ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀ (Subsidiary Alliance) ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸੰਧੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਮਿਲਾਏ ਬਿਨਾਂ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਸਕ ਦੀ ਗੱਦੀ ਅਤੇ ਪਦਵੀ ਬਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਬੈਠਦੀ ਸੀ, ਖ਼ਰਚਾ ਉਹ ਆਪ ਭਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਾਬੂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1798 ਤੋਂ 1805 ਤੱਕ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਰਹੇ ਲਾਰਡ ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਇਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1798 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ।
ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀ ਕੀ ਸੀ
ਗੱਦੀ ਰੱਖੋ, ਤਾਕਤ ਗੁਆਓ।
1790 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਡਰ ਸੀ: ਭਾਰਤੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਸਰ, ਅਤੇ ਤਕੜੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜਾਂ। ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਕ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ। ਸ਼ਾਸਕ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ।
ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਗਵਰਨਰ ਡੁਪਲੇ ਨੇ 1740 ਅਤੇ 1750 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਸੇ ਬਦਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀ ਫ਼ੌਜ ਉਧਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਲਾਰਡ ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ। ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਡੁਪਲੇ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਨੇ ਪੱਕੀ ਕੀਤੀ।
- ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਮੈਸੂਰ, ਅਵਧ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਵਾ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ
- ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਣਾ ਉਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੀ
- ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਬਦਲੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫ਼ੌਜ ਦਿੱਤੀ
- ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਛੜ ਗਿਆ
- ਆਪਣੀ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ-ਸਿਖਲਾਈ ਵਾਲੀ ਫ਼ੌਜ ਹਟਾਈ
- 1800 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਲਈ ਇਲਾਕਾ ਦਿੱਤਾ
ਸੰਧੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ
ਹਰ ਸ਼ਰਤ ਛੋਟੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀਆਂ।
| ਸ਼ਰਤ | ਸ਼ਾਸਕ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਗੁਆਇਆ |
|---|---|
| ਉਸ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ | ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਸਦਾ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਅੰਦਰ ਬੈਠ ਗਈ। |
| ਉਸ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਉਹ ਭਰਦਾ | ਖ਼ਰਚਾ ਭਾਰੀ ਸੀ। ਨਾ ਭਰ ਸਕਣ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ। |
| ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਭੰਗ ਕਰਦਾ | ਹੁਣ ਉਹ ਨਾ ਆਪਣਾ ਬਚਾਅ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ। |
| ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ | ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਹਰ ਫ਼ੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਾ। |
| ਹੋਰ ਯੂਰਪੀ ਨੌਕਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ | ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਯੂਰਪੀ ਅਫ਼ਸਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਨ। |
| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਜੰਗ, ਨਾ ਸੰਧੀ | ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਖ਼ਤਮ। |
| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੁਰੱਖਿਆ; ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ | ਕਾਗ਼ਜ਼ ਉੱਤੇ ਵਾਅਦਾ। ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਹਰ ਵੇਲੇ ਦਖ਼ਲ ਦਿੰਦਾ। |
- ਸ਼ਾਸਕ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈਉਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
- ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਬੈਠਦੀ ਹੈਉਸ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਬਸਿਡੀ ਭਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
- ਉਹ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਛੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈਰਕਮਾਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਉੱਚੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
- ਪੈਸੇ ਬਦਲੇ ਧਰਤੀਪੈਸੇ ਦੀ ਥਾਂ ਇਲਾਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ1801 ਵਿੱਚ ਅਵਧ ਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਧਰਤੀ ਗੁਆਈ।
- ਰਿਆਸਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਜ (protectorate) ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈਨਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਧੀਨ।
ਪੇਪਰ ਵਾਲਾ ਉੱਤਰ: ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀ ਹੇਠ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਕ ਭਰਦਾ ਸੀ, ਕੰਪਨੀ ਨਹੀਂ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਲਈ।
ਕਿਹੜੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੇ ਕਿਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ
ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸੀ।
- 1798ਹੈਦਰਾਬਾਦ (ਨਿਜ਼ਾਮ)
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ। ਨਿਜ਼ਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ-ਸਿਖਲਾਈ ਵਾਲੀ ਫ਼ੌਜ ਹਟਾਈ।
- 1799ਮੈਸੂਰ
ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੀਂ ਵੋਡੇਯਾਰ ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨੇ ਪਏ।
- 1799ਤੰਜੌਰ
ਸ਼ਾਸਕ ਨੇ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।
- 1801ਅਵਧ
ਨਵਾਬ ਸਆਦਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਰੁਹੇਲਖੰਡ ਸਮੇਤ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
- 1802ਪੇਸ਼ਵਾ
ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੂਜੇ ਨੇ ਬਸੀਨ ਦੀ ਸੰਧੀ (31 ਦਸੰਬਰ) ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ।
- 1803–04ਭੋਂਸਲੇ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀਆ
ਦੂਜੇ ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ।
- 1818ਹੋਲਕਰ
ਤੀਜੇ ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਮੰਦਸੌਰ ਦੀ ਸੰਧੀ)।
ਹੈ-ਮੈ-ਤੰ-ਅ-ਪੇ: ਹੈਦਰਾਬਾਦ 1798, ਮੈਸੂਰ 1799, ਤੰਜੌਰ 1799, ਅਵਧ 1801, ਪੇਸ਼ਵਾ 1802 — ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਹੈ-ਮੈ-ਤੰ-ਅ-ਪੇ। ਮਰਾਠਾ ਸਰਦਾਰ ਭੋਂਸਲੇ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀਆ 1803–04 ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਵਧ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ। ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੀ ਸੰਧੀ (1765) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਜੇ ਨਵਾਬ ਖ਼ਰਚਾ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਅਵਧ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੇਗੀ। ਪਰ ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦਸਤਖ਼ਤ 1798 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨੇ ਕੀਤੇ। ਜੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਦਾ ਨਾਂ ਜਾਂ ਤਾਰੀਖ਼ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉੱਤਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਹੈ।
ਅਵਧ: ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਮਿਲਾਉਣ ਤੱਕ
ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਮਿਸਾਲ।
- 1765ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੀ ਸੰਧੀ
ਬਕਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵਾਬ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਭਰਦਾ ਹੈ।
- 1801ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀ
ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਸਆਦਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਅਵਧ ਦਾ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- 1851"ਇੱਕ ਚੈਰੀ"
ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਅਵਧ ਨੂੰ "ਚੈਰੀ ਜੋ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਾਡੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇਗੀ" ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
- 1856ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ
ਨਵਾਬ ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ "ਕੁਸ਼ਾਸਨ" ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਟਾ ਕੇ ਕਲਕੱਤੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਰਲਾਪ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ "ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਨ ਨਿਕਲ ਗਈ"।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ। ਲਾਰਡ ਮਿੰਟੋ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੰਧੀ (1809) ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਤਲੁਜ ਨੂੰ ਹੱਦ ਮਿੱਥਿਆ। ਸਤਲੁਜ ਪਾਰਲੀਆਂ (ਸਿਸ-ਸਤਲੁਜ) ਰਿਆਸਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ ਅਤੇ ਜੀਂਦ, 1809 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਆ ਗਈਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਆਪ ਤਾਂ 1849 ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਕੀ ਕੀਤਾ
ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਫ਼ਾਇਦੇ, ਭਾਰਤੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ।
- ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ
- ਭਾਰਤੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਸਰ ਖ਼ਤਮ
- ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜੰਗ ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਕਾ ਮਿਲਿਆ
- ਕਈ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ
- ਸ਼ਾਸਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਜ ਬਣੇ, ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ
- ਭਾਰੀ ਅਦਾਇਗੀਆਂ ਨੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਖ਼ਾਲੀ ਕੀਤਾ
- ਭੰਗ ਕੀਤੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਗਈ
- ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਸ਼ਾਸਕ ਅਕਸਰ ਪਰਜਾ ਤੋਂ ਲਾਪਰਵਾਹ ਹੋ ਗਏ
ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਸੰਧੀਆਂ (RSMSSB ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ)ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਰਿਆਸਤ ਭਰਤਪੁਰ ਸੀ, 29 ਸਤੰਬਰ 1803 ਨੂੰ, ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਦੇ ਸਮੇਂ।
- 1817–18 ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ ਹਰ ਰਾਜਪੂਤ ਰਿਆਸਤ ਨੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾ ਕਰੌਲੀ (9 ਨਵੰਬਰ 1817), ਫਿਰ ਕੋਟਾ (26 ਦਸੰਬਰ 1817), ਜੋਧਪੁਰ (6 ਜਨਵਰੀ 1818) ਅਤੇ ਉਦੈਪੁਰ (13 ਜਨਵਰੀ 1818)।
- ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀਆਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਸੰਧੀਆਂ ਸਨ: ਰਿਆਸਤ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਖ਼ਰਾਜ ਭਰਿਆ।
- ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀ ਕਿਸ ਨੇ ਪੱਕੀ ਕੀਤੀ?
- ਲਾਰਡ ਵੈਲਜ਼ਲੀ (1798–1805)
- ਪੈਸੇ ਬਦਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ੌਜ ਕਿਸ ਨੇ ਦਿੱਤੀ?
- ਡੁਪਲੇ (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ)
- ਪਹਿਲੀ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਿਆਸਤ
- ਹੈਦਰਾਬਾਦ, 1798
- ਮੈਸੂਰ ਕਦੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ
- 1799, ਟੀਪੂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
- ਅਵਧ ਕਦੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ
- 1801; ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਧਰਤੀ ਗਈ
- ਬਸੀਨ ਦੀ ਸੰਧੀ
- 1802; ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੂਜਾ
- ਲੈਪਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
- ਡਲਹੌਜ਼ੀ, ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਨਹੀਂ
ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸ਼ਰਤਾਂ, ਰਿਆਸਤਾਂ ਅਤੇ ਅਸਰ।
- ਲਾਰਡ ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਨੇ ਪੱਕੀ ਕੀਤੀ, 1798–1805
- ਵਿਚਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਡੁਪਲੇ ਨੇ ਵਰਤਿਆ
- ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ
- ਉਸ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਸ਼ਾਸਕ ਭਰਦਾ
- ਸ਼ਾਸਕ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਭੰਗ ਕਰਦਾ
- ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ
- ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਪਹਿਲਾ, 1798
- ਮੈਸੂਰ ਅਤੇ ਤੰਜੌਰ, 1799
- ਅਵਧ, 1801; ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਧਰਤੀ ਗਈ
- ਪੇਸ਼ਵਾ, 1802 (ਬਸੀਨ ਦੀ ਸੰਧੀ)
- ਭੋਂਸਲੇ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀਆ, 1803–04
- ਹੋਲਕਰ, 1818
- ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀ = ਵੈਲਜ਼ਲੀ; ਲੈਪਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ = ਡਲਹੌਜ਼ੀ।
- ਵਿਚਾਰ ਡੁਪਲੇ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ; ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਨੇ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ।
- ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਦੀ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹੈਦਰਾਬਾਦ (1798) ਨੇ ਕੀਤੇ।
- ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਸ਼ਾਸਕ ਭਰਦਾ ਸੀ, ਕੰਪਨੀ ਨਹੀਂ।
- ਨਾ ਭਰੀ ਸਬਸਿਡੀ ਧਰਤੀ ਵਜੋਂ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਕਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
- ਅਵਧ 1801 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਪਰ 1856 ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ, 1876 ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
- ਬਸੀਨ (1802) ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਵਾ ਆਇਆ; ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਿੰਧੀਆ ਨੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ।
- ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
- ਰਾਜਸਥਾਨ: ਭਰਤਪੁਰ ਪਹਿਲਾ (1803); 1817–18 ਦੀਆਂ ਸੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਰੌਲੀ ਪਹਿਲਾ।
- ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀ: ਲਾਰਡ ਵੈਲਜ਼ਲੀ
- ਵੈਲਜ਼ਲੀ: ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ 1798–1805
- ਵਿਚਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤਿਆ: ਡੁਪਲੇ
- ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਖ਼ਤ: ਹੈਦਰਾਬਾਦ, 1798
- ਮੈਸੂਰ: 1799, ਟੀਪੂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
- ਤੰਜੌਰ: 1799
- ਅਵਧ: 1801, ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਧਰਤੀ ਗਈ
- ਪੇਸ਼ਵਾ: ਬਸੀਨ ਦੀ ਸੰਧੀ, 31 ਦਸੰਬਰ 1802
- ਭੋਂਸਲੇ 1803, ਸਿੰਧੀਆ 1804
- ਹੋਲਕਰ: 1818
- ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਸ਼ਾਸਕ ਭਰਦਾ
- ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ
- ਮਰਜ਼ੀ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਯੂਰਪੀ ਨਹੀਂ
- 1851 ਵਿੱਚ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਨੇ ਅਵਧ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਚੈਰੀ"
- ਅਵਧ ਮਿਲਾਇਆ: 1856, ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ
- ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੰਧੀ 1809: ਮਿੰਟੋ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
- ਰਾਜਸਥਾਨ: ਭਰਤਪੁਰ ਪਹਿਲਾ (1803); 1817 ਵਿੱਚ ਕਰੌਲੀ ਪਹਿਲਾ
ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀ ਬਿਨਾਂ ਜੰਗ ਦੇ ਧਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਸ਼ਾਸਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਭਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਕਮਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਛੜ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਸੰਧੀ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਥਾਂ ਧਰਤੀ ਲੈਣ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਾ ਲੜਾਈ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਕਰਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ 1801 ਵਿੱਚ ਅਵਧ ਵਿੱਚ।