1930 ਤੋਂ 1932 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਲੰਡਨ ਸੱਦਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫ਼ੈਸਲੇ ਹੋਏ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ 1932 ਦਾ ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ, ਯਰਵਦਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਵਰਤ ਅਤੇ ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ ਨਿਕਲੇ। ਇਹ ਪੈਕਟ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ ਦੇ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਿੰਨ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ
ਕੌਣ ਆਇਆ, ਕੌਣ ਦੂਰ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ।
ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ 1930 ਵਿੱਚ ਆਈ। ਭਾਰਤੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੱਦ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਰਾਹ ਫੜਿਆ। ਅਕਤੂਬਰ 1929 ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ ਨੇ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। "ਗੋਲਮੇਜ਼" ਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਬਰਾਬਰ ਬੈਠਣਗੀਆਂ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰੈਮਜ਼ੇ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ।
| ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ | ਕਦੋਂ | ਮੁੱਖ ਤੱਥ |
|---|---|---|
| ਪਹਿਲੀ | ਨਵੰਬਰ 1930 – ਜਨਵਰੀ 1931 | ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ। ਸਿਵਲ ਨਾ-ਫ਼ਰਮਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਆਗੂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਰਾਜੇ ਸਰਬ-ਭਾਰਤੀ ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਮੰਨ ਗਏ। |
| ਦੂਜੀ | ਸਤੰਬਰ – ਦਸੰਬਰ 1931 | ਗਾਂਧੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਆਏ। ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਉੱਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਟੁੱਟ ਗਈ। |
| ਤੀਜੀ | ਨਵੰਬਰ – ਦਸੰਬਰ 1932 | ਛੋਟੀ: ਲਗਭਗ 46 ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ। ਕਾਂਗਰਸ ਫਿਰ ਦੂਰ ਰਹੀ। ਇਸ ਤੋਂ 1933 ਦਾ ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਬਣਿਆ। |
ਅੰਬੇਡਕਰ ਤਿੰਨੇ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਗਾਂਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਜਾਂ ਤੀਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਗ਼ਲਤ ਹੈ।
- ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ
- ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ (1932) ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ
- ਤਿੰਨੇ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ
- ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ (1932) ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ
- 1930 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਗਏ
- ਨਰੇਂਦਰ ਮੰਡਲ (Chamber of Princes) ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ
- ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਵਕੀਲ
- 1931 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨਾਲ (ਉੱਪਰਲੀ ਫ਼ੋਟੋ)
ਗਾਂਧੀ ਲੰਡਨ ਗਏ, 1931
ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਮਝੌਤਾ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਫ਼ਰ, ਅਤੇ ਨਾਕਾਮ ਗੱਲਬਾਤ।
- 1930: ਸਿਵਲ ਨਾ-ਫ਼ਰਮਾਨੀਲੂਣ ਯਾਤਰਾ; ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲੀ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਇਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਮਝੌਤਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ5 ਮਾਰਚ 1931: ਗਾਂਧੀ–ਇਰਵਿਨ ਸਮਝੌਤਾਗਾਂਧੀ ਸਿਵਲ ਨਾ-ਫ਼ਰਮਾਨੀ ਰੋਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਾਲੇ ਕੈਦੀ ਰਿਹਾਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਮਾਰਚ 1931: ਕਰਾਚੀ ਕਾਂਗਰਸਕਾਂਗਰਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਇਕਲੌਤਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਚੁਣਦੀ ਹੈ।
- ਸਤੰਬਰ 1931: ਲੰਡਨਗਾਂਧੀ ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਦੂਜੀ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਦਸੰਬਰ 1931: ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਕਾਮਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ। ਗਾਂਧੀ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਨਵਰੀ 1932 ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਨਾ-ਫ਼ਰਮਾਨੀ ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ, ਅਗਸਤ 1932
ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਵੋਟ ਕਿਵੇਂ ਪਾਉਣਗੇ।
ਦੂਜੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਉੱਤੇ ਨਾਕਾਮ ਹੋਈ। ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਭਾਰਤੀ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਸ ਲਈ ਰੈਮਜ਼ੇ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਨੇ 16 ਅਗਸਤ 1932 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ (ਫ਼ਿਰਕੂ ਫ਼ੈਸਲਾ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਵੱਖਰੇ ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵੋਟਰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ। ਜਿਵੇਂ, ਮੁਸਲਿਮ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸਲਿਮ ਵੋਟਰ ਚੁਣਨ। ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ, ਸਿੱਖਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਈਸਾਈਆਂ, ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਨੇ ਇਹ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਵਰਗਾਂ (ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ) ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਤੇ।
ਵਰਤ ਅਤੇ ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ
ਯਰਵਦਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਛੇ ਦਿਨ, ਸਤੰਬਰ 1932।
- 16 ਅਗਸਤ 1932ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ
ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ ਅਤੇ 71 ਸੀਟਾਂ।
- 20 ਸਤੰਬਰ 1932ਮਰਨ ਵਰਤ ਸ਼ੁਰੂ
ਯਰਵਦਾ ਜੇਲ੍ਹ, ਪੂਨਾ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਗਾਂਧੀ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
- 24 ਸਤੰਬਰ 1932ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ
ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਵਰਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਸਵਰਨ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- 26 ਸਤੰਬਰ 1932ਵਰਤ ਖ਼ਤਮ
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੈਕਟ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਂਧੀ ਵਰਤ ਤੋੜਦੇ ਹਨ।
ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਰਤ ਨੇ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਵਰਗਾਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਅਸਲ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਰਾਖਵੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਪਰ ਉਹ ਵੱਖਰੀ ਵੋਟ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਜੋ ਅੰਬੇਡਕਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਰਾਖਵੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਦਾ ਇਹ ਢੰਗ 1935 ਦੇ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਹੈ।
ਪੇਪਰ ਵਾਲਾ ਉੱਤਰ: ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਚੋਣ ਹਲਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਅੰਬੇਡਕਰ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਕਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਇਸ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ।
ਇਸ ਸਭ ਵਿੱਚੋਂ ਕੀ ਨਿਕਲਿਆ
ਲੰਡਨ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ 1935 ਦੇ ਐਕਟ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤੱਕ।
- ਨਵੰਬਰ–ਦਸੰਬਰ 1932: ਤੀਜੀ ਗੋਲਮੇਜ਼ਛੋਟੀ ਬੈਠਕ; ਕਾਂਗਰਸ ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰ।
- ਮਾਰਚ 1933: ਵਾਈਟ ਪੇਪਰਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
- 1933–34: ਸੰਸਦ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਕਮੇਟੀਪ੍ਰਧਾਨ ਲਾਰਡ ਲਿਨਲਿਥਗੋ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵੇਲੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਸੀ।
- ਸੂਬਾਈ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰੀ1935: ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਐਕਟਐਵਾਰਡ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ ਦੀਆਂ ਰਾਖਵੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ (ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ)ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
ਅੰਬੇਡਕਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਖਰੜਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਧਾਰਾ 17 ਛੂਤ-ਛਾਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਸਜ਼ਾਯੋਗ ਜੁਰਮ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਂਝੇ ਚੋਣ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਖਵੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।
- ਰੈਮਜ਼ੇ ਮੈਕਡੋਨਲਡ
- ਬਰਤਾਨਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ; ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ; ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ 1932
- ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ
- ਤਿੰਨੇ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ; ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ
- ਗਾਂਧੀ
- ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜੀ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਵਿੱਚ; ਸਤੰਬਰ 1932 ਵਿੱਚ ਯਰਵਦਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤ
- ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ
- ਵਾਇਸਰਾਏ; ਗਾਂਧੀ–ਇਰਵਿਨ ਸਮਝੌਤਾ, 5 ਮਾਰਚ 1931
- ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
- ਪਹਿਲੀ ਗੋਲਮੇਜ਼ (1930) ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ
- ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ
- ਸਵਰਨ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ
- ਲਾਰਡ ਲਿਨਲਿਥਗੋ
- ਉਸ ਸਾਂਝੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਿਸ ਤੋਂ 1935 ਦਾ ਐਕਟ ਬਣਿਆ
ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ, ਐਵਾਰਡ ਅਤੇ ਪੈਕਟ।
- ਲੰਡਨ, 1930–1932 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ
- ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰੈਮਜ਼ੇ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਦੀ
- ਪਹਿਲੀ (1930): ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ
- ਦੂਜੀ (1931): ਗਾਂਧੀ, ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ
- ਤੀਜੀ (1932): ਛੋਟੀ; ਇਸ ਤੋਂ 1933 ਦਾ ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ
- ਅੰਬੇਡਕਰ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ
- ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ: 16 ਅਗਸਤ 1932
- ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ ਮਿਲਿਆ
- ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਵਰਤ: ਯਰਵਦਾ, 20 ਸਤੰਬਰ 1932 ਤੋਂ
- ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ: 24 ਸਤੰਬਰ 1932
- ਰਾਖਵੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ
- ਰਾਖਵੀਆਂ ਸੀਟਾਂ: 71 → 148
- ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਇਰਵਿਨ ਨੇ ਨਹੀਂ।
- ਗਾਂਧੀ–ਇਰਵਿਨ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਾਂਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜੀ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਏ।
- ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਬੇਡਕਰ ਗਏ, ਮਾਲਵੀਆ ਜਾਂ ਗਾਂਧੀ ਨਹੀਂ।
- ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨਾਲ ਸੀ, ਜਿਨਾਹ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
- ਵਰਤ ਯਰਵਦਾ ਜੇਲ੍ਹ, ਪੂਨਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਸਾਬਰਮਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
- ਪੈਕਟ ਨੇ ਚੋਣ ਹਲਕਾ ਸਾਂਝਾ ਬਣਾਇਆ, ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
- ਸੀਟਾਂ 71 (ਐਵਾਰਡ) ਤੋਂ 148 (ਪੈਕਟ) ਹੋਈਆਂ।
- ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ ਰੈਮਜ਼ੇ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਨਹੀਂ।
- ਪਹਿਲੀ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ: ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਹੀਂ।
- ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ: ਤਿੰਨ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ, 1930–32
- ਪ੍ਰਧਾਨ: ਰੈਮਜ਼ੇ ਮੈਕਡੋਨਲਡ
- ਪਹਿਲੀ: ਨਵੰਬਰ 1930 – ਜਨਵਰੀ 1931, ਕਾਂਗਰਸ ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰ
- ਗਾਂਧੀ–ਇਰਵਿਨ ਸਮਝੌਤਾ: 5 ਮਾਰਚ 1931, ਦਿੱਲੀ
- ਦੂਜੀ: ਸਤੰਬਰ – ਦਸੰਬਰ 1931, ਗਾਂਧੀ ਸ਼ਾਮਲ
- ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜਹਾਜ਼: ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ
- ਤੀਜੀ: ਨਵੰਬਰ – ਦਸੰਬਰ 1932
- ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ: ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ
- ਪਹਿਲੀ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ: ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
- ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ: 16 ਅਗਸਤ 1932
- ਵਰਤ ਸ਼ੁਰੂ: 20 ਸਤੰਬਰ 1932, ਯਰਵਦਾ
- ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ: 24 ਸਤੰਬਰ 1932
- ਦਸਤਖ਼ਤ: ਅੰਬੇਡਕਰ ਅਤੇ ਮਾਲਵੀਆ
- ਸੀਟਾਂ: 71 → 148, ਸਾਂਝਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ
- ਵਰਤ ਖ਼ਤਮ: 26 ਸਤੰਬਰ 1932
- ਹਰੀਜਨ ਸੇਵਕ ਸੰਘ: 1932
- ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ: 1933; ਐਕਟ: 1935
ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ ਨੇ ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਕੀ ਬਦਲਿਆ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਐਵਾਰਡ ਨੇ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ 71 ਰਾਖਵੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 24 ਸਤੰਬਰ 1932 ਦੇ ਪੂਨਾ ਪੈਕਟ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬਾਕੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ ਵੋਟ ਪਾਉਂਦੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਖਵੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਵਧਾ ਕੇ 148 ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਯਰਵਦਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਵਰਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ।