ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਸੰਬਰ 1885 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਜਲਾਸ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ 28 ਤੋਂ 31 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ 72 ਡੈਲੀਗੇਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ, ਏ. ਓ. ਹਿਊਮ, ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ, ਵੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੈਨਰਜੀ, ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਬਾਸਠ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਸੇ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਭਾਰਤੀ 1885 ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਜਥੇਬੰਦ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।
ਕਾਂਗਰਸ ਅਚਾਨਕ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। 1850 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਭਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਹ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਲਿਖਦੇ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਹਰ ਸਭਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਲਈ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਾਈ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁੱਲ-ਹਿੰਦ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ।
- 1851ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਕਲਕੱਤਾ
ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਜਾ ਰਾਧਾਕਾਂਤ ਦੇਬ ਸਨ।
- 1866ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਲੰਡਨ
ਦਾਦਾਭਾਈ ਨੌਰੋਜੀ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੱਖ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਣਾਈ।
- 1870ਪੂਨਾ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਸਭਾ
ਪੂਨੇ ਦੀ ਸਭਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਸਟਿਸ ਮਹਾਦੇਵ ਗੋਵਿੰਦ ਰਾਨਾਡੇ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੇ ਸਨ।
- 1876ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਕਲਕੱਤਾ
ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਬੈਨਰਜੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਮੋਹਨ ਬੋਸ ਨੇ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਨੇ 1883 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ-ਹਿੰਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਕੀਤੀ।
- 1884ਮਦਰਾਸ ਮਹਾਜਨ ਸਭਾ
ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਭਾ।
- ਜਨਵਰੀ 1885ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਮਹਿਤਾ, ਕਾਸ਼ੀਨਾਥ ਤ੍ਰਿੰਬਕ ਤੈਲੰਗ ਅਤੇ ਬਦਰੂਦੀਨ ਤਇਅਬਜੀ ਨੇ ਬਣਾਈ।
ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਲਿਟਨ (1876–80) ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਰਨੈਕੂਲਰ ਪ੍ਰੈੱਸ ਐਕਟ (1878) ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਆਰਮਜ਼ ਐਕਟ (1878) ਨੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਇਸੰਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। 1876 ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ 21 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 19 ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ 1883 ਵਿੱਚ ਇਲਬਰਟ ਬਿੱਲ ਦਾ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਬਿੱਲ ਭਾਰਤੀ ਜੱਜਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਸੁਣਨ ਦਾ ਹੱਕ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਯੂਰਪੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਝੁਕ ਗਈ। ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿ ਜਥੇਬੰਦ ਵਿਰੋਧ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾ ਇਜਲਾਸ, ਦਸੰਬਰ 1885
ਉਹ ਤੱਥ ਜੋ ਹਰ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
| ਤੱਥ | ਵੇਰਵਾ |
|---|---|
| ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ | 28 ਤੋਂ 31 ਦਸੰਬਰ 1885 |
| ਥਾਂ | ਗੋਕੁਲਦਾਸ ਤੇਜਪਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਲਜ, ਬੰਬਈ |
| ਡੈਲੀਗੇਟ | 72: ਵਕੀਲ, ਵਪਾਰੀ, ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ |
| ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ | ਵੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੈਨਰਜੀ, ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਬੈਰਿਸਟਰ |
| ਪ੍ਰਬੰਧਕ | ਐਲਨ ਔਕਟੇਵੀਅਨ ਹਿਊਮ, ਸੇਵਾਮੁਕਤ ICS ਅਫ਼ਸਰ; ਪਹਿਲੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ |
| ਵਾਇਸਰਾਏ | ਲਾਰਡ ਡਫ਼ਰਿਨ |
ਮੀਟਿੰਗ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਨੇ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਪੂਨੇ ਵਿੱਚ ਹੈਜ਼ਾ ਫੈਲਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਲਿਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਣ ਤੱਕ ਨਾਂ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਪੇਪਰ ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਥਾਂ।
ਪੇਪਰ ਵਾਲਾ ਉੱਤਰ: ਹਿਊਮ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੈਨਰਜੀ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਰਲਾਓ।
ਹਿਊਮ ਨੇ ਇਹ ਕਿਉਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ?
ਦੋ ਸਿਧਾਂਤ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਿਉਂ ਕਰੇਗਾ? ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦੋ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੇਪਰ ਦੋਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੇਫ਼ਟੀ ਵਾਲਵ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ।
ਸੇਫ਼ਟੀ ਵਾਲਵ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੁੱਲ-ਹਿੰਦ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਿਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ 1883 ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਆਪ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਹਿਊਮ ਇੱਕ ਮਦਦਗਾਰ ਅਤੇ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਨਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
ਮੁਢਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਆਗੂ।
ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਇਜਲਾਸ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹਫ਼ਤੇ, ਹਰ ਵਾਰ ਵੱਖਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਆਗੂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣੇ। ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਢਲੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਨਰਮ ਦਲ (Moderates) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਬੈਰਿਸਟਰ
- ਇਲਾਹਾਬਾਦ, 1892 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਧਾਨ
- ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਹਾਂਪੁਰਖ (Grand Old Man of India)
- ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਨੂੰ "ਗ਼ੈਰ-ਬਰਤਾਨਵੀ" ਕਿਹਾ; ਧਨ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ
- ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ (1883) ਦੇ ਆਗੂ, ਜੋ 1886 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਈ
- 1895 ਅਤੇ 1902 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ
- ਪਹਿਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ
- ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ
- ਪਹਿਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ
- ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ
| ਸਾਲ ਅਤੇ ਥਾਂ | ਪ੍ਰਧਾਨ | ਯਾਦ ਰੱਖੋ |
|---|---|---|
| 1885 ਬੰਬਈ | ਵੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੈਨਰਜੀ | ਪਹਿਲਾ ਇਜਲਾਸ |
| 1886 ਕਲਕੱਤਾ | ਦਾਦਾਭਾਈ ਨੌਰੋਜੀ | ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਰਲੀ |
| 1887 ਮਦਰਾਸ | ਬਦਰੂਦੀਨ ਤਇਅਬਜੀ | ਪਹਿਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ |
| 1888 ਇਲਾਹਾਬਾਦ | ਜਾਰਜ ਯੂਲ | ਪਹਿਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ |
| 1893 ਲਾਹੌਰ | ਦਾਦਾਭਾਈ ਨੌਰੋਜੀ | ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਜਲਾਸ |
ਕਾਂਗਰਸ ਇਜਲਾਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ (ਕਲਕੱਤਾ)।
ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮ। 1916 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਰੂਲ ਲੀਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ; ਤਿਲਕ ਨੇ ਵੱਖਰੀ ਲੀਗ ਚਲਾਈ।
ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਬੁਲਬੁਲ ਕਹਾਈ।
ਇਜਲਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਔਰਤ।
ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ: ਚਾਰ ਨਾਂ ਜੋ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਾਅਦ ਦੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਇਜਲਾਸ
ਲਾਹੌਰ 1929 ਅਤੇ ਲਖਨਊ 1936 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੇਪਰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਇਜਲਾਸਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਥਾਂ, ਸਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਇਕੱਠੇ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਇਜਲਾਸ ਹੋਏ।
- 1905ਬਨਾਰਸ — ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਖਲੇ
ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ ਵਿਰੁੱਧ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ।
- 1907ਸੂਰਤ — ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਘੋਸ਼
ਕਾਂਗਰਸ ਨਰਮ ਦਲ ਅਤੇ ਗਰਮ ਦਲ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ।
- 1929ਲਾਹੌਰ — ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ
ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ। ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ (ਮੁਕੰਮਲ ਆਜ਼ਾਦੀ) ਦਾ ਮਤਾ। 31 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤਿਰੰਗਾ ਲਹਿਰਾਇਆ।
- 1931ਕਰਾਚੀ — ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ
ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਮਤਾ।
- 1936ਲਖਨਊ — ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ
ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਬਣੀ।
- 1938ਹਰੀਪੁਰਾ — ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ
ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰਿਆਸਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੈ।
- 1939ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ — ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ
ਬੋਸ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਪਰ ਜਲਦੀ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇਜਲਾਸ 1893 (ਦਾਦਾਭਾਈ ਨੌਰੋਜੀ), 1900 (ਨਾਰਾਇਣ ਗਣੇਸ਼ ਚੰਦਾਵਰਕਰ), 1909 (ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ) ਅਤੇ 1929 (ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ) ਵਿੱਚ ਹੋਏ। 1929 ਦਾ ਇਜਲਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1930 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ।
ਰਿਆਸਤਾਂ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ (PPSC ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ)ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ 1927 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੇਟਸ ਪੀਪਲਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਬਣੀ।
- ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ 1939 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਇਜਲਾਸ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ।
- ਹਰੀਪੁਰਾ (1938) ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਟੀਚੇ ਵਿੱਚ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
- ਤ੍ਰਿਪੁਰੀ ਇਜਲਾਸ (1939) ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਫਿਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।
- ਪਹਿਲਾ ਇਜਲਾਸ
- ਬੰਬਈ, 28–31 ਦਸੰਬਰ 1885, 72 ਡੈਲੀਗੇਟ
- ਬਾਨੀ / ਪ੍ਰਬੰਧਕ
- ਐਲਨ ਔਕਟੇਵੀਅਨ ਹਿਊਮ, ਸੇਵਾਮੁਕਤ ICS ਅਫ਼ਸਰ
- ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ
- ਵੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੈਨਰਜੀ
- ਪਹਿਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ
- ਬਦਰੂਦੀਨ ਤਇਅਬਜੀ, ਮਦਰਾਸ 1887
- ਪਹਿਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ
- ਜਾਰਜ ਯੂਲ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ 1888
- ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ
- ਕਾਦੰਬਿਨੀ ਗਾਂਗੁਲੀ, 1890
- ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ
- ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ, ਕਲਕੱਤਾ 1917
- ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ
- ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ, ਕਾਨਪੁਰ 1925
- ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਜਲਾਸ
- ਲਾਹੌਰ 1893, ਦਾਦਾਭਾਈ ਨੌਰੋਜੀ
- ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ
- ਲਾਹੌਰ 1929, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ
ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਇਜਲਾਸ, ਬਾਨੀ, ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ।
- ਸਥਾਪਨਾ ਦਸੰਬਰ 1885, ਬੰਬਈ
- ਥਾਂ: ਗੋਕੁਲਦਾਸ ਤੇਜਪਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਲਜ
- 72 ਡੈਲੀਗੇਟ
- ਪ੍ਰਬੰਧਕ: ਏ. ਓ. ਹਿਊਮ, ਸੇਵਾਮੁਕਤ ICS
- ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ: ਵੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੈਨਰਜੀ
- ਵਾਇਸਰਾਏ: ਲਾਰਡ ਡਫ਼ਰਿਨ
- ਸੇਫ਼ਟੀ ਵਾਲਵ: ਹਿਊਮ, ਵੈਡਰਬਰਨ (1913), ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ
- ਲਾਈਟਨਿੰਗ ਕੰਡਕਟਰ: ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਹਿਊਮ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ
- 1887 ਤਇਅਬਜੀ: ਪਹਿਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ
- 1888 ਯੂਲ: ਪਹਿਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ
- 1917 ਬੇਸੈਂਟ; 1925 ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ
- 1929 ਲਾਹੌਰ: ਨਹਿਰੂ, ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ
- ਪਹਿਲਾ ਇਜਲਾਸ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਪੂਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਹੈਜ਼ੇ ਕਾਰਨ ਥਾਂ ਬਦਲੀ।
- ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ ਨਾਂ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ ਸੀ।
- ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੈਨਰਜੀ ਸਨ, ਹਿਊਮ ਨਹੀਂ।
- 1885 ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਡਫ਼ਰਿਨ ਸੀ, ਰਿਪਨ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ਨ ਨਹੀਂ।
- ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਲੰਡਨ, 1866) ਨੌਰੋਜੀ ਦੀ ਸੀ; ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਕਲਕੱਤਾ, 1876) ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਦੀ।
- ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ; ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ।
- ਕਾਦੰਬਿਨੀ ਗਾਂਗੁਲੀ ਨੇ 1890 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
- ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਲਾਹੌਰ 1929 ਸੀ, ਲਖਨਊ 1936 ਨਹੀਂ।
- ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1898 ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
- ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ: ਦਸੰਬਰ 1885, ਬੰਬਈ
- ਪਹਿਲਾ ਇਜਲਾਸ: 28–31 ਦਸੰਬਰ 1885, 72 ਡੈਲੀਗੇਟ
- ਥਾਂ: ਗੋਕੁਲਦਾਸ ਤੇਜਪਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਲਜ
- ਬਾਨੀ: ਏ. ਓ. ਹਿਊਮ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ ICS)
- ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ: ਵੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੈਨਰਜੀ
- 1885 ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਰਾਏ: ਲਾਰਡ ਡਫ਼ਰਿਨ
- ਸੋਚਿਆ ਨਾਂ: ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ (ਪੂਨਾ)
- ਸੇਫ਼ਟੀ ਵਾਲਵ: ਵੈਡਰਬਰਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, 1913
- ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ: 1876, ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਬੈਨਰਜੀ
- ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ: 1866, ਨੌਰੋਜੀ, ਲੰਡਨ
- ਪਹਿਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ: ਬਦਰੂਦੀਨ ਤਇਅਬਜੀ (1887)
- ਪਹਿਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ: ਜਾਰਜ ਯੂਲ (1888)
- ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ: ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ (1917)
- ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ: ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ (1925)
- ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇਜਲਾਸ: ਲਾਹੌਰ 1893
- ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ: ਲਾਹੌਰ 1929, ਨਹਿਰੂ
- ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ: ਲਖਨਊ 1936
ਏ. ਓ. ਹਿਊਮ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਬਾਨੀ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੇਫ਼ਟੀ ਵਾਲਵ ਸਿਧਾਂਤ ਕੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਸੇਵਾਮੁਕਤ ICS ਅਫ਼ਸਰ ਹਿਊਮ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 1885 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਇਜਲਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਸੇਫ਼ਟੀ ਵਾਲਵ ਸਿਧਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਗੁੱਸਾ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੀ ਥਾਂ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਬਿਨਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਵੈਡਰਬਰਨ ਦੀ 1913 ਦੀ ਹਿਊਮ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਤੋਂ ਆਇਆ। ਅੱਜ ਬਹੁਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹਿਊਮ ਨੂੰ ਉਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮਦਦਗਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।