾਸ਼ੀ) ਨੇੜੇ ਭਿੜੀਆਂ। ਇਹ ਥਾਂ ਅੱਜ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਦੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਂ ਉੱਥੇ ਉੱਗਦੇ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆ।
ਨਵਾਬ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ। ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ।
ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬੰਦੇ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖੇ।
ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਘਰਾਣਾ। ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਰਸੂਖ਼ ਨਾਲ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ।
ਸੁਨੇਹੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਸੰਧੀ ਦੀ ਨਕਲੀ ਕਾਪੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ।
ਸਿਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਬੰਦੇ।
ਕਲਾਈਵ ਬਿਹਤਰ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਨਵਾਬ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਜਿੱਤਿਆ। ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ, ਰਾਏ ਦੁਰਲੱਭ ਅਤੇ ਯਾਰ ਲੁਤਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖੀਆਂ। ਸਿਰਫ਼ ਮੀਰ ਮਦਨ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਡਟ ਕੇ ਲੜੇ। ਜਦੋਂ ਤੋਪ ਦਾ ਗੋਲਾ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਮੀਰ ਮਦਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਸਿਰਾਜ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਲਈ ਪਲਾਸੀ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਜਿੱਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਤੇਜ਼ ਮੌਨਸੂਨੀ ਮੀਂਹ ਪਿਆ। ਕਲਾਈਵ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਾਰੂਦ ਢਕ ਲਿਆ। ਨਵਾਬ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਬਾਰੂਦ ਗਿੱਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਨਵਾਬ ਦੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਪਾਂ ਵੀ ਗਿੱਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਕਲਾਈਵ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਲਗਭਗ 22 ਬੰਦੇ ਮਾਰੇ ਗਏ।
- ਅਲੀਵਰਦੀ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਦੋਹਤਾ
- 1756 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਜਿੱਤਿਆ; ਪਲਾਸੀ ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆ
- ਮੀਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ 2 ਜੁਲਾਈ 1757 ਨੂੰ ਕਤਲ
- ਲਗਭਗ 3,000 ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਪਲਾਸੀ ਜਿੱਤੀ
- ਦੋ ਵਾਰ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਗਵਰਨਰ (1758–60, 1765–67)
- ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸੀ ਦਾ ਬੈਰਨ ਕਲਾਈਵ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ
- ਗੱਦੀ ਲਈ ਸਿਰਾਜ ਨਾਲ ਗੱਦਾਰੀ ਕੀਤੀ
- ਪਲਾਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵਾਬ ਬਣਿਆ, ਪਰ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਕਠਪੁਤਲੀ
- ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਸਿਰਾਜ ਲਈ ਲੜਿਆ
- ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਤੋਪ ਦਾ ਗੋਲਾ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ
ਪਲਾਸੀ ਨੇ ਕੀ ਬਦਲਿਆ
ਕਠਪੁਤਲੀ ਨਵਾਬ, ਅਮੀਰ ਕੰਪਨੀ, ਅਤੇ ਬਕਸਰ ਵੱਲ ਰਾਹ।
ਸਿਰਾਜ ਭੱਜ ਕੇ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੀਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ 2 ਜੁਲਾਈ 1757 ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਨਵਾਬ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਗੱਦੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਦੇਣ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਗੱਲੋਂ ਨਾਂਹ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।
- ਕਠਪੁਤਲੀ ਨਵਾਬ। ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਦਾ ਹਾਕਮ ਸੀ। ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਹੁਣ ਕੰਪਨੀ ਸੀ।
- ਭਾਰੀ ਰਕਮਾਂ। ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹਿਸਾਬ ਪੈਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਲਾਈਵ ਆਪ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਹੋ ਗਿਆ।
- ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰ। ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਨੇੜੇ 24 ਪਰਗਣਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰੀ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਵਪਾਰ ਦੇ ਹੱਕ ਪੱਕੇ ਹੋਏ।
- ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬਾਹਰ। ਚੰਦਰਨਗਰ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲਣ ਨਾਲ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ।
- ਹੋਰ ਜੰਗਾਂ ਲਈ ਪੈਸਾ। ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗਾਂ ਲੜੀਆਂ।
- 1757: ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਨਵਾਬ ਬਣਿਆਉਹ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਪੈਸੇ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
- ਨਵਾਂ ਨਵਾਬ1760: ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂਕੰਪਨੀ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਦੇ ਜਵਾਈ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਉਂਦੀ ਹੈ।
- 1763: ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨਾਲ ਜੰਗਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਅਸਲੀ ਹਾਕਮ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
- ਅਗਲਾ ਪੰਨਾ1764: ਬਕਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈਮੀਰ ਕਾਸਿਮ, ਅਵਧ ਦਾ ਨਵਾਬ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ
- ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਨਵਾਬ; ਪਲਾਸੀ ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆ; 2 ਜੁਲਾਈ 1757 ਨੂੰ ਕਤਲ
- ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ
- ਪਲਾਸੀ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਆਗੂ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਗਵਰਨਰ
- ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ
- ਨਵਾਬ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਮੁਖੀ; ਗੱਦਾਰੀ ਕੀਤੀ; ਕਠਪੁਤਲੀ ਨਵਾਬ ਬਣਿਆ
- ਮੀਰ ਮਦਨ
- ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੈਨਾਪਤੀ; ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ
- ਮੀਰਨ
- ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ; ਸਿਰਾਜ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ
- ਅਲੀਵਰਦੀ ਖ਼ਾਨ
- ਸਿਰਾਜ ਦਾ ਨਾਨਾ; ਮਰਾਠਾ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਿਆ
- ਫ਼ਰੁੱਖ਼ਸੀਅਰ
- ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ; ਬਿਨਾਂ ਚੁੰਗੀ ਵਪਾਰ ਦਾ 1717 ਦਾ ਫ਼ਰਮਾਨ
- ਜੇ. ਜ਼ੈੱਡ. ਹੌਲਵੈੱਲ
- ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲਿਖਿਆ (1756)
ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਕਾਰਨ, ਸਾਜ਼ਿਸ਼, ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ।
- 23 ਜੂਨ 1757, ਭਾਗੀਰਥੀ ਕੰਢੇ ਪਲਾਸ਼ੀ
- ਅੱਜ ਨਦੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ
- ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਬਨਾਮ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ
- ਲਗਭਗ 3,000 ਬਨਾਮ ਲਗਭਗ 50,000
- ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਨੇ ਗੱਦਾਰੀ ਕੀਤੀ; ਮੀਰ ਮਦਨ ਲੜਦਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ
- ਮੀਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਿਰਾਜ ਦਾ ਕਤਲ, 2 ਜੁਲਾਈ 1757
- ਫ਼ਰੁੱਖ਼ਸੀਅਰ ਦਾ 1717 ਦਾ ਫ਼ਰਮਾਨ; ਦਸਤਕਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ
- ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ
- ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, 1756
- ਅਲੀਨਗਰ ਦੀ ਸੰਧੀ, ਫ਼ਰਵਰੀ 1757
- ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਨਵਾਬ ਬਣਿਆ
- ਕੰਪਨੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਬਣੀ
- ਪਲਾਸੀ 1757 ਹੈ; ਬਕਸਰ 1764 ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟ ਨਾ ਕਰੋ।
- ਪਲਾਸੀ ਵਿੱਚ ਕਲਾਈਵ ਆਗੂ ਸੀ; ਬਕਸਰ ਵਿੱਚ ਹੈਕਟਰ ਮੁਨਰੋ।
- ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਗੱਦਾਰ ਸੀ; ਮੀਰ ਮਦਨ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸੀ ਜੋ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
- ਸਿਰਾਜ ਨੂੰ ਮੀਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
- 1717 ਦਾ ਫ਼ਰਮਾਨ ਫ਼ਰੁੱਖ਼ਸੀਅਰ ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਨਹੀਂ।
- ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ (1756) ਅਤੇ ਅਲੀਨਗਰ ਦੀ ਸੰਧੀ (ਫ਼ਰਵਰੀ 1757) ਦੋਵੇਂ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈਆਂ।
- ਕਲਾਈਵ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਸੀ, ਪਹਿਲਾ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਸੀ।
- ਵਾਸਕੋ ਡੀ ਗਾਮਾ 1498 ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਕਟ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਕਲਕੱਤੇ ਨਹੀਂ।
- ਪਲਾਸੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿੱਤਾ; ਬਕਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਵਾਨੀ (1765) ਨੇ ਮਾਲੀਆ ਉਗਰਾਹੁਣ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਕ ਦਿੱਤਾ।
- ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ: 23 ਜੂਨ 1757
- ਥਾਂ: ਪਲਾਸ਼ੀ, ਨਦੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ
- ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਆਗੂ: ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ
- ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਨਵਾਬ: ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ
- ਸਿਰਾਜ ਦਾ ਨਾਨਾ: ਅਲੀਵਰਦੀ ਖ਼ਾਨ
- ਬਿਨਾਂ ਚੁੰਗੀ ਫ਼ਰਮਾਨ: ਫ਼ਰੁੱਖ਼ਸੀਅਰ, 1717
- ਦਸਤਕ: ਬਿਨਾਂ ਚੁੰਗੀ ਵਪਾਰਕ ਪਰਵਾਨਾ
- ਸਿਰਾਜ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਲਿਆ: 20 ਜੂਨ 1756
- ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ: 1756, ਹੌਲਵੈੱਲ ਦੀ ਲਿਖੀ
- ਕਲਾਈਵ ਅਤੇ ਵਾਟਸਨ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਾਪਸ ਲਿਆ: ਜਨਵਰੀ 1757
- ਅਲੀਨਗਰ ਦੀ ਸੰਧੀ: 9 ਫ਼ਰਵਰੀ 1757
- ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਚੰਦਰਨਗਰ ਲਿਆ: ਮਾਰਚ 1757
- ਗੱਦਾਰ: ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ (ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਮੁਖੀ)
- ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੈਨਾਪਤੀ: ਮੀਰ ਮਦਨ
- ਸਿਰਾਜ ਦਾ ਕਤਲ: 2 ਜੁਲਾਈ 1757, ਮੀਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ
- ਨਵਾਂ ਕਠਪੁਤਲੀ ਨਵਾਬ: ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ
- ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ: 24 ਪਰਗਣਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰੀ
- ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ: ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼
- ਕਟਵਾ 1745: ਅਲੀਵਰਦੀ ਨੇ ਰਘੂਜੀ ਭੋਂਸਲੇ ਦੇ ਮਰਾਠੇ ਹਰਾਏ
ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਜਿੱਤ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਨਵਾਬ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਨਾਲ ਚੋਰੀ-ਛਿਪੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਗੱਦੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲੜਾਈ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ, ਰਾਏ ਦੁਰਲੱਭ ਅਤੇ ਯਾਰ ਲੁਤਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖੀਆਂ। ਨਵਾਬ ਦੇ 50,000 ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਬੰਦੇ ਲੜੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਕਲਾਈਵ ਦੇ 3,000 ਜਿੱਤ ਗਏ।