8 ਅਗਸਤ 1942 ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਭਾਰਤ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਗਾਂਧੀ ਨੇ "ਕਰੋ ਜਾਂ ਮਰੋ" ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵੱਡਾ ਆਗੂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਉੱਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਚਲਾਇਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ 1942 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਰਤਾਨੀਆ ਜਾਣ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
1942 ਹੀ ਕਿਉਂ?
ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਪਾਨੀ ਫ਼ੌਜ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਕਾਮ ਪੇਸ਼ਕਸ਼।
ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ 1939 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਲਿਨਲਿਥਗੋ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। 1942 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਜਪਾਨ ਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਰੰਗੂਨ ਲੈ ਲਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ।
- ਅਗਸਤ 1940: ਅਗਸਤ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਲਿਨਲਿਥਗੋ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਦੇ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਦਰਜੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਂਹ ਕਰਦੀ ਹੈ।
- ਪਹਿਲੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹੀ: ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇਅਕਤੂਬਰ 1940: ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿਚੁਣੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਜੰਗ-ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇ ਵਰਧਾ ਨੇੜੇ ਪਵਨਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਨਹਿਰੂ ਹਨ।
- ਮਾਰਚ–ਅਪ੍ਰੈਲ 1942: ਕ੍ਰਿਪਸ ਮਿਸ਼ਨਸਰ ਸਟੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਪਸ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਦਰਜੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਨਵੇਂ ਸੰਘ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਸਨ।
- ਕ੍ਰਿਪਸ ਨਾਕਾਮਕਾਂਗਰਸ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਹੁਣੇ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- 14 ਜੁਲਾਈ 1942: ਵਰਧਾ ਮਤਾਕਾਂਗਰਸ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸੱਦੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
- ਬੰਬਈ8 ਅਗਸਤ 1942: ਭਾਰਤ ਛੱਡੋਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
8 ਅਗਸਤ 1942: "ਕਰੋ ਜਾਂ ਮਰੋ"
ਬੰਬਈ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਤ, ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਦੇਸ਼।
ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਬੰਬਈ ਦੇ ਗੋਵਾਲੀਆ ਟੈਂਕ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀ। 8 ਅਗਸਤ 1942 ਨੂੰ ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਭਾਰਤ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਭਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਇੱਕ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੰਤਰ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। …
ਮੰਤਰ ਹੈ: "ਕਰੋ ਜਾਂ ਮਰੋ"।
ਅਸੀਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਵਾਂਗੇ ਜਾਂ ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੇ।
- 8 ਅਗਸਤ 1942ਮਤਾ ਪਾਸ
ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਸੱਦਾ: "ਕਰੋ ਜਾਂ ਮਰੋ"।
- 9 ਅਗਸਤ 1942ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਆਗੂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ
ਗਾਂਧੀ, ਨਹਿਰੂ, ਪਟੇਲ, ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਪੈਲੇਸ, ਪੂਨਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
- 9 ਅਗਸਤ 1942ਗੋਵਾਲੀਆ ਟੈਂਕ ਉੱਤੇ ਝੰਡਾ
ਅਰੁਣਾ ਆਸਫ਼ ਅਲੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਭੀੜ ਉੱਤੇ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਛੱਡਦੀ ਹੈ।
- ਅਗਸਤ–ਸਤੰਬਰ 1942ਲੋਕ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ
ਹੜਤਾਲਾਂ, ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ, ਅਤੇ ਰੇਲ ਪਟੜੀਆਂ, ਤਾਰ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਤੇ ਥਾਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ।
"ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇਨਕਲਾਬ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਨੂੰ ਅਗਸਤ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਕਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਗਸਤ 1942 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਹਰ ਸਾਲ 9 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਅਗਸਤ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੰਦੋਲਨ
ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਮਜ਼ਦੂਰ, ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਜਾਲ।
ਵੱਡੇ ਆਗੂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਕਾਲਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਹੜਤਾਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਤਾਰ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਕੱਟੀਆਂ, ਰੇਲ ਪਟੜੀਆਂ ਪੁੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਥਾਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੌਜਵਾਨ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਟੋਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
- 9 ਅਗਸਤ 1942 ਨੂੰ ਗੋਵਾਲੀਆ ਟੈਂਕ ਉੱਤੇ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ
- ਲੋਹੀਆ ਨਾਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪਰਚਾ *ਇਨਕਲਾਬ* ਕੱਢਿਆ
- ਗੁਪਤ ਕਾਂਗਰਸ ਰੇਡੀਓ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ
- 1944 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੱਕ ਰੂਪੋਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ
- ਕਾਂਗਰਸ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (1934) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ
- ਨਵੰਬਰ 1942 ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰੀਬਾਗ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਫ਼ਰਾਰ
- ਬੰਬਈ ਦੀ 22 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ
- ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਗੁਪਤ ਕਾਂਗਰਸ ਰੇਡੀਓ ਚਲਾਇਆ
ਅਗਸਤ 1942 ਵਿੱਚ ਚਿੱਤੂ ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ। ਇਹ ਕੁਝ ਦਿਨ ਹੀ ਚੱਲੀ।
ਜਾਤੀਯ ਸਰਕਾਰ ਦਸੰਬਰ 1942 ਤੋਂ 1944 ਤੱਕ ਚੱਲੀ।
ਨਾਨਾ ਪਾਟਿਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ, 1945 ਤੱਕ ਚੱਲੀ।
ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਸਰਕਾਰਾਂ: ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਚਲਾਇਆ।
ਕੌਣ ਦੂਰ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ
1942 ਵਿੱਚ ਹਰ ਧਿਰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
- ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ: ਦੂਰ ਰਹੀ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੰਡਣ।
- ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ: ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਜਰਮਨੀ ਵੱਲੋਂ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ (1941) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਜੰਗ ਨੂੰ "ਲੋਕ-ਯੁੱਧ" ਕਿਹਾ।
- ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ: ਹਮਾਇਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
- ਦੇਸੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਹੇ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬੰਗਾਲ ਜਾਂ ਬੰਬਈ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਸਰਗਰਮੀ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜੰਗੀ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਕਾਂਗਰਸ, ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਪਰ ਕੋਈ ਜਨ-ਉਭਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਆਗੂ ਜੇ.ਪੀ. ਅਤੇ ਲੋਹੀਆ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ: ਪਹਿਲੀ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ (1942) ਪੰਜਾਬੀ ਅਫ਼ਸਰ ਕੈਪਟਨ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਣਾਈ। ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਨੇ 1943 ਵਿੱਚ INA ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ।
ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੱਕ
"ਕਰੋ ਜਾਂ ਮਰੋ" ਦੇ ਸੱਦੇ ਤੋਂ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਤੱਕ ਪੰਜ ਸਾਲ।
1942 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਅੰਦੋਲਨ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡੱਕੇ ਗਏ। ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਜਾਣ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਉਲਟ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜੰਗ ਨੇ ਵੀ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
- ਫ਼ਰਵਰੀ 1943ਗਾਂਧੀ ਦਾ 21 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਵਰਤ
ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ, ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰ ਮੜ੍ਹਨ ਵਿਰੁੱਧ।
- ਫ਼ਰਵਰੀ 1944ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੌਤ
ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਮਈ 1944 ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਜੂਨ 1945ਸ਼ਿਮਲਾ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ
ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਵੇਵਲ ਨੇ ਸੱਦੀ। ਇਹ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀ।
- ਨਵੰਬਰ 1945ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ INA ਮੁਕੱਦਮੇ
ਸ਼ਾਹ ਨਵਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ, ਪ੍ਰੇਮ ਸਹਿਗਲ ਅਤੇ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ। ਸਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
- ਫ਼ਰਵਰੀ 1946ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ
ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਵੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਮਲਾਹ ਬੰਬਈ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
- ਮਾਰਚ 1946ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ
ਸੱਤਾ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
- 15 ਅਗਸਤ 1947ਆਜ਼ਾਦੀ
ਭਾਰਤ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਸਟੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਪਸ
- ਕ੍ਰਿਪਸ ਮਿਸ਼ਨ, ਮਾਰਚ–ਅਪ੍ਰੈਲ 1942; ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਰੱਦ
- ਲਾਰਡ ਲਿਨਲਿਥਗੋ
- ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਵੇਲੇ ਵਾਇਸਰਾਏ (1936–1943)
- ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇ
- ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹੀ, ਪਵਨਾਰ, 1940
- ਅਰੁਣਾ ਆਸਫ਼ ਅਲੀ
- 9 ਅਗਸਤ 1942 ਨੂੰ ਗੋਵਾਲੀਆ ਟੈਂਕ ਉੱਤੇ ਝੰਡਾ; ਗੁਪਤ ਆਗੂ
- ਊਸ਼ਾ ਮਹਿਤਾ
- ਗੁਪਤ ਕਾਂਗਰਸ ਰੇਡੀਓ, ਬੰਬਈ, 1942
- ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਰਾਇਣ
- ਕਾਂਗਰਸ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ; 1942 ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰੀਬਾਗ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਫ਼ਰਾਰ
- ਚਿੱਤੂ ਪਾਂਡੇ
- ਬਲੀਆ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਸਰਕਾਰ, 1942
- ਨਾਨਾ ਪਾਟਿਲ
- ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰ
- ਮਾਤੰਗਿਨੀ ਹਾਜ਼ਰਾ
- 1942 ਵਿੱਚ ਤਾਮਲੁਕ ਵਿਖੇ ਝੰਡਾ ਫੜੀ ਸ਼ਹੀਦ
- ਲਾਰਡ ਵੇਵਲ
- ਵਾਇਸਰਾਏ; ਸ਼ਿਮਲਾ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ, ਜੂਨ 1945
ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਕਾਰਨ, ਸੱਦਾ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ।
- ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ 1940: ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇ, ਪਵਨਾਰ
- ਕ੍ਰਿਪਸ ਮਿਸ਼ਨ ਮਾਰਚ–ਅਪ੍ਰੈਲ 1942: ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਦਰਜਾ
- ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ: ਕ੍ਰਿਪਸ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਦਾ ਜਵਾਬ
- ਮਤਾ: 8 ਅਗਸਤ 1942, ਗੋਵਾਲੀਆ ਟੈਂਕ, ਬੰਬਈ
- ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਸੱਦਾ: "ਕਰੋ ਜਾਂ ਮਰੋ"
- ਵਾਇਸਰਾਏ: ਲਾਰਡ ਲਿਨਲਿਥਗੋ
- 9 ਅਗਸਤ 1942 ਨੂੰ ਆਗੂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ; ਗਾਂਧੀ ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ
- ਅਰੁਣਾ ਆਸਫ਼ ਅਲੀ ਨੇ ਗੋਵਾਲੀਆ ਟੈਂਕ ਉੱਤੇ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ
- ਊਸ਼ਾ ਮਹਿਤਾ: ਗੁਪਤ ਕਾਂਗਰਸ ਰੇਡੀਓ
- ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਸਰਕਾਰਾਂ: ਬਲੀਆ, ਤਾਮਲੁਕ, ਸਤਾਰਾ
- ਦੂਰ ਰਹੇ: ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ, ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ
- ਪੰਜਾਬ: ਸੀਮਿਤ ਭਾਗੀਦਾਰੀ
- ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਕ੍ਰਿਪਸ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸੀ, ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵੇਵਲ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਨਹੀਂ।
- ਮਤਾ 8 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪਾਸ ਹੋਇਆ; ਆਗੂ 9 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ।
- ਇਹ ਬੰਬਈ (ਗੋਵਾਲੀਆ ਟੈਂਕ) ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਇਆ, ਵਰਧਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਵਰਧਾ (14 ਜੁਲਾਈ) ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਤਾ ਸੀ।
- ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹੀ (1940): ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇ, ਨਹਿਰੂ ਨਹੀਂ।
- ਅਰੁਣਾ ਆਸਫ਼ ਅਲੀ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਦੀ ਗੁਪਤ ਆਗੂ ਸੀ, ਸਿਵਲ ਨਾ-ਫ਼ਰਮਾਨੀ ਦੀ ਨਹੀਂ।
- ਬਲੀਆ, ਤਾਮਲੁਕ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾ, ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਣੀਆਂ।
- 1942 ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਨੇ ਜੰਗ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਯੁੱਧ ਕਿਹਾ।
- ਸ਼ਿਮਲਾ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ (1945): ਵਾਇਸਰਾਏ ਵੇਵਲ, ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਨਹੀਂ।
- 1942 ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਰਾਏ: ਲਿਨਲਿਥਗੋ, ਵੇਵਲ ਨਹੀਂ।
- ਅਗਸਤ ਪੇਸ਼ਕਸ਼: 1940, ਲਿਨਲਿਥਗੋ
- ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ: 1940, ਪਹਿਲੇ ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇ
- ਕ੍ਰਿਪਸ ਮਿਸ਼ਨ: ਮਾਰਚ–ਅਪ੍ਰੈਲ 1942
- ਵਰਧਾ ਮਤਾ: 14 ਜੁਲਾਈ 1942
- ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਮਤਾ: 8 ਅਗਸਤ 1942, ਬੰਬਈ
- ਥਾਂ: ਗੋਵਾਲੀਆ ਟੈਂਕ (ਅਗਸਤ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਮੈਦਾਨ)
- ਨਾਅਰਾ: ਕਰੋ ਜਾਂ ਮਰੋ (ਕਰੋ ਯਾ ਮਰੋ)
- ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ: 9 ਅਗਸਤ 1942
- ਗਾਂਧੀ ਕੈਦ: ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਪੈਲੇਸ, ਪੂਨਾ
- ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ: ਅਰੁਣਾ ਆਸਫ਼ ਅਲੀ
- ਗੁਪਤ ਰੇਡੀਓ: ਊਸ਼ਾ ਮਹਿਤਾ
- ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਸਰਕਾਰਾਂ: ਬਲੀਆ, ਤਾਮਲੁਕ, ਸਤਾਰਾ
- ਵਿਰੋਧ: ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ, ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਸਭਾ
- 1942 ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਰਾਏ: ਲਾਰਡ ਲਿਨਲਿਥਗੋ
- ਕਸਤੂਰਬਾ ਦੀ ਮੌਤ: ਫ਼ਰਵਰੀ 1944, ਆਗਾ ਖ਼ਾਨ ਪੈਲੇਸ
- ਸ਼ਿਮਲਾ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ: ਜੂਨ 1945, ਵੇਵਲ
- ਜਲ ਸੈਨਾ ਬਗ਼ਾਵਤ: ਫ਼ਰਵਰੀ 1946, ਬੰਬਈ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ
ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 1942 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਕਿਉਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ "ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ" ਅੰਦੋਲਨ ਕਿਉਂ ਬਣ ਗਿਆ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਕ੍ਰਿਪਸ ਮਿਸ਼ਨ (ਮਾਰਚ–ਅਪ੍ਰੈਲ 1942) ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਦਰਜੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਤੁਰੰਤ ਚਲੇ ਜਾਣ। ਮਤਾ 8 ਅਗਸਤ 1942 ਨੂੰ ਗੋਵਾਲੀਆ ਟੈਂਕ ਉੱਤੇ ਪਾਸ ਹੋਇਆ। 9 ਅਗਸਤ ਦੀ ਸਵੇਰ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਆਗੂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋ ਗਏ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾ ਆਸਫ਼ ਅਲੀ, ਲੋਹੀਆ ਤੇ ਜੇ.ਪੀ. ਵਰਗੇ ਗੁਪਤ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ।