22 ਅਕਤੂਬਰ 1764 ਨੂੰ ਮੇਜਰ ਹੈਕਟਰ ਮੁਨਰੋ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਫ਼ੌਜ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਬਕਸਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਤਿੰਨ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨਾਲ ਲੜੀ। ਉਹ ਸਨ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ, ਅਵਧ ਦਾ ਨਵਾਬ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ। ਕੰਪਨੀ ਜਿੱਤ ਗਈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੀਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਯਾਨੀ ਬੰਗਾਲ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਦਾ ਮਾਲੀਆ ਉਗਰਾਹੁਣ ਦਾ ਹੱਕ। ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਕੰਪਨੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਾਕਮ ਬਣ ਗਈ।
ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਤੋਂ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਤੱਕ
ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਮਿਲਿਆ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਹਾਕਮ।
ਪਲਾਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਨਵਾਬ ਸੀ। ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮੰਗਿਆ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਲਈ 1760 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਜਵਾਈ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਬਰਦਵਾਨ, ਮਿਦਨਾਪੁਰ ਅਤੇ ਚਟਗਾਉਂ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਿੱਤੇ। ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਗਿਆਕਾਰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਦੀ ਆਸ ਸੀ। ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਨ।
- 1760ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨਵਾਬ ਬਣਿਆ
ਕੰਪਨੀ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਜਵਾਈ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਜਨਵਰੀ 1761ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਲੜਾਈ
ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਵੰਡਿਆ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 1762ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੁੰਗੇਰ ਗਈ
ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁੰਗੇਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਰਜ਼ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- 1763ਸਾਰੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੁੰਗੀਆਂ ਖ਼ਤਮ
ਉਹ ਸਭ ਲਈ ਵਪਾਰਕ ਚੁੰਗੀ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਫ਼ਾਇਦਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 1763ਜੰਗ ਅਤੇ ਹਾਰ
ਕੰਪਨੀ ਉਸ ਨਾਲ ਲੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਕਟਵਾ, ਗਿਰੀਆ ਅਤੇ ਉਧੂਆ ਨਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਕੇ ਅਵਧ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 22 ਅਕਤੂਬਰ 1764ਬਕਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਅਵਧ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
| ਕਾਰਨ | ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ |
|---|---|
| ਦਸਤਕਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ | ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨੌਕਰ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਚੁੰਗੀ ਮਾਲ ਲਿਆਉਂਦੇ-ਲਿਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰੀ ਚੁੰਗੀ ਭਰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। |
| ਸਭ ਲਈ ਚੁੰਗੀ ਖ਼ਤਮ | ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨੇ ਵਪਾਰ ਸਭ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੰਪਨੀ ਆਪਣੀ ਖ਼ਾਸ ਛੋਟ ਵਾਪਸ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ੌਰੀ ਕਾਰਨ ਸੀ। |
| ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਨਵਾਬ | ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੁੰਗੇਰ ਲੈ ਆਂਦੀ, ਆਪਣਾ ਅਸਲਾਖ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਬਣਾਈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਆਪ ਚਲਾਈ। |
| ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਲਾਲਚ | ਕੰਪਨੀ ਅਜਿਹਾ ਨਵਾਬ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਹੁਕਮ ਮੰਨੇ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਦੇਵੇ। ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। |
ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਦਾ "ਕਸੂਰ" ਸੀ ਸਾਰੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਟੈਕਸ ਨਹੀਂ ਵਧਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਟੈਕਸ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੰਪਨੀ ਇੱਕ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਫ਼ਾਇਦਾ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਈ।
ਲੜਾਈ: 22 ਅਕਤੂਬਰ 1764
ਤਿੰਨ ਹਾਕਮ, ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ੌਜ।
ਬਕਸਰ ਪੱਛਮੀ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਦੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਸਾਂਝੀ ਫ਼ੌਜ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ 40,000 ਬੰਦੇ। ਮੁਨਰੋ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 7,000 ਸਨ, ਬਹੁਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਪਾਹੀ। ਲੜਾਈ ਸਖ਼ਤ ਹੋਈ, ਪਰ ਕੰਪਨੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਡਟੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਫ਼ੌਜ ਖਿੰਡ ਗਈ।
- ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੁੰਗੇਰ ਲੈ ਗਿਆ
- ਸਾਰੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੁੰਗੀ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ
- ਬਕਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੱਜ ਗਿਆ; 1777 ਵਿੱਚ ਗ਼ਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤ
- ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਵਜ਼ੀਰ ਵੀ
- 1765 ਦੀ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜ ਬਚ ਗਿਆ, ਪਰ ₹50 ਲੱਖ ਦਿੱਤੇ
- ਕੋਈ ਅਸਲ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ
- ਬਕਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਆ ਰਲਿਆ; ਦੀਵਾਨੀ ਦਿੱਤੀ
- ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ
- ਬਕਸਰ ਜਿੱਤਿਆ; ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਥਾਮਸ ਮੁਨਰੋ ਨਾਲ ਨਾ ਰਲਾਓ
- ਕੋਈ ਇੱਕ ਕਮਾਂਡਰ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਹਾਕਮ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।
- ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਅੱਧੇ ਮਨ ਨਾਲ ਲੜਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਰਲਿਆ।
- ਬਿਹਤਰ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸੀ।
- ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ 1763 ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਲਿਆਇਆ।
ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੀ ਸੰਧੀ, 1765
ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਕਲਾਈਵ ਦੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਦੋ ਸੰਧੀਆਂ।
ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ 1765 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਅਗਸਤ 1765 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਦੋ ਸੰਧੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇੱਕ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਦੂਜੀ ਅਵਧ ਦੇ ਸ਼ੁਜਾ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨਾਲ। ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੀ ਸੰਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਹੇਠ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਦੀਵਾਨੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਉਗਰਾਹੁਣਾ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨੀ ਨਿਆਂ। ਨਿਜ਼ਾਮਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਪੁਲਿਸ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰੀ ਨਿਆਂ। 1765 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਦੀਵਾਨੀ ਲੈ ਲਈ। ਨਿਜ਼ਾਮਤ ਨਵਾਬ ਕੋਲ ਰਹੀ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਸਾ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਦਨਾਮੀ ਨਵਾਬ ਦੇ ਸਿਰ।
"ਬਕਸਰ = ਬਿਹਾਰ, 1764, ਮੁਨਰੋ, ਤਿੰਨ ਹਾਕਮ।" ਹਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਾ-ਸ਼ੁ-ਸ਼ਾ: ਕਾਸਿਮ (ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਨਵਾਬ), ਸ਼ੁਜਾ (ਅਵਧ ਦਾ ਨਵਾਬ), ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ (ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ)।
- ਬਕਸਰ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ
- ਮੇਜਰ ਹੈਕਟਰ ਮੁਨਰੋ
- ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ
- ਮੁੰਗੇਰ, ਬਿਹਾਰ
- ਜੰਗ ਦਾ ਫ਼ੌਰੀ ਕਾਰਨ
- ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨੇ ਸਭ ਲਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੁੰਗੀ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ
- ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੀ ਸੰਧੀ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ
- ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ, ਅਗਸਤ 1765
- ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕੀ ਦਿੱਤਾ
- ਬੰਗਾਲ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਦੀ ਦੀਵਾਨੀ
- ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਰਕਮ
- ₹26 ਲੱਖ
- ਸ਼ੁਜਾ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੇ ਦਿੱਤੇ
- ₹50 ਲੱਖ ਜੰਗੀ ਹਰਜਾਨਾ
- 1765 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਵਧ
- ਸ਼ੁਜਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ; ਬਫ਼ਰ ਰਿਆਸਤ
ਦੋਹਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਾਕਤ, ਫਿਰ ਕਾਲ, ਫਿਰ ਸੁਧਾਰ।
1765 ਤੋਂ 1772 ਤੱਕ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਦੋ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਮਾਲੀਆ ਕੰਪਨੀ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਰਾਜ ਚਲਾਉਣਾ ਨਵਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਨਾਇਬ, ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਰਜ਼ਾ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਤਾਬ ਰਾਏ, ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਟੈਕਸ ਉਗਰਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਲਈ। ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਦੋਹਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
- 1ਅਲੀਵਰਦੀ ਖ਼ਾਨ1740–1756 · ਮਰਾਠਾ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਿਆਦੋਹਤਾ
- 2ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ1756–1757 · ਪਲਾਸੀ ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆਉਸ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ
- 3ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ1757–1760 · ਪਲਾਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਠਪੁਤਲੀਜਵਾਈ
- 4ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ1760–1763 · ਬਕਸਰ (1764) ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆਮੁੜ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ
- 5ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਮੁੜ1763–1765 · ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾਪੁੱਤਰ
- 6ਨਜਮ-ਉਦ-ਦੌਲਾ1765 ਤੋਂ · ਦੋਹਰੇ ਸ਼ਾਸਨ ਹੇਠ ਨਵਾਬ
- ਕਲਾਈਵ1765: ਦੀਵਾਨੀ ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਸ਼ਾਸਨਮਾਲੀਆ ਕੰਪਨੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਨਵਾਬ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਕਤ ਦਾ ਨਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
- 1770: ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਕਾਲਫ਼ਸਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਟੈਕਸ ਉੱਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਮਰਦੇ ਹਨ।
- ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼1772: ਦੋਹਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਖ਼ਤਮਕੰਪਨੀ ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿੱਧਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
- 1773: ਰੈਗੂਲੇਟਿੰਗ ਐਕਟਬੰਗਾਲ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਬਣਦੀ ਹੈ (1774)।
- ਕਾਰਨਵਾਲਿਸ1793: ਸਥਾਈ ਬੰਦੋਬਸਤਬੰਗਾਲ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਲਈ ਪੱਕਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 1833: ਚਾਰਟਰ ਐਕਟਬੰਗਾਲ ਦਾ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਵਿਲੀਅਮ ਬੈਂਟਿੰਕ ਪਹਿਲਾ ਸੀ।
ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਲੜਾਈ, ਸੰਧੀ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ।
- 22 ਅਕਤੂਬਰ 1764, ਬਕਸਰ, ਬਿਹਾਰ, ਗੰਗਾ ਕੰਢੇ
- ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਆਗੂ: ਮੇਜਰ ਹੈਕਟਰ ਮੁਨਰੋ
- ਗੱਠਜੋੜ: ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ, ਸ਼ੁਜਾ-ਉਦ-ਦੌਲਾ, ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜਾ
- ਫ਼ੌਰੀ ਕਾਰਨ: ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨੇ ਸਭ ਲਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੁੰਗੀ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ
- ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ: ਮੁੰਗੇਰ
- ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸਰਵਉੱਚ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਲੜਾਈ
- ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੀ ਸੰਧੀ, ਅਗਸਤ 1765, ਕਲਾਈਵ ਵੱਲੋਂ
- ਬੰਗਾਲ, ਬਿਹਾਰ, ਉੜੀਸਾ ਦੀ ਦੀਵਾਨੀ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ
- ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜਾ: ਸਾਲਾਨਾ ₹26 ਲੱਖ
- ਸ਼ੁਜਾ: ₹50 ਲੱਖ; ਅਵਧ ਬਫ਼ਰ ਵਜੋਂ ਰਿਹਾ
- ਦੋਹਰਾ ਸ਼ਾਸਨ 1765–1772
- ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਨੇ 1772 ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ
- ਬਕਸਰ 1764 ਹੈ; ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੀ ਸੰਧੀ 1765।
- ਬਕਸਰ ਹੈਕਟਰ ਮੁਨਰੋ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ। ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਲੜੀ।
- ਬਕਸਰ ਵਿੱਚ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਲੜਿਆ, ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਨਹੀਂ।
- ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨੇ ਸਭ ਲਈ ਚੁੰਗੀ ਹਟਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਟੈਕਸ ਨਹੀਂ ਵਧਾਇਆ।
- ਦੀਵਾਨੀ = ਮਾਲੀਆ। ਨਿਜ਼ਾਮਤ = ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰੀ ਨਿਆਂ।
- 1765 ਵਿੱਚ ਅਵਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ੁਜਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
- ਦੋਹਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਨੇ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ (1772)।
- ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ: ਰੈਗੂਲੇਟਿੰਗ ਐਕਟ 1773, ਪਿਟਸ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ ਨਹੀਂ।
- ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ: ਚਾਰਟਰ ਐਕਟ 1833, ਪਹਿਲਾ ਬੈਂਟਿੰਕ।
- ਬਕਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ: 22 ਅਕਤੂਬਰ 1764
- ਥਾਂ: ਬਕਸਰ, ਬਿਹਾਰ, ਗੰਗਾ ਕੰਢੇ
- ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਆਗੂ: ਮੇਜਰ ਹੈਕਟਰ ਮੁਨਰੋ
- ਗੱਠਜੋੜ: ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ, ਸ਼ੁਜਾ-ਉਦ-ਦੌਲਾ, ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜਾ
- ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨਵਾਬ ਬਣਿਆ: 1760
- ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ: ਮੁੰਗੇਰ
- ਫ਼ੌਰੀ ਕਾਰਨ: ਸਭ ਲਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੁੰਗੀ ਖ਼ਤਮ
- ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਲੜਾਈ: 1761, ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਮਰਾਠੇ ਹਰਾਏ
- ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੀ ਸੰਧੀ: ਅਗਸਤ 1765, ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ
- ਦੀਵਾਨੀ: ਬੰਗਾਲ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ
- ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਕਮ: ₹26 ਲੱਖ
- ਸ਼ੁਜਾ ਦਾ ਜੰਗੀ ਹਰਜਾਨਾ: ₹50 ਲੱਖ
- ਅਵਧ: ਬਫ਼ਰ ਰਿਆਸਤ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ
- ਦੋਹਰਾ ਸ਼ਾਸਨ: 1765–1772
- ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਕਾਲ: 1770
- ਦੋਹਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਖ਼ਤਮ: ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼, 1772
- ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ: ਰੈਗੂਲੇਟਿੰਗ ਐਕਟ 1773
- ਸਥਾਈ ਬੰਦੋਬਸਤ 1793: ਕਾਰਨਵਾਲਿਸ
- ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ: ਚਾਰਟਰ ਐਕਟ 1833
ਬਕਸਰ ਨੂੰ ਪਲਾਸੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁਨ ਕਿਉਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਪਲਾਸੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਦੀ ਗੱਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਨਵਾਬ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਬਕਸਰ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 1765 ਦੀ ਦੀਵਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਦਾ ਮਾਲੀਆ ਉਗਰਾਹੁਣ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਕ ਦਿੱਤਾ।