ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕਦਮ ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ: ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ, ਸਿੱਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਿਵਸ, ਐਟਲੀ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ, ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਯੋਜਨਾ, ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਐਕਟ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਰੇਖਾ।
1947 ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ, ਜਿਨਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਲਾਰਡ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਤੋਂ 3 ਜੂਨ ਯੋਜਨਾ ਨਿਕਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਮੰਨ ਲਈ। ਤਸਵੀਰ: Unknown photographer, 1947 · Wikimedia Commons · Public domain1946 ਤੱਕ ਬਰਤਾਨੀਆ ਭਾਰਤ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਸੀ: ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਦੋ? ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ (1946) ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਯੋਜਨਾ (3 ਜੂਨ 1947) ਨੇ ਵੰਡ ਮੰਨ ਲਈ। ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਐਕਟ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਆਈ। ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਰੇਖਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।
16 ਮਈ 1946
ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ
ਇੱਕਜੁੱਟ ਭਾਰਤ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੇਂਦਰ
3 ਜੂਨ 1947
ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਯੋਜਨਾ
ਵੰਡ ਪ੍ਰਵਾਨ
18 ਜੁਲਾਈ 1947
ਆਜ਼ਾਦੀ ਐਕਟ
ਸ਼ਾਹੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ
17 ਅਗਸਤ 1947
ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਰੇਖਾ
ਜਨਤਕ ਹੋਈ
1946 ਤੱਕ ਦਾ ਰਾਹ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਤੋਂ ਜੰਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ।
1940ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਵਤਨ ਦੀ ਮੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਲਝੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੇ ਜੋ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। 1945 ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਮੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲੈਮੈਂਟ ਐਟਲੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੇਬਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੱਤਾ ਸੌਂਪਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਕਦਮ
1933
'ਪਾਕਿਸਤਾਨ' ਨਾਂ
ਕੈਂਬਰਿਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਚੌਧਰੀ ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪਰਚੇ ਵਿੱਚ ਘੜਿਆ।
ਮਾਰਚ 1940
ਲਾਹੌਰ ਮਤਾ
ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਤਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਾਰਚ 1942
ਕ੍ਰਿਪਸ ਮਿਸ਼ਨ
ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਦਰਜੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼। ਕਾਂਗਰਸ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਗਸਤ 1942
ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ
ਕ੍ਰਿਪਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ।
ਜੂਨ–ਜੁਲਾਈ 1945
ਵੇਵਲ ਯੋਜਨਾ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ
ਵਾਇਸਰਾਏ ਵੇਵਲ ਨਵੀਂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਮੁਸਲਿਮ ਮੈਂਬਰ ਕੌਣ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰੇ, ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
1945–46
ਚੋਣਾਂ
ਕਾਂਗਰਸ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ; ਲੀਗ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁਸਲਿਮ ਸੀਟਾਂ।
ਤੁਰੰਤ ਤੱਥ
ਕ੍ਰਿਪਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਤਰੀਕ ਦਾ ਚੈੱਕ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਅਗਸਤ 1942 ਦਾ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਨਿਕਲਿਆ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC DDSWO 2023 ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿਸ ਨੇ ਘੜਿਆ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਚੌਧਰੀ ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ
ਚੌਧਰੀ ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ ਨੇ ਇਹ ਨਾਂ 1933 ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਰਚੇ 'ਨਾਓ ਔਰ ਨੈਵਰ' ਵਿੱਚ ਘੜਿਆ। ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, 1930 ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ, 1946
ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਯੋਜਨਾ।
ਮਾਰਚ 1946 ਵਿੱਚ ਐਟਲੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਭਾਰਤ ਭੇਜੇ: ਲਾਰਡ ਪੈਥਿਕ-ਲਾਰੈਂਸ (ਭਾਰਤ ਮੰਤਰੀ, ਆਗੂ), ਸਰ ਸਟੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਪਸ ਅਤੇ ਏ. ਵੀ. ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ। ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੱਖਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 16 ਮਈ 1946 ਦੀ ਇਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੇਂਦਰ ਵਾਲਾ ਇੱਕਜੁੱਟ ਭਾਰਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਮਿਸ਼ਨ, 1946
18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1946 ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਗੂ ਲਾਰਡ ਪੈਥਿਕ-ਲਾਰੈਂਸ।
1946 ਵਿੱਚ ਸਰ ਸਟੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਪਸ ਅਤੇ ਪੈਥਿਕ-ਲਾਰੈਂਸ ਨਾਲ ਜਿਨਾਹ। ਕ੍ਰਿਪਸ ਨੇ 1942 ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਤਿੰਨ-ਪੱਧਰੀ ਯੋਜਨਾ
ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੇਂਦਰ
ਭਾਰਤੀ ਸੰਘ (ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤੇ)
ਸਿਰਫ਼ ਰੱਖਿਆ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ।
↓
ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ (ਵਿਚਕਾਰ)
A: ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸੂਬੇ। B: ਪੰਜਾਬ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ, ਸਿੰਧ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ)। C: ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਅਸਾਮ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ)।
↓
ਸੂਬੇ (ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ)
ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸੂਬਿਆਂ ਕੋਲ।
↓
ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣੀ ਜਾਵੇ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ।
↓
ਅੰਤਰਿਮ ਸਰਕਾਰ
ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਨ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਲਈ।
ਗਰੁੱਪਿੰਗ ਦਾ ਝਗੜਾ
ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ
ਕਾਂਗਰਸ
ਕਿਉਂ
ਗਰੁੱਪ B ਅਤੇ C ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ
ਅਸਾਮ ਜਾਂ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਾ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇ
ਨਤੀਜਾ
ਯੋਜਨਾ ਮੰਨੀ, ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਲਈ (ਜੁਲਾਈ 1946)
ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ
ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਦਸੰਬਰ 1946। ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ 9 ਦਸੰਬਰ 1946 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਸਚਿਦਾਨੰਦ ਸਿਨਹਾ ਆਰਜ਼ੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ; 11 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨੇ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ। ਤਸਵੀਰ: Unknown photographer, 1946 · Wikimedia Commons · Public domainਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਦੇਣ
ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਇਸ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਅਸਫਲ ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭਾ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਗਣਰਾਜ ਬਣਾਇਆ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC NT 2020 ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਕਿਹੜੇ ਸੱਚ ਹਨ? I. ਇਸ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰੀ ਸੰਘ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। II. ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਿਆਂ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸੈਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਏ: A (ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਸੂਬੇ), B (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਸੂਬੇ) ਅਤੇ C (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਸੂਬੇ)। III. ਪਹਿਲਾਂ ਗਰੁੱਪਿੰਗ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। IV. ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਮਾਰਚ 1947 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦੋ — ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ/ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਪੂਰਬੀ — ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹੀ ਤਰਜ਼ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ:
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — I, II, III ਅਤੇ IV
ਕਥਨ I–III ਮਈ 1946 ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹਨ। ਕਥਨ IV ਕਾਂਗਰਸ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ 8 ਮਾਰਚ 1947 ਦੇ ਮਤੇ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC ਵੈਟਰਨਰੀ ਅਫ਼ਸਰ 2024 ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਬੈਠਕ 9 ਦਸੰਬਰ 1946 ਨੂੰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਡਾ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ
ਲੀਗ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਸਭਾ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜੁਲਾਈ 1946 ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ SI 2022 ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਡਾ. ਸਚਿਦਾਨੰਦ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਡਾ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ
ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ 11 ਦਸੰਬਰ 1946 ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਅੰਬੇਡਕਰ ਖਰੜਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ। PSCB ਸੀਨੀਅਰ ਮੈਨੇਜਰ 2021 ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਤੱਥ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ।
ਸਿੱਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਯੋਜਨਾ ਤੱਕ
ਅਗਸਤ 1946 ਤੋਂ ਜੂਨ 1947: ਵੰਡ ਵੱਲ ਖਿਸਕਦਾ ਦੇਸ਼।
ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੰਡ ਤੈਅ ਕੀਤੀ
16 ਅਗਸਤ 1946
ਸਿੱਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਿਵਸ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਲਈ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦਾ ਸੱਦਾ। ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਦੰਗੇ ਭੜਕੇ, ਜੋ ਨੋਆਖਲੀ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਫੈਲੇ।
2 ਸਤੰਬਰ 1946
ਅੰਤਰਿਮ ਸਰਕਾਰ
ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬਣੀ। ਲੀਗ ਅਕਤੂਬਰ 1946 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਹਰ ਕਦਮ ਉੱਤੇ ਟਕਰਾਈਆਂ।
20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1947
ਐਟਲੀ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ
ਬਰਤਾਨੀਆ ਜੂਨ 1948 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ।
2 ਮਾਰਚ 1947
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਡਿੱਗੀ
ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ ਟਿਵਾਣਾ (ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ) ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ। ਗਵਰਨਰੀ ਰਾਜ ਲੱਗਿਆ; ਹਿੰਸਾ ਵਧੀ।
24 ਮਾਰਚ 1947
ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਨੇ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ
ਉਹ ਵੇਵਲ ਦੀ ਥਾਂ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਇਸਰਾਏ ਬਣੇ।
3 ਜੂਨ 1947
ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਯੋਜਨਾ
ਵੰਡ ਪ੍ਰਵਾਨ; ਤਰੀਕ ਅੱਗੇ ਕਰ ਕੇ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ
ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਯੋਜਨਾ (3 ਜੂਨ ਯੋਜਨਾ)
ਇਸ ਨੇ ਉਹ ਵੰਡ ਮੰਨ ਲਈ ਜੋ ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰੱਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀਆਂ ਅਸੈਂਬਲੀਆਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਵੰਡ ਉੱਤੇ ਵੋਟ ਪਾਉਣਗੇ। ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ ਅਤੇ ਸਿਲਹਟ (ਅਸਾਮ) ਲੋਕ-ਮਤ ਨਾਲ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨਗੇ। ਇੱਕ ਸਰਹੱਦ ਕਮਿਸ਼ਨ ਰੇਖਾਵਾਂ ਖਿੱਚੇਗਾ। ਰਿਆਸਤਾਂ ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਲੀਗ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ।
ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਅਸਫਲ→ਦੰਗੇ ਫੈਲੇ→3 ਜੂਨ ਯੋਜਨਾ: ਵੰਡ→15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ
ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਬਨਾਮ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਯੋਜਨਾ
ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ, 1946
ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਯੋਜਨਾ, 1947
ਅਗਵਾਈ
ਪੈਥਿਕ-ਲਾਰੈਂਸ
ਵਾਇਸਰਾਏ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ
ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ
ਤਿੰਨ ਪੱਧਰ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੇਂਦਰ
ਦੋ ਡੋਮੀਨੀਅਨ
ਨਤੀਜਾ
ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ
ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਐਕਟ
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC PRIN 2020 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1947 ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਐਟਲੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਜੂਨ 1948
ਐਟਲੀ ਨੇ ਜੂਨ 1948 ਆਖ਼ਰੀ ਤਰੀਕ ਮਿੱਥੀ ਅਤੇ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਨੂੰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਤਰੀਕ ਅੱਗੇ ਕਰ ਕੇ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PSSSB ਚੋਣ ਕਾਨੂੰਗੋ 2018 ਸੰਯੁਕਤ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੌਣ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ
ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ ਟਿਵਾਣਾ 1942 ਤੋਂ 2 ਮਾਰਚ 1947 ਤੱਕ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਕੰਦਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ (1937–42) ਸਨ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC SEVE 2016 ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਸੌਂਪਣ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਯੋਜਨਾ
3 ਜੂਨ 1947 ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਸੌਂਪਣ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸੀ। ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੰਡ ਰੱਦ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਸ ਮਿਸ਼ਨ (1942) ਨੇ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਦਰਜੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਐਕਟ, 1947
ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਜਿਸ ਨੇ ਦੋ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਬਣਾਏ।
ਬਰਤਾਨਵੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਨੇ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਇਆ। ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਐਕਟ ਨੂੰ 18 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਅਧੀਨ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋ ਆਜ਼ਾਦ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਬਣੇ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ 14 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ।
- 15 ਅਗਸਤ 1947 ਤੋਂ ਦੋ ਡੋਮੀਨੀਅਨ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ।
- ਹਰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ।
- ਰਿਆਸਤਾਂ ਉੱਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ਖ਼ਤਮ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ।
- ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਛੱਡੀ। ਭਾਰਤ ਮੰਤਰੀ (ਸੈਕਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਫ਼ਾਰ ਇੰਡੀਆ) ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ।
- ਨਵੇਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਨ ਤੱਕ ਹਰ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਐਕਟ 1935 ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਖੀ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਸੀ।
ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ
1ਲਾਰਡ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ
1947–48 · ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਇਸਰਾਏ, ਫਿਰ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ
│ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ
2ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ
1948–50 · ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਭਾਰਤੀ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿਨਾਹ ਪਹਿਲੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਬਣੇ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਹੁਦਾ 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਗਣਰਾਜ ਬਣਨ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ।
14–15 ਅਗਸਤ 1947 ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਦਾ 'ਟ੍ਰਿਸਟ ਵਿਦ ਡੈਸਟਿਨੀ' (ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਮਿਲਣੀ) ਭਾਸ਼ਣ। ਉਹ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਤਸਵੀਰ: Unknown photographer, 1947 · Wikimedia Commons · Public domainਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC DDSWO 2026 ________ ਆਜ਼ਾਦੀ ਐਕਟ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਿਆ
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਯੋਜਨਾ
3 ਜੂਨ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਐਕਟ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਜੁਲਾਈ 1947 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਇਆ। ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਹੱਦ ਖਿੱਚੀ; ਮਾਰਸ਼ਲ ਯੋਜਨਾ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਮਦਦ ਸੀ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC NE 2019 ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ
ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗ਼ੱਫ਼ਾਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਭਰਾ ਡਾ. ਖ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ 3 ਜੂਨ ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਉੱਥੇ ਲੋਕ-ਮਤ (ਜੁਲਾਈ 1947) ਰੱਖਿਆ; ਸੂਬੇ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਵੋਟ ਪਾਈ। ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ PPSC RO ਅਤੇ TA 2019 ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਇਆ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC NT 2020 15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਦਿਨ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: C — ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ
15 ਅਗਸਤ 1947 ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ 14 ਅਗਸਤ ਵੀਰਵਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ 2024 ਪੰਜਾਬ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ) ______ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ।
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — 15 ਅਗਸਤ 1947
ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। 'ਪੰਜਾਬ' ਨਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 1950 ਵਿੱਚ, ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ
ਇੱਕ ਰੇਖਾ, ਦੋ ਪੰਜਾਬ, ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਘਰੋਂ ਬੇਘਰ।
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਖਿੱਚਣੀ ਸੀ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਕੀਲ ਸਰ ਸਿਰਿਲ ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਦੋਵਾਂ ਸਰਹੱਦ ਕਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਭਾਰਤ ਨਹੀਂ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਹਫ਼ਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ 12 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਪਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, 17 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
1947 ਵਿੱਚ ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 29 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਨੂੰ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੀਮਤ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਤਾਰੀ
1947 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10 ਤੋਂ 15 ਮਿਲੀਅਨ (1 ਤੋਂ 1.5 ਕਰੋੜ) ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਗਏ; ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਆਏ। ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਜਾਨਾਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਝੱਲਿਆ। ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਾਹੌਰ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਬਣਾਉਣੀ ਪਈ।
1947 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ
ਸਤੰਬਰ 1947 ਵਿੱਚ ਬੱਲੋਕੇ ਹੈੱਡ ਨੇੜੇ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ।
1947 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਖਚਾਖਚ ਭਰੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਰੇਲਗੱਡੀ। ਗੱਡੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਸਤੰਬਰ 1947 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਕੈਂਪਾਂ ਲਈ ਨਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ SI 2016 ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਿਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: B — ਸਿਰਿਲ ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼
ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਸਰਹੱਦ ਕਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ। ਮੈਕਮੋਹਨ ਨੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਰੇਖਾ (1914) ਖਿੱਚੀ ਸੀ। PPSC NE, RO ਅਤੇ TA 2019 ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਆਇਆ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · PPSC JEE 2022 ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਰਹੱਦ ਦਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਰੇਖਾ
ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਰੇਖਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਰਹੱਦ ਹੈ। ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਜੰਗਬੰਦੀ ਰੇਖਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਡੂਰੰਡ ਰੇਖਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ। PPSC APRO ਅਤੇ OHE 2016 ਅਤੇ PSCB ਕਲਰਕ 2021 ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਆਏ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ SI 2023 1947 ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿੰਨੀ ਸੀ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: A — 29
ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 29 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪੰਜ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ: ਅੰਬਾਲਾ, ਜਲੰਧਰ, ਲਾਹੌਰ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ। 13 ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਤੇ 16 ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਗਏ।
ਛੋਟੀ ਜਾਂਚ
PYQ · ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ 2021 ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ (ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ) ਕਿੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ?
ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਕਲਪ ਨੂੰ ਛੂਹੋ
ਜਵਾਬ: D — ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਵੰਡ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇੜੇ ਪੁਰਾਣੇ ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਯਾਦ-ਕਾਰਡ
ਨਾਂ ਮਿਲਾਓ
- ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਗੂ
- ਲਾਰਡ ਪੈਥਿਕ-ਲਾਰੈਂਸ
- ਬਾਕੀ ਦੋ ਮੈਂਬਰ
- ਸਟੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਪਸ, ਏ. ਵੀ. ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ
- ਸਿੱਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਿਵਸ
- 16 ਅਗਸਤ 1946, ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ
- ਅੰਤਰਿਮ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ
- ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, 2 ਸਤੰਬਰ 1946
- ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਧਾਨ
- ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ
- ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਇਸਰਾਏ
- ਲਾਰਡ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ
- ਸੰਯੁਕਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ
- ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ ਟਿਵਾਣਾ
- ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਕਿਸ ਨੇ ਖਿੱਚੀ
- ਸਰ ਸਿਰਿਲ ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ
ਮਿਸ਼ਨ, ਯੋਜਨਾ, ਐਕਟ ਅਤੇ ਰੇਖਾ।
1946
- ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ: ਪੈਥਿਕ-ਲਾਰੈਂਸ, ਕ੍ਰਿਪਸ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ
- 16 ਮਈ 1946 ਦੀ ਯੋਜਨਾ: ਇੱਕਜੁੱਟ ਭਾਰਤ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੇਂਦਰ
- ਗਰੁੱਪ A, B, C; ਗਰੁੱਪਿੰਗ ਦਾ ਝਗੜਾ
- ਸਿੱਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਿਵਸ: 16 ਅਗਸਤ 1946
- ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਅੰਤਰਿਮ ਸਰਕਾਰ: 2 ਸਤੰਬਰ 1946
- ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ: 9 ਦਸੰਬਰ 1946
1947
- ਐਟਲੀ: ਜੂਨ 1948 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਛੱਡਾਂਗੇ (20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1947)
- ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਯੋਜਨਾ: 3 ਜੂਨ 1947
- ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਐਕਟ: 18 ਜੁਲਾਈ 1947
- ਆਜ਼ਾਦੀ: 15 ਅਗਸਤ 1947 (ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ)
- ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਰੇਖਾ ਜਨਤਕ: 17 ਅਗਸਤ 1947
- ਪੰਜਾਬ: 29 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, 13 ਭਾਰਤ ਨੂੰ
ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ
- ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੰਡ ਰੱਦ ਕੀਤੀ; ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਮੰਨੀ।
- ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਗੂ: ਪੈਥਿਕ-ਲਾਰੈਂਸ, ਕ੍ਰਿਪਸ ਨਹੀਂ। ਕ੍ਰਿਪਸ ਨੇ 1942 ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ।
- ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਕ੍ਰਿਪਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ, ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਹੀਂ।
- ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਂ: ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ (1933), ਜਿਨਾਹ ਜਾਂ ਇਕਬਾਲ ਨਹੀਂ।
- ਸ਼ਿਮਲਾ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ (1945) ਵੇਵਲ ਸਮੇਂ ਹੋਈ, ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ।
- ਐਟਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਜੂਨ 1948 ਸੀ; ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰ ਕੇ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
- ਐਕਟ 18 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਿਆ; ਆਜ਼ਾਦੀ 15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਆਈ।
- ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਰੇਖਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 17 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਹੋਈ।
- 1947 ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਲੋਕ-ਮਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚੁਣਿਆ।
- ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਰੇਖਾ = ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ। ਮੈਕਮੋਹਨ = ਭਾਰਤ-ਚੀਨ। ਡੂਰੰਡ = ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ।
ਝਟਪਟ ਤੱਥ
- 'ਪਾਕਿਸਤਾਨ' ਨਾਂ: ਰਹਿਮਤ ਅਲੀ, 1933
- ਲਾਹੌਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਮਤਾ: ਮਾਰਚ 1940
- ਕ੍ਰਿਪਸ ਮਿਸ਼ਨ: ਮਾਰਚ 1942
- ਸ਼ਿਮਲਾ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ: 1945, ਵੇਵਲ
- ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਆਇਆ: ਮਾਰਚ 1946
- ਮੈਂਬਰ: ਪੈਥਿਕ-ਲਾਰੈਂਸ, ਕ੍ਰਿਪਸ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ
- ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਐਲਾਨ: 16 ਮਈ 1946
- ਸੰਘ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ: ਰੱਖਿਆ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲੇ, ਸੰਚਾਰ
- ਸਿੱਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਿਵਸ: 16 ਅਗਸਤ 1946
- ਅੰਤਰਿਮ ਸਰਕਾਰ: 2 ਸਤੰਬਰ 1946, ਨਹਿਰੂ
- ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ: 9 ਦਸੰਬਰ 1946
- ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਧਾਨ: ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ
- ਐਟਲੀ ਦਾ ਐਲਾਨ: 20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1947
- ਸੰਯੁਕਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ: ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ
- ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਯੋਜਨਾ: 3 ਜੂਨ 1947
- ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਐਕਟ: 18 ਜੁਲਾਈ 1947
- ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ: ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ
- ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਰੇਖਾ ਜਨਤਕ: 17 ਅਗਸਤ 1947
- ਵੰਡ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ: ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖੋ
ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ ਅਸਫਲ ਕਿਉਂ ਹੋਈ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਇਹ ਗਰੁੱਪਿੰਗ ਦੇ ਸਵਾਲ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟੀ। ਲੀਗ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਗਰੁੱਪਿੰਗ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੰਨਦੀ ਸੀ, ਕਾਂਗਰਸ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ। ਜੁਲਾਈ 1946 ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਲੀਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਿਵਸ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕਜੁੱਟ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਸੰਭਵ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
❧