1905 ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ ਨੇ ਵੱਡੇ ਸੂਬੇ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਹੈ। ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਚਾਲ ਸਮਝਿਆ। ਬੰਗਾਲ ਨੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਲ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਲੋਕ-ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ। 1911 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਝੁਕ ਗਏ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਮੁੜ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ।
ਕਰਜ਼ਨ ਅਤੇ ਵੰਡ
ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ ਵੰਡੋ, ਕੌਮਪ੍ਰਸਤੀ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰੋ।
ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 7.8 ਕਰੋੜ ਸੀ। ਵੰਡ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਪਰ ਬੰਗਾਲ ਭਾਰਤੀ ਕੌਮਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਬੰਗਾਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਪੱਛਮ ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।
1904 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸਕੱਤਰ ਹਰਬਰਟ ਰਿਜ਼ਲੇ ਨੇ ਇੱਕ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ: "ਇੱਕਮੁੱਠ ਬੰਗਾਲ ਇੱਕ ਤਾਕਤ ਹੈ; ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਬੰਗਾਲ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੇਗਾ।" ਇਸੇ ਲਈ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ "ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ" ਵਾਲੇ ਕਾਰਨ ਉੱਤੇ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕੀ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ।
ਯੰਗਹਸਬੈਂਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਫ਼ੌਜ ਲਹਾਸਾ ਤੱਕ ਗਈ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਟਰੋਲ; ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ।
ਕਰਜ਼ਨ ਦੇ ਹੋਰ ਕਦਮ ਜੋ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੋ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ।
ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬਾਈਕਾਟ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਲੋਕ-ਅੰਦੋਲਨ।
- ਜੁਲਾਈ 1905ਵੰਡ ਦਾ ਐਲਾਨ
ਪੂਰੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਸਭਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ।
- 7 ਅਗਸਤ 1905ਬਾਈਕਾਟ ਦਾ ਮਤਾ
ਕਲਕੱਤਾ ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਭਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਲ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਅੰਦੋਲਨ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- 16 ਅਕਤੂਬਰ 1905ਵੰਡ ਲਾਗੂ
ਸੋਗ ਦੇ ਦਿਨ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਲੋਕ ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ, ਬੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਗਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਰੱਖੜੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ।
- ਅਗਸਤ 1906ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ
ਕੌਮੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਬਣੀ। ਅਰਬਿੰਦੋ ਘੋਸ਼ ਬੰਗਾਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣਦੇ ਹਨ।
- ਦਸੰਬਰ 1906ਕਲਕੱਤਾ ਕਾਂਗਰਸ
ਦਾਦਾਭਾਈ ਨੌਰੋਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਕਾਂਗਰਸ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬਾਈਕਾਟ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਟੀਚਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ"। ਭਾਰਤੀ ਮਾਲ ਖ਼ਰੀਦੋ, ਭਾਰਤੀ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਨੋ, ਭਾਰਤੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ ਖੋਲ੍ਹੋ। ਬਾਈਕਾਟ ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਾਸਾ ਸੀ: ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਲ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਅਤੇ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦਾ ਲੂਣ, ਨਾ ਲਓ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੱਪੜੇ ਦੀਆਂ ਜਨਤਕ ਹੋਲੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਮਕਸਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸੱਟ ਮਾਰਨਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੱਗਦੀ ਸੀ: ਵਪਾਰ।
- ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਕਾਰੋਬਾਰ: ਭਾਰਤੀ ਕੱਪੜਾ ਮਿੱਲਾਂ, ਸਾਬਣ ਅਤੇ ਮਾਚਿਸ ਦੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ, ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਧੀਆਂ। ਵੀ. ਓ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਪਿੱਲੈ ਨੇ ਤੂਤੀਕੋਰਿਨ ਵਿੱਚ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸਟੀਮ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ (1906) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
- ਸਮਿਤੀਆਂ (ਵਲੰਟੀਅਰ ਜਥੇ): ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਾਰੀਸਾਲ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਦੱਤ ਦੀ ਸਵਦੇਸ਼ ਬਾਂਧਵ ਸਮਿਤੀ ਸੀ।
- ਕੌਮੀ ਸਿੱਖਿਆ: ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਟਰੋਲ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਸਕੂਲ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
- ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
ਗੀਤ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਆਗੂ
ਬੰਦੇ ਮਾਤਰਮ, ਰੱਖੜੀ ਅਤੇ ਟੈਗੋਰ।
ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿੱਤੇ। ਬੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਗੀਤ ਇਸ ਦਾ ਜੰਗੀ ਨਾਅਰਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਰੱਖੜੀ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਏਕਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਟੈਗੋਰ ਨੇ 1905 ਵਿੱਚ "ਆਮਾਰ ਸ਼ੋਨਾਰ ਬਾਂਗਲਾ" (ਮੇਰਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਬੰਗਾਲ) ਵੀ ਲਿਖਿਆ।
- ਆਮਾਰ ਸ਼ੋਨਾਰ ਬਾਂਗਲਾ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਕੌਮੀ ਤਰਾਨਾ ਹੈ
- ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ (1913) ਮਿਲਿਆ
- ਅਖ਼ਬਾਰ ਬੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਲਈ ਲਿਖਿਆ
- ਅਲੀਪੁਰ ਬੰਬ ਕੇਸ (1908) ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ
- ਵੰਡ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਰੋਧ ਸਭਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ
- ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (1876) ਦੇ ਬਾਨੀ
- ਲਾਲ-ਬਾਲ-ਪਾਲ ਵਾਲੇ "ਪਾਲ"
- ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਬੰਦੇ ਮਾਤਰਮ (1906) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ
ਫੈਲਾਅ, ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਅਤੇ 1911
ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ।
ਅੰਦੋਲਨ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਫੈਲਿਆ। ਬੰਬਈ ਅਤੇ ਪੂਨੇ ਵਿੱਚ ਤਿਲਕ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੱਯਦ ਹੈਦਰ ਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਚਿਦੰਬਰਮ ਪਿੱਲੈ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਵੇਂ ਜੋਸ਼ ਨੇ 1907 ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਬਲ ਦਿੱਤਾ।
- 1908 ਤੱਕ ਇਹ ਮੱਠਾ ਕਿਉਂ ਪਿਆ: ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਭਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਈ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਂ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦਿੱਤੀ।
- 1907 ਦੀ ਸੂਰਤ ਦੀ ਫੁੱਟ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1908 ਵਿੱਚ ਤਿਲਕ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੇ ਗਏ।
- ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਮਾਲ ਅਕਸਰ ਮਹਿੰਗਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤੇ ਕਿਸਾਨ ਦੂਰ ਰਹੇ।
- ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨ ਗੁਪਤ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਨੁਸ਼ੀਲਨ ਸਮਿਤੀ, ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਏ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਪੂਰਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਅਕਤੂਬਰ 1906 ਵਿੱਚ ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਵਫ਼ਦ ਸ਼ਿਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਮਿੰਟੋ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਚੋਣ-ਹਲਕੇ ਮੰਗੇ। 30 ਦਸੰਬਰ 1906 ਨੂੰ ਨਵਾਬ ਸਲੀਮਉੱਲਾ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਢਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਬਣੀ। ਫਿਰ 1909 ਦੇ ਮਾਰਲੇ-ਮਿੰਟੋ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਚੋਣ-ਹਲਕੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ।
- ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਾਰਜ ਪੰਜਵਾਂ12 ਦਸੰਬਰ 1911: ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰਬਾਦਸ਼ਾਹ ਆਪ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਹੈ।
- ਬੰਗਾਲ ਮੁੜ ਇੱਕਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਫਿਰ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਨਵੇਂ ਸੂਬੇ (1912)ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਵੱਖਰਾ ਸੂਬਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਸਾਮ ਮੁੜ ਚੀਫ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹੇਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ 1912 ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਸੂਬਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 1931 ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ
- ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ; 16 ਅਕਤੂਬਰ 1905 ਤੋਂ ਲਾਗੂ
- ਬਾਈਕਾਟ ਦਾ ਮਤਾ
- ਕਲਕੱਤਾ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, 7 ਅਗਸਤ 1905
- ਏਕਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਰੱਖੜੀ
- ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ, 16 ਅਕਤੂਬਰ 1905
- ਆਮਾਰ ਸ਼ੋਨਾਰ ਬਾਂਗਲਾ
- ਟੈਗੋਰ, 1905; ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਕੌਮੀ ਤਰਾਨਾ
- ਬੰਦੇ ਮਾਤਰਮ
- ਬੰਕਿਮ ਚੰਦਰ ਚੈਟਰਜੀ, ਆਨੰਦਮਠ
- ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸਟੀਮ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ
- ਵੀ. ਓ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਪਿੱਲੈ, 1906
- ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ
- ਢਾਕਾ, 30 ਦਸੰਬਰ 1906
- ਵੰਡ ਰੱਦ
- ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ, 12 ਦਸੰਬਰ 1911; ਹਾਰਡਿੰਗ
- ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ ਵੱਖ
- ਕਰਜ਼ਨ, 1901
ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਵੰਡ, ਅੰਦੋਲਨ, ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਅਤੇ 1911।
- ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 1905 ਵਿੱਚ ਐਲਾਨੀ
- 16 ਅਕਤੂਬਰ 1905 ਨੂੰ ਲਾਗੂ
- ਨਵਾਂ ਸੂਬਾ: ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਅਸਾਮ
- ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ: ਢਾਕਾ
- ਅਸਲ ਮਕਸਦ: ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕੌਮਪ੍ਰਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣਾ
- 12 ਦਸੰਬਰ 1911 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਰੱਦ
- ਬਾਈਕਾਟ ਦਾ ਮਤਾ: 7 ਅਗਸਤ 1905, ਕਲਕੱਤਾ
- ਤਰੀਕੇ: ਸਵਦੇਸ਼ੀ, ਬਾਈਕਾਟ, ਕੌਮੀ ਸਿੱਖਿਆ
- ਨਿਸ਼ਾਨ: ਬੰਦੇ ਮਾਤਰਮ, ਰੱਖੜੀ
- ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ: ਢਾਕਾ, 1906
- ਮਾਰਲੇ-ਮਿੰਟੋ: ਵੱਖਰੇ ਚੋਣ-ਹਲਕੇ, 1909
- ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਲਕੱਤਾ → ਦਿੱਲੀ, ਐਲਾਨ 1911
- ਐਲਾਨ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਲਾਗੂ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1905 ਨੂੰ ਹੋਈ।
- ਕਰਜ਼ਨ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵੰਡਿਆ; ਵੰਡ ਰੱਦ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਵਾਇਸਰਾਏ ਹਾਰਡਿੰਗ ਸੀ।
- ਵੰਡ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਾਰਜ ਪੰਜਵੇਂ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਨਹੀਂ।
- ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬਾਈਕਾਟ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1905 ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ, ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
- ਬੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਬੰਕਿਮ ਦਾ ਹੈ; ਜਨ ਗਣ ਮਨ ਅਤੇ ਆਮਾਰ ਸ਼ੋਨਾਰ ਬਾਂਗਲਾ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਹਨ।
- ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ 1906 ਵਿੱਚ ਢਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ, ਲਾਹੌਰ ਜਾਂ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
- ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਮੁੜ ਮੇਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1912 ਵਿੱਚ ਸੂਬਾ ਬਣਿਆ।
- ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ 1901 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਣਿਆ; ਦਿੱਲੀ 1911–12 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਈ।
- ਗ਼ਦਰ (1913) ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਥੇਬੰਦ ਹੋਈ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਗ਼ਾਵਤ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ; ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਨਹੀਂ।
- ਵੰਡ: ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ, 1905
- ਲਾਗੂ: 16 ਅਕਤੂਬਰ 1905
- ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਅਸਾਮ: ਰਾਜਧਾਨੀ ਢਾਕਾ
- ਬਾਈਕਾਟ ਦਾ ਮਤਾ: 7 ਅਗਸਤ 1905, ਕਲਕੱਤਾ ਟਾਊਨ ਹਾਲ
- ਸਵਦੇਸ਼ੀ: "ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ"
- ਏਕਤਾ ਦੀ ਰੱਖੜੀ: ਟੈਗੋਰ
- ਆਮਾਰ ਸ਼ੋਨਾਰ ਬਾਂਗਲਾ: ਟੈਗੋਰ, 1905
- ਬੰਦੇ ਮਾਤਰਮ: ਬੰਕਿਮ, ਆਨੰਦਮਠ
- ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ: 1906
- ਬੰਗਾਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ: ਅਰਬਿੰਦੋ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ
- ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸਟੀਮ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ: ਚਿਦੰਬਰਮ ਪਿੱਲੈ
- ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ: ਢਾਕਾ, 30 ਦਸੰਬਰ 1906
- ਵੱਖਰੇ ਚੋਣ-ਹਲਕੇ: ਮਾਰਲੇ-ਮਿੰਟੋ, 1909
- ਵੰਡ ਰੱਦ: ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ, 12 ਦਸੰਬਰ 1911
- 1911 ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਰਾਏ: ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ
- ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ: ਐਲਾਨ 1911
- ਤਿੱਬਤ ਮੁਹਿੰਮ: ਕਰਜ਼ਨ, 1903
- ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ: 1901
ਕਰਜ਼ਨ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਕਿਉਂ ਵੰਡਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਕਰਜ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੰਗਾਲ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕੌਮਪ੍ਰਸਤਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੰਡਣਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 7 ਅਗਸਤ 1905 ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਲ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ, ਭਾਰਤੀ ਮਾਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਕੌਮੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਬੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਵਰਗੇ ਨਿਸ਼ਾਨ। ਵੰਡ 1911 ਵਿੱਚ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈ।