ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ, ਮਰਾਠੇ, ਤਮਿਲ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। 1800 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਭਾਵਨਾ ਜਾਗੀ: ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਂ। 1885 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਆਵਾਜ਼ ਬਣੀ। 62 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਾਫ਼ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਅਤੇ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।
ਦੇਸ਼ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਜੰਮਦੀ ਹੈ
1885 ਤੱਕ: ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ, ਨਵੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ, ਇੱਕ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਪਾਰਟੀ।
ਕਈ ਤਾਕਤਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਰੇਲਾਂ, ਤਾਰ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ। ਦਾਦਾਭਾਈ ਨੌਰੋਜੀ ਦੇ ਧਨ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਇੱਕੋ ਹਾਕਮ ਹੱਥੋਂ ਲੁੱਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਨਸਲੀ ਅਪਮਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।
- 1866ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ
ਦਾਦਾਭਾਈ ਨੌਰੋਜੀ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ।
- 1876ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ
ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਬੈਨਰਜੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਮੋਹਨ ਬੋਸ ਨੇ ਬਣਾਈ।
- 1885ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ
1885 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬਣੀ।
- ਦਸੰਬਰ 1885ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
ਪਹਿਲਾ ਸੈਸ਼ਨ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ: ਪਹਿਲੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਪਾਰਟੀ।
| ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ | ਉੱਤਰ |
|---|---|
| ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ | ਐਲਨ ਔਕਟੇਵੀਅਨ ਹਿਊਮ, ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ |
| ਪਹਿਲਾ ਸੈਸ਼ਨ | 28 ਦਸੰਬਰ 1885, ਗੋਕੁਲਦਾਸ ਤੇਜਪਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਲਜ, ਬੰਬਈ |
| ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ | ਵੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੈਨਰਜੀ |
| ਡੈਲੀਗੇਟ | 72 |
| ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਾਇਸਰਾਏ | ਲਾਰਡ ਡਫ਼ਰਿਨ |
ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਿਊਮ ਇੱਕ ਸੇਫ਼ਟੀ ਵਾਲਵ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਭਾਵ ਭਾਰਤੀ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ 1857 ਵਾਂਗ ਨਾ ਫਟੇ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਉੱਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਹਿਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੀ ਬਣਾਇਆ: 20 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਇੰਜਣ ਬਣ ਗਈ।
ਨਰਮਦਲ ਅਤੇ ਗਰਮਦਲ (1885–1915)
ਨਿਮਰ ਅਰਜ਼ੀਆਂ, ਫਿਰ ਸਖ਼ਤ ਆਵਾਜ਼, ਫਿਰ ਫੁੱਟ।
ਪਹਿਲੇ 20 ਸਾਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨਰਮਦਲੀਆਂ (Moderates) ਨੇ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 1905 ਤੱਕ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਧੜਾ, ਗਰਮਦਲੀ (Extremists), ਸਬਰ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਵਰਾਜ, ਭਾਵ ਆਪਣਾ ਰਾਜ, ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।
- ਸਰਵੈਂਟਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਸੁਸਾਇਟੀ (1905) ਬਣਾਈ
- ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਗੁਰੂ
- ਕੇਸਰੀ (ਮਰਾਠੀ) ਅਤੇ ਮਰਾਠਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ
- 1908–1914 ਬਰਮਾ ਦੇ ਮਾਂਡਲੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ
- ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਕਹਾਏ
- 1907 ਵਿੱਚ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਾਂਡਲੇ ਭੇਜੇ ਗਏ
- ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਫੈਲਾਇਆ
ਸਵਰਾਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ-ਸਿੱਧ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਹਾਂਗਾ।
- 1905ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ
ਵਾਇਸਰਾਏ ਕਰਜ਼ਨ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬਾਈਕਾਟ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- 1906ਕਲਕੱਤਾ ਸੈਸ਼ਨ; ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ
ਨੌਰੋਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਕਾਂਗਰਸ ਸਵਰਾਜ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਐਲਾਨਦੀ ਹੈ। ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਬਣਦੀ ਹੈ।
- 1907ਸੂਰਤ ਦੀ ਫੁੱਟ
ਕਾਂਗਰਸ ਨਰਮਦਲ ਅਤੇ ਗਰਮਦਲ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਨਰਮਦਲੀਆਂ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
- 1908ਤਿਲਕ ਨੂੰ ਕੈਦ
ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਮਾਂਡਲੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 1911ਵੰਡ ਰੱਦ
ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ; ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
- 1916ਲਖਨਊ
ਦੋਵੇਂ ਧੜੇ ਮੁੜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ਲੀਗ ਲਖਨਊ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਵਰਾਜ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਪਣਾ ਰਾਜ: ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਿਸ਼ਾਨਾ। ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਰਤਣਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨਾ। ਸਵਰਾਜ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸੀ; ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਹ।
ਹੋਮ ਰੂਲ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਆਉਣਾ (1915–1922)
ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲੀਗਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਜਨ-ਅੰਦੋਲਨ ਤੱਕ।
ਗਾਂਧੀ ਜਨਵਰੀ 1915 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ। 1916 ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਮ ਰੂਲ ਲੀਗਾਂ ਨੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਛੋਟੇ ਸਥਾਨਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
- ਬਿਹਾਰ1917: ਚੰਪਾਰਨਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨੀਲ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ।
- ਗੁਜਰਾਤ1918: ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਅਤੇ ਖੇੜਾਮਿੱਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਹੜਤਾਲ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਰਤੀ, ਅਤੇ ਲਗਾਨ ਬਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ।
- 1919: ਰੌਲਟ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿਰੌਲਟ ਐਕਟ ਵਿਰੁੱਧ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਕਤਲੇਆਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਪਹਿਲਾ ਜਨ-ਅੰਦੋਲਨ1920–22: ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣਖ਼ਿਤਾਬ ਛੱਡੋ, ਸਕੂਲਾਂ, ਅਦਾਲਤਾਂ, ਕੌਂਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰੋ। ਖ਼ਿਲਾਫ਼ਤ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ।
- ਫ਼ਰਵਰੀ 1922: ਚੌਰੀ ਚੌਰਾਯੂ.ਪੀ. ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਇੱਕ ਥਾਣਾ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਦੋਲਨ ਹਿੰਸਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗਾਂਧੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਦੌਰਾਨ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕੈਸਰ-ਏ-ਹਿੰਦ ਸੋਨ ਤਮਗ਼ਾ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਸੇਵਾ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਨਾ-ਫ਼ਰਮਾਨੀ (1927–1934)
ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੂਣ ਹਥਿਆਰ।
1927 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਐਲਾਨਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ 30 ਅਕਤੂਬਰ 1928 ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਨੂੰ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ 17 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਮਾਹੌਲ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਗਿਆ।
- ਦਸੰਬਰ 1929ਲਾਹੌਰ ਸੈਸ਼ਨ
ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ (ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ) ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 26 ਜਨਵਰੀ 1930ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ
ਭਾਰਤੀ ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ ਦੀ ਸਹੁੰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਬਣੀ।
- 12 ਮਾਰਚ 1930ਡਾਂਡੀ ਮਾਰਚ ਸ਼ੁਰੂ
ਗਾਂਧੀ 78 ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਬਰਮਤੀ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਪੈਦਲ ਤੁਰਦੇ ਹਨ।
- 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1930ਲੂਣ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਿਆ
ਡਾਂਡੀ ਵਿਖੇ ਗਾਂਧੀ ਲੂਣ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਵਲ ਨਾ-ਫ਼ਰਮਾਨੀ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਮਾਰਚ 1931ਗਾਂਧੀ-ਇਰਵਿਨ ਸਮਝੌਤਾ
ਅੰਦੋਲਨ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਾਂਧੀ ਦੂਜੀ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- 1932–34ਦੂਜਾ ਦੌਰ
ਸਿਵਲ ਨਾ-ਫ਼ਰਮਾਨੀ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ 1934 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ (1939–1947)
ਜੰਗ, "ਕਰੋ ਜਾਂ ਮਰੋ", ਅਤੇ 1947 ਤੱਕ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕਦਮ।
1939 ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਂਗਰਸੀ ਮੰਤਰੀ-ਮੰਡਲਾਂ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। 1940 ਅਤੇ 1942 ਦੀਆਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਅਦ ਲਈ ਕੀਤਾ। ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸੀ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ।
- 1939ਬੋਸ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਵਰਡ ਬਲਾਕ
ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਵਰਡ ਬਲਾਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
- ਅਕਤੂਬਰ 1940ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ
ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਜੰਗ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇ ਪਹਿਲੇ ਹਨ।
- ਮਾਰਚ 1942ਕ੍ਰਿਪਸ ਮਿਸ਼ਨ ਅਸਫਲ
ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਦਰਜਾ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਕਾਂਗਰਸ ਇਸ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
- 8 ਅਗਸਤ 1942ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਮਤਾ
ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪਾਸ। ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਸੱਦਾ: "ਕਰੋ ਜਾਂ ਮਰੋ"। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਆਗੂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ।
- 1943–45ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ
ਬੋਸ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ INA ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। 1945 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
- 1946ਨੇਵੀ ਬਗ਼ਾਵਤ; ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ
ਬੰਬਈ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਮਲਾਹ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- 3 ਜੂਨ 1947ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਯੋਜਨਾ
ਵੰਡ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ।
- 15 ਅਗਸਤ 1947ਆਜ਼ਾਦੀ
ਭਾਰਤ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਸੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
| ਸਾਲ ਅਤੇ ਥਾਂ | ਪ੍ਰਧਾਨ | ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
|---|---|---|
| 1885, ਬੰਬਈ | ਵੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੈਨਰਜੀ | ਪਹਿਲਾ ਸੈਸ਼ਨ |
| 1887, ਮਦਰਾਸ | ਬਦਰੂਦੀਨ ਤਇਅਬਜੀ | ਪਹਿਲਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ |
| 1888, ਇਲਾਹਾਬਾਦ | ਜਾਰਜ ਯੂਲ | ਪਹਿਲਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ |
| 1906, ਕਲਕੱਤਾ | ਦਾਦਾਭਾਈ ਨੌਰੋਜੀ | ਸਵਰਾਜ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਐਲਾਨਿਆ |
| 1907, ਸੂਰਤ | ਰਾਸ਼ ਬਿਹਾਰੀ ਘੋਸ਼ | ਫੁੱਟ |
| 1916, ਲਖਨਊ | ਅੰਬਿਕਾ ਚਰਨ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ | ਮੁੜ-ਮਿਲਾਪ; ਲਖਨਊ ਸਮਝੌਤਾ |
| 1917, ਕਲਕੱਤਾ | ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ | ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨ |
| 1925, ਕਾਨਪੁਰ | ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ | ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨ |
| 1929, ਲਾਹੌਰ | ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ | ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ |
| 1938, ਹਰੀਪੁਰਾ | ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ | ਬੋਸ ਚੁਣੇ ਗਏ |
ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਪੰਜ ਪੜਾਅ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ।
- 1885 ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ; ਹਿਊਮ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਬੈਨਰਜੀ ਪ੍ਰਧਾਨ
- 1905 ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ; ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬਾਈਕਾਟ
- 1907 ਸੂਰਤ ਦੀ ਫੁੱਟ; 1916 ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਮੁੜ-ਮਿਲਾਪ
- 1916 ਹੋਮ ਰੂਲ: ਤਿਲਕ (ਅਪ੍ਰੈਲ), ਬੇਸੈਂਟ (ਸਤੰਬਰ)
- 1915 ਗਾਂਧੀ ਵਾਪਸ; 1917 ਚੰਪਾਰਨ
- 1920–22 ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ; ਚੌਰੀ ਚੌਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖ਼ਤਮ
- 1928 ਸਾਈਮਨ ਵਿਰੋਧ; ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ
- 1929 ਲਾਹੌਰ: ਨਹਿਰੂ, ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ
- 1930 ਡਾਂਡੀ ਮਾਰਚ; ਸਿਵਲ ਨਾ-ਫ਼ਰਮਾਨੀ
- 1942 ਕ੍ਰਿਪਸ ਅਸਫਲ; ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ, "ਕਰੋ ਜਾਂ ਮਰੋ"
- 1943–45 ਬੋਸ ਅਤੇ INA
- 1947 ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਯੋਜਨਾ; 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ
- ਹਿਊਮ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਬਣਾਈ; ਵੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੈਨਰਜੀ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ।
- 1885 ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਡਫ਼ਰਿਨ ਸੀ, ਰਿਪਨ ਨਹੀਂ।
- ਗੋਖਲੇ ਨਰਮਦਲੀ ਸਨ; ਲਾਲ-ਬਾਲ-ਪਾਲ ਗਰਮਦਲੀ।
- ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬਾਈਕਾਟ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ (1905) ਨਾਲ ਆਏ, ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
- ਤਰਤੀਬ: ਵੰਡ 1905 → ਸੂਰਤ 1907 → ਲਖਨਊ 1916।
- ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ (1917) ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ; ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ (1925) ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ।
- ਬੇਸੈਂਟ ਦੀ ਹੋਮ ਰੂਲ ਲੀਗ ਮਦਰਾਸ, ਸਤੰਬਰ 1916 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ; ਤਿਲਕ ਦੀ ਅਪ੍ਰੈਲ 1916 ਵਿੱਚ।
- ਨਹਿਰੂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲਾਹੌਰ (1929) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ, ਲਖਨਊ (1936) ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
- ਡਾਂਡੀ ਮਾਰਚ ਨਾਲ ਸਿਵਲ ਨਾ-ਫ਼ਰਮਾਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਨਹੀਂ।
- ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਕ੍ਰਿਪਸ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ, ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।
- ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ: ਨੌਰੋਜੀ, ਲੰਡਨ, 1866
- ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ: ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਬੈਨਰਜੀ, 1876
- ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ: 28 ਦਸੰਬਰ 1885, ਬੰਬਈ, 72 ਡੈਲੀਗੇਟ
- ਸੰਸਥਾਪਕ: ਐਲਨ ਔਕਟੇਵੀਅਨ ਹਿਊਮ; ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ: ਵੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੈਨਰਜੀ
- ਨਰਮਦਲੀ ਆਗੂ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਗੁਰੂ: ਗੋਖਲੇ
- ਲਾਲ-ਬਾਲ-ਪਾਲ: ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ, ਤਿਲਕ, ਬਿਪਿਨ ਚੰਦਰ ਪਾਲ
- ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ: ਕਰਜ਼ਨ, 1905
- ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ: ਢਾਕਾ, 1906
- ਸੂਰਤ ਦੀ ਫੁੱਟ: 1907
- ਤਿਲਕ ਮਾਂਡਲੇ: 1908
- ਲਖਨਊ ਸਮਝੌਤਾ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਮਿਲਾਪ: 1916
- ਹੋਮ ਰੂਲ: ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਬੇਸੈਂਟ, 1916
- ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਵਾਪਸੀ: 9 ਜਨਵਰੀ 1915
- ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ: ਚੰਪਾਰਨ, 1917
- ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼: 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919
- ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ: 1920–22
- ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ: 17 ਨਵੰਬਰ 1928
- ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ: ਲਾਹੌਰ, 1929
- ਡਾਂਡੀ ਮਾਰਚ: 12 ਮਾਰਚ–6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1930
- ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ: 8 ਅਗਸਤ 1942, ਬੰਬਈ
- ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨ: ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ, 1917
- ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨ: ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ, 1925
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪੰਜ ਪੜਾਅ ਦੱਸੋ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾ ਨਾਲ।
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
1885–1905 ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਨਰਮਦਲ। 1905–1918 ਗਰਮਦਲ, ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਮ ਰੂਲ। 1919–1922 ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ। 1927–1934 ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ ਅਤੇ ਡਾਂਡੀ ਮਾਰਚ। 1939–1947 ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅਤੇ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ।