1700 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਕੜੀ ਤਾਕਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1775 ਤੋਂ 1818 ਤੱਕ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜੰਗ ਲੜੀ। ਪਹਿਲੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਦੂਜਾ ਉਹ ਹਾਰ ਗਏ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ। 1818 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਵਾ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਈ।
1775 ਵਿੱਚ ਮਰਾਠੇ ਕੌਣ ਸਨ?
ਇੱਕ ਰਾਜ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੇਸ਼ਵਾ ਹੇਠ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਘਰਾਣੇ।
1761 ਵਿੱਚ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰੇ। ਪਰ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਿਰ ਸੰਭਲ ਗਏ। 1770 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਉਹ ਫਿਰ ਪੱਛਮੀ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇੱਕ ਸੰਘ ਸੀ: ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਢਿੱਲਾ ਜਿਹਾ ਜੁੱਟ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਖੀ ਪੇਸ਼ਵਾ ਸੀ।
ਮਰਾਠਾ ਰਾਜੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਅਤੇ ਸੰਘ ਦਾ ਅਸਲ ਮੁਖੀ।
ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤਕੜਾ। ਮਹਾਦਜੀ ਸਿੰਧੀਆ ਨੇ ਸਾਲਬਾਈ ਦੀ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ।
ਯਸ਼ਵੰਤਰਾਓ ਹੋਲਕਰ ਨੇ 1802 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਵਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਬੰਗਾਲ ਉੱਤੇ ਧਾਵੇ ਕੀਤੇ।
ਗੁਜਰਾਤ ਉੱਤੇ ਰਾਜ; ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ।
ਪੰਜ ਮਰਾਠਾ ਘਰਾਣੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਨਜਿੱਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
ਪਹਿਲਾ ਯੁੱਧ, 1775 ਤੋਂ 1782
ਪੇਸ਼ਵਾ ਕੌਣ ਬਣੇ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਝਗੜਾ। ਮਰਾਠੇ ਡਟੇ ਰਹੇ।
1773 ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਪੇਸ਼ਵਾ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਚਾਚਾ ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ (ਰਘੋਬਾ) ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ 1774 ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਧਵਰਾਓ ਦੂਜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਲਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਨਾਨਾ ਫੜਨਵੀਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਭਾ ਉਸ ਲਈ ਰਾਜ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ ਨੇ ਬੰਬਈ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ।
- 1ਮਾਧਵਰਾਓ ਪਹਿਲਾ1761–1772 · ਪਾਣੀਪਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਰਾਠਾ ਤਾਕਤ ਮੁੜ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀਛੋਟਾ ਭਰਾ
- 2ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ1772–1773 · 1773 ਵਿੱਚ ਕਤਲਪੁੱਤਰ
- 3ਮਾਧਵਰਾਓ ਦੂਜਾ1774–1795 · ਬਾਲਕ ਪੇਸ਼ਵਾ; ਰਾਜ ਨਾਨਾ ਫੜਨਵੀਸ ਨੇ ਚਲਾਇਆਪਿਤਾ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ
- 4ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੂਜਾ1796–1818 · ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ ਦਾ ਪੁੱਤਰ; ਆਖ਼ਰੀ ਪੇਸ਼ਵਾ
- 1775ਸੂਰਤ ਦੀ ਸੰਧੀ
ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਬਦਲੇ ਬੰਬਈ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲਸੈੱਟ ਅਤੇ ਬਸੀਨ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ।
- 1776ਪੁਰੰਦਰ ਦੀ ਸੰਧੀ
ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸੂਰਤ ਦੀ ਸੰਧੀ ਰੱਦ ਕਰ ਕੇ ਨਾਨਾ ਫੜਨਵੀਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ।
- 1779ਵਡਗਾਓਂ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ
ਬੰਬਈ ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ੌਜ ਘਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਲਕੱਤਾ ਇਹ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- 17 ਮਈ 1782ਸਾਲਬਾਈ ਦੀ ਸੰਧੀ
ਮਹਾਦਜੀ ਸਿੰਧੀਆ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਮਾਧਵਰਾਓ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਵਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ ਨੂੰ ਪੈਨਸ਼ਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤੇ ਇਲਾਕੇ ਮੋੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਾਲਬਾਈ ਦੀ ਸੰਧੀ (1782) ਕੀਤੀ
- ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਾਪਸ ਲਿਆਇਆ (1772)
- ਬਾਲਕ ਪੇਸ਼ਵਾ ਮਾਧਵਰਾਓ ਦੂਜੇ ਲਈ ਰਾਜ ਚਲਾਇਆ
- 1800 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦਾ ਸਿਆਣਾ ਸਹਾਰਾ ਚਲਾ ਗਿਆ
ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਯੁੱਧ ਹੈ ਜੋ ਮਰਾਠੇ ਨਹੀਂ ਹਾਰੇ। ਸਾਲਬਾਈ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨੇ ਹਾਲਤ ਲਗਭਗ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਭਗ 20 ਸਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮੈਸੂਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇ ਸਕੇ।
ਦੂਜਾ ਯੁੱਧ, 1803 ਤੋਂ 1805
ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਸੀਨ ਵਿੱਚ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਰਦਾਰ ਲੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
1800 ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਫੜਨਵੀਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਦਾਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਲੱਗੇ। ਅਕਤੂਬਰ 1802 ਵਿੱਚ ਯਸ਼ਵੰਤਰਾਓ ਹੋਲਕਰ ਨੇ ਪੂਨਾ ਨੇੜੇ ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਪੇਸ਼ਵਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਦਦ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ।
ਇਸ ਸੰਧੀ ਰਾਹੀਂ ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੂਜੇ ਨੇ ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀ ਮੰਨ ਲਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਉਸ ਦੇ ਛੱਡੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇਗਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ 1803 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੂਨਾ ਦੀ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਧੀਆ ਅਤੇ ਭੋਂਸਲੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਰਾਠਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵੇਚਣਾ ਸਮਝਿਆ। ਉਹ ਜੰਗ ਲਈ ਉੱਠ ਪਏ।
| ਸੰਧੀ | ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ | ਕੀ ਹੋਇਆ |
|---|---|---|
| ਬਸੀਨ (1802) | ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੂਜਾ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਮੰਨੀ। ਯੁੱਧ ਦਾ ਕਾਰਨ। |
| ਦਿਓਗਾਓਂ (1803) | ਨਾਗਪੁਰ ਦਾ ਭੋਂਸਲੇ | ਕਟਕ (ਉੜੀਸਾ) ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। |
| ਸੁਰਜੀ-ਅਰਜਨਗਾਓਂ (1803) | ਗਵਾਲੀਅਰ ਦਾ ਸਿੰਧੀਆ | ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਧਰਤੀ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਆਗਰੇ ਸਮੇਤ, ਛੱਡੀ। |
| ਰਾਜਘਾਟ (1805) | ਇੰਦੌਰ ਦਾ ਹੋਲਕਰ | ਹੋਲਕਰ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤੇ ਇਲਾਕੇ ਬਚਾ ਲਏ। |
- ਬਸੀਨ ਦੀ ਸੰਧੀ (1802) ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ
- 1818 ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ; ਕਾਨਪੁਰ ਨੇੜੇ ਬਿਠੂਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ
- ਅਸਾਈ (1803) ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ
- ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡਿਊਕ ਆਫ਼ ਵੈਲਿੰਗਟਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਟਰਲੂ (1815) ਵਿੱਚ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ
- 1803 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ
- ਲਾਸਵਾੜੀ (1803) ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ
ਪੇਪਰ ਵਾਲਾ ਉੱਤਰ: ਬਸੀਨ ਦੀ ਸੰਧੀ (1802) ਦੂਜੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ; ਇਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਯੁੱਧ 1803 ਵਿੱਚ ਦਿਓਗਾਓਂ (ਭੋਂਸਲੇ) ਅਤੇ ਸੁਰਜੀ-ਅਰਜਨਗਾਓਂ (ਸਿੰਧੀਆ) ਦੀਆਂ ਸੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ।
ਤੀਜਾ ਯੁੱਧ, 1817 ਤੋਂ 1818
ਪਿੰਡਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ, ਮਰਾਠਿਆਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਉਭਾਰ, ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਵਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤ।
ਪਿੰਡਾਰੀ ਲੁੱਟਮਾਰ ਉੱਤੇ ਜਿਊਣ ਵਾਲੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮਰਾਠਾ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਸਨ। 1817 ਵਿੱਚ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਲਾਰਡ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਭੇਜੀ। ਇਹ ਫ਼ੌਜ ਮਰਾਠਾ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੀ। ਮਰਾਠਾ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।
- ਜੂਨ 1817ਪੂਨਾ ਦੀ ਸੰਧੀ
ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਕੀ ਮਰਾਠਾ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- 5 ਨਵੰਬਰ 1817ਖਿੜਕੀ (ਖੜਕੀ)
ਪੇਸ਼ਵਾ ਪੂਨਾ ਨੇੜੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਸਿੰਧੀਆ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੀ ਸੰਧੀ ਕਰ ਕੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਨਵੰਬਰ 1817ਸੀਤਾਬਰਡੀ
ਨਾਗਪੁਰ ਦਾ ਅੱਪਾ ਸਾਹਿਬ ਭੋਂਸਲੇ ਹਾਰਦਾ ਹੈ।
- 21 ਦਸੰਬਰ 1817ਮਹਿਦਪੁਰ
ਹੋਲਕਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਹਾਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ 6 ਜਨਵਰੀ 1818 ਨੂੰ ਮੰਦਸੌਰ ਦੀ ਸੰਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- 1 ਜਨਵਰੀ 1818ਕੋਰੇਗਾਓਂ
ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫ਼ੌਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਮਹਾਰ ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ, ਪੇਸ਼ਵਾ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਰੋਕੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
- ਜੂਨ 1818ਪੇਸ਼ਵਾ ਦਾ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ
ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੂਜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੌਨ ਮੈਲਕਮ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਜੂਨ 1818: ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੂਜੇ ਦਾ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣਉਸ ਨੂੰ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਕਾਨਪੁਰ ਨੇੜੇ ਬਿਠੂਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਨਤੀਜਾਪੇਸ਼ਵਾ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਖ਼ਤਮਪੇਸ਼ਵਾ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸਤਾਰਾਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
- 1857: ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੂਜੇ ਦਾ ਗੋਦ ਲਿਆ ਪੁੱਤਰ ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਰਾਠੇ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ (RSMSSB ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ)ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- ਦੂਜੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਲੇਕ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਭਰਤਪੁਰ (29 ਸਤੰਬਰ 1803) ਅਤੇ ਅਲਵਰ (14 ਨਵੰਬਰ 1803) ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਸੰਧੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।
- ਪਿੰਡਾਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜਪੂਤ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੇ 1817–18 ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਸੰਧੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।
- ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਚਾਰਲਸ ਮੈਟਕਾਫ਼ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਸੰਧੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।
- ਸੂਰਤ ਦੀ ਸੰਧੀ
- 1775; ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ ਅਤੇ ਬੰਬਈ; ਪਹਿਲਾ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ
- ਪੁਰੰਦਰ ਦੀ ਸੰਧੀ
- 1776; ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਫੜਨਵੀਸ
- ਸਾਲਬਾਈ ਦੀ ਸੰਧੀ
- 17 ਮਈ 1782; ਮਹਾਦਜੀ ਸਿੰਧੀਆ; ਪਹਿਲਾ ਯੁੱਧ ਖ਼ਤਮ
- ਬਸੀਨ ਦੀ ਸੰਧੀ
- 31 ਦਸੰਬਰ 1802; ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੂਜੇ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਮੰਨੀ
- ਦਿਓਗਾਓਂ ਦੀ ਸੰਧੀ
- 1803; ਭੋਂਸਲੇ ਨੇ ਕਟਕ ਛੱਡਿਆ
- ਸੁਰਜੀ-ਅਰਜਨਗਾਓਂ ਦੀ ਸੰਧੀ
- 1803; ਸਿੰਧੀਆ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਛੱਡੇ
- ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੀ ਸੰਧੀ
- 1817; ਸਿੰਧੀਆ ਤੀਜੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਿਹਾ
- ਮੰਦਸੌਰ ਦੀ ਸੰਧੀ
- 6 ਜਨਵਰੀ 1818; ਹੋਲਕਰ
ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਘਰਾਣੇ, ਯੁੱਧ, ਸੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤ।
- ਪਹਿਲਾ, 1775–82: ਸਾਲਬਾਈ (1782) ਨਾਲ ਅੰਤ
- ਸਾਲਬਾਈ: ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਮਹਾਦਜੀ ਸਿੰਧੀਆ ਨਾਲ
- ਬਸੀਨ, 31 ਦਸੰਬਰ 1802: ਪੇਸ਼ਵਾ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਮੰਨੀ
- ਦੂਜਾ, 1803–05: ਅਸਾਈ (ਆਰਥਰ ਵੈਲਜ਼ਲੀ)
- ਤੀਜਾ, 1817–18: ਪਿੰਡਾਰੀ ਮੁਹਿੰਮ, ਲਾਰਡ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼
- ਮੰਦਸੌਰ, 1818: ਹੋਲਕਰ ਦੀ ਸੰਧੀ
- ਪੇਸ਼ਵਾ: ਪੂਨਾ
- ਸਿੰਧੀਆ: ਗਵਾਲੀਅਰ; ਹੋਲਕਰ: ਇੰਦੌਰ
- ਭੋਂਸਲੇ: ਨਾਗਪੁਰ; ਗਾਇਕਵਾੜ: ਬੜੌਦਾ
- ਖਿੜਕੀ, ਸੀਤਾਬਰਡੀ, ਮਹਿਦਪੁਰ: ਪੇਸ਼ਵਾ, ਭੋਂਸਲੇ, ਹੋਲਕਰ ਹਾਰੇ
- 1818: ਪੇਸ਼ਵਾ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਖ਼ਤਮ; ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੂਜਾ ਬਿਠੂਰ
- ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਤਾਰਾ ਮਿਲਿਆ
- ਪਹਿਲਾ ਯੁੱਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਸਾਲਬਾਈ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਹਾਲਤ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀ।
- ਬਸੀਨ (1802) ਦੂਜੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ; ਇਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
- ਸਾਲਬਾਈ ਮਹਾਦਜੀ ਸਿੰਧੀਆ ਨਾਲ, ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਈ।
- ਤੀਜਾ ਯੁੱਧ ਲਾਰਡ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਨੇ ਲੜਿਆ; ਪਹਿਲਾ ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ।
- ਅਸਾਈ ਆਰਥਰ ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਨੇ ਜਿੱਤੀ; ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਲਾਰਡ ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਸੀ।
- ਮੰਦਸੌਰ ਦੀ ਸੰਧੀ ਹੋਲਕਰ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਪੇਸ਼ਵਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
- ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੀ ਸੰਧੀ (1817) ਸਿੰਧੀਆ ਨਾਲ ਸੀ।
- ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੂਜਾ ਬਿਠੂਰ ਗਿਆ, ਸਤਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਸਤਾਰਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।
- ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਲੜਾਈ (1761): ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ; ਇਹ ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਸੀ।
- 1818 ਦੀਆਂ ਰਾਜਪੂਤ ਸੰਧੀਆਂ ਚਾਰਲਸ ਮੈਟਕਾਫ਼ ਨੇ ਕੀਤੀਆਂ, ਕਰਨਲ ਟੌਡ ਨੇ ਨਹੀਂ।
- ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਯੁੱਧ: 3 ਯੁੱਧ, 1775–1818
- ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਲੜਾਈ 1761: ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਮਰਾਠੇ ਹਰਾਏ
- ਪੰਜ ਘਰਾਣੇ: ਪੇਸ਼ਵਾ, ਸਿੰਧੀਆ, ਹੋਲਕਰ, ਭੋਂਸਲੇ, ਗਾਇਕਵਾੜ
- ਸੂਰਤ ਦੀ ਸੰਧੀ 1775 ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ
- ਪੁਰੰਦਰ ਦੀ ਸੰਧੀ: 1776
- ਵਡਗਾਓਂ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ 1779: ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟੇ
- ਸਾਲਬਾਈ ਦੀ ਸੰਧੀ: 17 ਮਈ 1782
- ਨਾਨਾ ਫੜਨਵੀਸ ਦੀ ਮੌਤ: 1800
- ਬਸੀਨ ਦੀ ਸੰਧੀ: 31 ਦਸੰਬਰ 1802
- ਅਸਾਈ: 23 ਸਤੰਬਰ 1803, ਆਰਥਰ ਵੈਲਜ਼ਲੀ
- ਦਿਓਗਾਓਂ 1803: ਭੋਂਸਲੇ; ਸੁਰਜੀ-ਅਰਜਨਗਾਓਂ 1803: ਸਿੰਧੀਆ
- ਲਾਰਡ ਲੇਕ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਲਈ: 1803
- ਤੀਜਾ ਯੁੱਧ: 1817–18, ਲਾਰਡ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼
- ਪਿੰਡਾਰੀ: ਲੁਟੇਰੇ ਘੋੜਸਵਾਰ
- ਮੰਦਸੌਰ ਦੀ ਸੰਧੀ: 6 ਜਨਵਰੀ 1818, ਹੋਲਕਰ
- ਕੋਰੇਗਾਓਂ: 1 ਜਨਵਰੀ 1818
- ਪੇਸ਼ਵਾ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਖ਼ਤਮ: 1818
- ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੂਜਾ ਬਿਠੂਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ
- ਰਾਜਪੂਤ ਸੰਧੀਆਂ 1817–18: ਚਾਰਲਸ ਮੈਟਕਾਫ਼
- ਕਟਵਾ 1745: ਰਘੂਜੀ ਭੋਂਸਲੇ
ਬਸੀਨ ਦੀ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਬਾਕੀ ਮਰਾਠਾ ਸਰਦਾਰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਿਉਂ ਹੋਏ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਬਸੀਨ ਦੀ ਸੰਧੀ (1802) ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੂਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਰੱਖਣੀ ਮੰਨ ਲਈ। ਸਿੰਧੀਆ ਅਤੇ ਭੋਂਸਲੇ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਹ 1803 ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਲਈ ਉੱਠੇ, ਜੋ ਦੂਜਾ ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਯੁੱਧ ਬਣੀ।