1767 ਤੋਂ 1799 ਤੱਕ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ ਨੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਚਾਰ ਵਾਰ ਜੰਗ ਲੜੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਸੂਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ। ਮੈਸੂਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਯੁੱਧ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਟੱਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਤੀਜਾ ਯੁੱਧ ਉਹ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ 4 ਮਈ 1799 ਨੂੰ ਟੀਪੂ ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਮੈਸੂਰ ਯੁੱਧਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ
ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਫਿਰ ਮੈਸੂਰ ਉੱਭਰਿਆ।
1740 ਅਤੇ 1750 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਦੱਖਣ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਲਈ ਲੜੇ। ਇਹ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਯੁੱਧ ਸਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਜਿੱਤ ਗਏ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫ਼ੌਜੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲਗਭਗ 1761 ਤੱਕ ਉਹ ਮੈਸੂਰ ਦਾ ਅਸਲ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਵੋਡੇਯਾਰ ਰਾਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਰਹਿ ਗਏ।
- 1746ਸੇਂਟ ਥੋਮ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਫ਼ੌਜ ਮਦਰਾਸ ਨੇੜੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੀ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਯੁੱਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
- 1749–54ਦੂਜਾ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਯੁੱਧ
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀਆਂ ਗੱਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦਾਅਵੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
- 1760ਵਾਂਡੀਵਾਸ਼ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਆਇਰ ਕੂਟ ਹੇਠ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲਾਲੀ ਹੇਠ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਤਾਕਤ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਲਗਭਗ 1761ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਮੈਸੂਰ ਦਾ ਕਰਤਾ-ਧਰਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ
ਉਹ ਵੋਡੇਯਾਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਪਦਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
- 1764ਬਕਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ, ਅਵਧ ਦੇ ਨਵਾਬ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
- 1767ਪਹਿਲਾ ਐਂਗਲੋ-ਮੈਸੂਰ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ
ਹੁਣ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਤਕੜੀ ਭਾਰਤੀ ਤਾਕਤ ਹੈ: ਮੈਸੂਰ।
ਚਾਰੇ ਯੁੱਧ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਇਹ ਸਾਰਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਬਹੁਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
| ਯੁੱਧ | ਸਾਲ | ਮੈਸੂਰ ਦਾ ਆਗੂ | ਅੰਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ |
|---|---|---|---|
| ਪਹਿਲਾ | 1767–69 | ਹੈਦਰ ਅਲੀ | ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਸੰਧੀ (1769)। ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਮੈਸੂਰ ਦੀ ਜਿੱਤ। |
| ਦੂਜਾ | 1780–84 | ਹੈਦਰ ਅਲੀ, ਫਿਰ ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ | ਮੰਗਲੌਰ ਦੀ ਸੰਧੀ (1784)। ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਇਲਾਕਾ ਵਾਪਸ ਕੀਤਾ। ਬਰਾਬਰੀ। |
| ਤੀਜਾ | 1790–92 | ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ | ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ ਦੀ ਸੰਧੀ (1792)। ਟੀਪੂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। |
| ਚੌਥਾ | 1799 | ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ | ਕੋਈ ਸੰਧੀ ਨਹੀਂ। ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 4 ਮਈ 1799 ਨੂੰ ਟੀਪੂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। |
ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ ਦੀ ਸੰਧੀ (1792) ਨੇ ਤੀਜਾ ਯੁੱਧ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ, ਚੌਥਾ ਨਹੀਂ। ਚੌਥਾ ਯੁੱਧ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਧੀ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ। ਟੀਪੂ ਲੜਦਾ ਹੋਇਆ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਵੰਡ ਲਿਆ। ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਰੰਗਪਟਨਾ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਹੈ, ਮੈਸੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ।
ਮਦਰਾਸ, ਮੰਗਲੌਰ, ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਮ-ਮ-ਸ-ਕੋਈ ਨਹੀਂ: ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਯੁੱਧਾਂ ਦੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸੰਧੀ, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਦੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਜਦੋਂ ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਅਤੇ ਟੀਪੂ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਲੜੇ (1780–84), ਉਦੋਂ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ।
ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਖ਼ੁਦ ਕੀਤੀ। ਨਿਜ਼ਾਮ ਅਤੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਾਇਆ।
ਟੀਪੂ ਦੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਸੀ। 1799 ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਛੇੜਿਆ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਗਵਾਈ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲਾ ਯੁੱਧ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ।
ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਦੇ ਯੁੱਧ, 1767 ਤੋਂ 1784
ਇੱਕ ਫ਼ੌਜੀ ਜੋ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਕੰਪਨੀ ਸਾਹਮਣੇ ਡਟਿਆ।
- ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ਼ੌਜੀ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ
- ਪਹਿਲਾ ਯੁੱਧ ਜਿੱਤਿਆ; ਦੂਜੇ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ
- ਮੈਸੂਰ ਦਾ ਸ਼ੇਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
- 4 ਮਈ 1799 ਨੂੰ ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ
- ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵੋਡੇਯਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਮੈਸੂਰ ਦਿੱਤਾ
- ਇਸ ਮੈਸੂਰ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀ ਮੰਨਣੀ ਪਈ
ਕੰਪਨੀ, ਨਿਜ਼ਾਮ ਅਤੇ ਮਰਾਠੇ ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਗੱਠਜੋੜ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਮੀਲ ਦੂਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਡਰੀ ਹੋਈ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਸੰਧੀ (1769) ਕੀਤੀ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤੇ ਇਲਾਕੇ ਮੋੜੇ ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ।
1771 ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੇ ਮੈਸੂਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਵਾਅਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। 1779 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੈਦਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਮਾਹੇ ਵੀ ਲੈ ਲਈ। ਹੈਦਰ ਨੇ 1780 ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਦਸੰਬਰ 1782 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਟੀਪੂ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ। ਮੰਗਲੌਰ ਦੀ ਸੰਧੀ (1784) ਨੇ ਹਾਲਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਪੇਪਰ ਵਾਲਾ ਉੱਤਰ: ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੂਜੇ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ (7 ਦਸੰਬਰ 1782) ਹੋਈ, ਪਹਿਲੇ ਜਾਂ ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਦੂਜਾ ਯੁੱਧ ਟੀਪੂ ਨੇ ਮੰਗਲੌਰ ਦੀ ਸੰਧੀ, 1784 ਰਾਹੀਂ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ।
ਤੀਜਾ ਯੁੱਧ: ਟੀਪੂ ਬਨਾਮ ਕਾਰਨਵਾਲਿਸ, 1790 ਤੋਂ 1792
ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਤਿੰਨ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਹੱਥੋਂ ਗਿਆ।
ਦਸੰਬਰ 1789 ਵਿੱਚ ਟੀਪੂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਲਾਰਡ ਕਾਰਨਵਾਲਿਸ ਨੇ ਜੰਗ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵਾਰ ਕੰਪਨੀ ਇਕੱਲੀ ਨਹੀਂ ਲੜੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਅਤੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ-ਧਿਰੀ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਾਇਆ।
- ਦਸੰਬਰ 1789: ਟੀਪੂ ਦਾ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਸੀ।
- ਕੰਪਨੀ + ਨਿਜ਼ਾਮ + ਮਰਾਠੇ1790: ਤਿੰਨ-ਧਿਰੀ ਗੱਠਜੋੜਹੁਣ ਟੀਪੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕੱਠੇ ਤਿੰਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ।
- ਮਾਰਚ 1791: ਬੰਗਲੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾਕਾਰਨਵਾਲਿਸ ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਰਸਾਤਾਂ ਕਾਰਨ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
- ਫ਼ਰਵਰੀ 1792: ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ ਦੀ ਮੁੜ ਘੇਰਾਬੰਦੀਟੀਪੂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।
- ਤੀਜਾ ਯੁੱਧ ਖ਼ਤਮਮਾਰਚ 1792: ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ ਦੀ ਸੰਧੀਟੀਪੂ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਭਾਰੀ ਜੰਗੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਬੰਧਕ ਵਜੋਂ ਸੌਂਪਦਾ ਹੈ।
ਤੀਜੇ ਐਂਗਲੋ-ਮੈਸੂਰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਖ਼ੁਦ ਕੀਤੀ।
ਬੰਗਾਲ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਨ ਸਦਾ ਲਈ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ।
ਲਾਰਡ ਕਾਰਨਵਾਲਿਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਮੈਸੂਰ ਦਾ ਪਤਨ, 1799
ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਸਕ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸੰਬੰਧ, ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਘੇਰਾ।
ਟੀਪੂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਯੋਧਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਵੇਂ ਸਿੱਕੇ, ਨਵਾਂ ਕੈਲੰਡਰ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਨਾਪ-ਤੋਲ ਚਲਾਏ। ਉਸ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਖੋਲ ਵਾਲੇ ਰਾਕੇਟ ਵਰਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਦਦ ਲਈ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਖਿਆ। ਇਸੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸੰਬੰਧ ਨੇ ਲਾਰਡ ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਦਿੱਤਾ।
ਟੀਪੂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। 1797–98 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਟਾਪੂ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਵੱਲ ਦੂਤ ਭੇਜੇ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੈਕੋਬਿਨ ਕਲੱਬ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਰੁੱਖ ਲਾਇਆ। ਇਹ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਸੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਬਰਾਬਰੀ, ਭਾਈਚਾਰਾ। ਪਰ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਅਸਲ ਮਦਦ ਕਦੇ ਤਕੜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ।
- 1798ਲਾਰਡ ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ
ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਸਰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
- 1799 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚਯੁੱਧ ਦਾ ਐਲਾਨ
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਮੈਸੂਰ ਵੱਲ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦਾ ਭਰਾ ਆਰਥਰ ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਵੀ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।
- 4 ਮਈ 1799ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ
ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਚਾਉਂਦਿਆਂ ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 1799ਮੈਸੂਰ ਦੀ ਵੰਡ
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਵੱਡੇ ਇਲਾਕੇ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਛੋਟਾ ਮੈਸੂਰ ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀ ਹੇਠ ਇੱਕ ਵੋਡੇਯਾਰ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
- 1ਹੈਦਰ ਅਲੀਲਗਭਗ 1761–1782 · ਅਸਲ ਸ਼ਾਸਕ; ਵੋਡੇਯਾਰ ਰਾਜਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਦਾਪੁੱਤਰ
- 2ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ1782–1799 · ਮੈਸੂਰ ਦਾ ਸ਼ੇਰਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ
- 3ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਰਾਜ ਵੋਡੇਯਾਰ ਤੀਜਾ1799 ਤੋਂ · ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਬਾਲ ਰਾਜਾ
ਟੀਪੂ ਇਕੱਲਾ ਸੀ। ਨਿਜ਼ਾਮ ਅਤੇ ਮਰਾਠੇ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਤੀਜੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੜੇ, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਨਿਜ਼ਾਮ ਫਿਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੀ। ਜਿਸ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਮਦਦ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ ਸੀ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਸੀ।
- ਪਹਿਲਾ ਐਂਗਲੋ-ਮੈਸੂਰ ਯੁੱਧ (1767–69)
- ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਸੰਧੀ, 1769; ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਦੀ ਜਿੱਤ
- ਦੂਜਾ ਐਂਗਲੋ-ਮੈਸੂਰ ਯੁੱਧ (1780–84)
- ਮੰਗਲੌਰ ਦੀ ਸੰਧੀ, 1784; ਬਰਾਬਰੀ
- ਤੀਜਾ ਐਂਗਲੋ-ਮੈਸੂਰ ਯੁੱਧ (1790–92)
- ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ ਦੀ ਸੰਧੀ, 1792; ਟੀਪੂ ਦਾ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਗਿਆ
- ਚੌਥਾ ਐਂਗਲੋ-ਮੈਸੂਰ ਯੁੱਧ (1799)
- ਕੋਈ ਸੰਧੀ ਨਹੀਂ; ਟੀਪੂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਸੂਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ
- ਕਾਰਨਵਾਲਿਸ
- ਤੀਜਾ ਯੁੱਧ; ਸਥਾਈ ਬੰਦੋਬਸਤ ਵੀ, 1793
- ਵੈਲਜ਼ਲੀ
- ਚੌਥਾ ਯੁੱਧ; ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀ
ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਯੁੱਧ, ਸੰਧੀਆਂ, ਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਅੰਤ।
- ਪਹਿਲਾ, 1767–69: ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਸੰਧੀ
- ਦੂਜਾ, 1780–84: ਮੰਗਲੌਰ ਦੀ ਸੰਧੀ
- ਤੀਜਾ, 1790–92: ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ ਦੀ ਸੰਧੀ
- ਚੌਥਾ, 1799: ਕੋਈ ਸੰਧੀ ਨਹੀਂ
- ਤੀਜੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕਾਰਨਵਾਲਿਸ ਦੀ
- ਚੌਥਾ ਯੁੱਧ ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਨੇ ਛੇੜਿਆ
- ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਦਾ ਰਾਜ ਲਗਭਗ 1761 ਤੋਂ
- ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਸੰਬਰ 1782 ਵਿੱਚ
- ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ: ਮੈਸੂਰ ਦਾ ਸ਼ੇਰ
- 1792 ਵਿੱਚ ਟੀਪੂ ਦਾ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਗਿਆ
- ਟੀਪੂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ: 4 ਮਈ 1799, ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ
- 1799 ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀ ਹੇਠ
- ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ ਦੀ ਸੰਧੀ (1792) ਨੇ ਤੀਜਾ ਯੁੱਧ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ, ਚੌਥਾ ਨਹੀਂ।
- ਚੌਥੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਧੀ ਨਹੀਂ; ਟੀਪੂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
- ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੂਜੇ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ (1782) ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
- ਪਹਿਲਾ ਯੁੱਧ ਮੈਸੂਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ।
- ਤੀਜਾ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨਵਾਲਿਸ ਨੇ ਲੜਿਆ; ਚੌਥਾ ਵੈਲਜ਼ਲੀ ਨੇ।
- 1790–92 ਵਿੱਚ ਨਿਜ਼ਾਮ ਅਤੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੇ ਟੀਪੂ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
- ਮੈਸੂਰ ਦਾ ਸ਼ੇਰ ਟੀਪੂ ਹੈ, ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਨਹੀਂ।
- ਵਾਂਡੀਵਾਸ਼ (1760) ਅੰਗਰੇਜ਼ ਬਨਾਮ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਬਨਾਮ ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਨਹੀਂ।
- ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਰੰਗਪਟਨਾ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਹੈ।
- ਐਂਗਲੋ-ਮੈਸੂਰ ਯੁੱਧ: 4 ਯੁੱਧ, 1767–1799
- ਹੈਦਰ ਅਲੀ: ਲਗਭਗ 1761 ਤੋਂ ਅਸਲ ਸ਼ਾਸਕ
- ਪਹਿਲਾ ਯੁੱਧ: 1767–69, ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਸੰਧੀ
- ਦੂਜਾ ਯੁੱਧ: 1780–84, ਮੰਗਲੌਰ ਦੀ ਸੰਧੀ
- ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਦੀ ਮੌਤ: 7 ਦਸੰਬਰ 1782
- ਪੋਲੀਲੁਰ 1780: ਹੈਦਰ ਅਤੇ ਟੀਪੂ ਨੇ ਬੇਲੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ
- ਤੀਜਾ ਯੁੱਧ: 1790–92, ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ ਦੀ ਸੰਧੀ
- ਤੀਜੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਕਾਰਨ: ਟੀਪੂ ਦਾ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ
- ਤਿੰਨ-ਧਿਰੀ ਗੱਠਜੋੜ: ਕੰਪਨੀ, ਨਿਜ਼ਾਮ, ਮਰਾਠੇ
- 1792: ਟੀਪੂ ਨੇ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਬੰਧਕ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ
- ਚੌਥਾ ਯੁੱਧ: 1799, ਕੋਈ ਸੰਧੀ ਨਹੀਂ
- ਟੀਪੂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ: 4 ਮਈ 1799
- 1799 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਸੂਰ: ਵੋਡੇਯਾਰ, ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀ
- ਟੀਪੂ ਦੇ ਰਾਕੇਟ: ਲੋਹੇ ਦੇ ਖੋਲ ਵਾਲੇ
- ਟੀਪੂ ਦਾ ਸ਼ੇਰ: ਹੁਣ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ
- ਸੇਂਟ ਥੋਮ ਦੀ ਲੜਾਈ: 1746
- ਵਾਂਡੀਵਾਸ਼ 1760: ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ
ਤੀਜਾ ਐਂਗਲੋ-ਮੈਸੂਰ ਯੁੱਧ ਕਿਸ ਸੰਧੀ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਟੀਪੂ ਨੇ ਕੀ ਗੁਆਇਆ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਸੇਰਿੰਗਾਪਟਮ ਦੀ ਸੰਧੀ (1792)। ਟੀਪੂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਭਾਰੀ ਜੰਗੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਬੰਧਕ ਵਜੋਂ ਸੌਂਪੇ।