ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਫੈਲਾਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਸਫ਼ਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਕਾਨੂੰਨ ਕਦੋਂ ਆਇਆ।
ਪਹਿਲੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨੂੰਨ
ਅਖ਼ਬਾਰ ਬੋਲਦਾ ਹੈ; ਸਰਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹਿੱਕੀ ਦਾ ਬੰਗਾਲ ਗਜ਼ਟ (ਕਲਕੱਤਾ, 1780) ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਜਨਰਲ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਹਿੱਕੀ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਅਤੇ ਕੈਦ ਹੋਈ, ਅਤੇ 1782 ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਬਾਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਫਿਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਆਏ। ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਮੋਹਨ ਰਾਏ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਬਾਦ ਕੌਮੁਦੀ (1821) ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਮਿਰਾਤ-ਉਲ-ਅਖ਼ਬਾਰ (1822) ਚਲਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਦਲੀਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਬੰਬਈ ਸਮਾਚਾਰ (ਗੁਜਰਾਤੀ) 1 ਜੁਲਾਈ 1822 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਮੁੰਬਈ ਸਮਾਚਾਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਛਪਦਾ ਹੈ।
- 1799ਪ੍ਰੈੱਸ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਐਕਟ
ਲਾਰਡ ਵੈਲਸਲੀ। ਛਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂਚਦੀ ਸੀ।
- 1823ਲਾਇਸੈਂਸ ਨਿਯਮ
ਜੌਨ ਐਡਮ (ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ)। ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਲਾਇਸੈਂਸ ਜ਼ਰੂਰੀ।
- 1835ਮੈਟਕਾਫ਼ ਦਾ ਪ੍ਰੈੱਸ ਐਕਟ
ਚਾਰਲਸ ਮੈਟਕਾਫ਼ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾਈਆਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦਾ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
- 1878ਦੇਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੈੱਸ ਐਕਟ
ਲਾਰਡ ਲਿਟਨ। ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ।
- 1882ਐਕਟ ਰੱਦ
ਲਾਰਡ ਰਿਪਨ ਨੇ ਦੇਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੈੱਸ ਐਕਟ ਰੱਦ ਕੀਤਾ।
- 1908ਅਖ਼ਬਾਰ (ਜੁਰਮਾਂ ਲਈ ਉਕਸਾਉਣਾ) ਐਕਟ
ਹਿੰਸਾ ਲਈ ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਛਪਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਛਾਪਾਖ਼ਾਨੇ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।
- 1910ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਐਕਟ
ਛਾਪਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਰਕਮ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ "ਇਤਰਾਜ਼ਯੋਗ" ਛਪਾਈ ਉੱਤੇ ਜ਼ਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।
ਲਾਰਡ ਲਿਟਨ ਨੇ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਤੋਂ ਬਾਂਡ ਭਰਵਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਛਾਪੇਗਾ। ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਨ। ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਕਿਹਾ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੂੰਹ-ਬੰਦ ਕਾਨੂੰਨ (Gagging Act) ਕਿਹਾ। ਲਾਰਡ ਰਿਪਨ ਨੇ 1882 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਕੁਮਾਰ ਘੋਸ਼ ਅਤੇ ਮੋਤੀਲਾਲ ਘੋਸ਼ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। 1878 ਦਾ ਐਕਟ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਲਗਭਗ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਬਣ ਗਈ।
ਆਗੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ: ਆਗੂ ਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਓ।
ਲਗਭਗ ਹਰ ਵੱਡਾ ਆਗੂ ਕੋਈ ਅਖ਼ਬਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਗੂ ਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇਠਲੀ ਸਾਰਣੀ ਯਾਦ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਕਾਰਡ।
| ਆਗੂ | ਅਖ਼ਬਾਰ | ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਲ |
|---|---|---|
| ਰਾਮ ਮੋਹਨ ਰਾਏ | ਸੰਬਾਦ ਕੌਮੁਦੀ; ਮਿਰਾਤ-ਉਲ-ਅਖ਼ਬਾਰ | ਬੰਗਾਲੀ 1821; ਫ਼ਾਰਸੀ 1822 |
| ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ | ਕੇਸਰੀ; ਮਰਾਠਾ | ਮਰਾਠੀ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ; ਦੋਵੇਂ 1881 |
| ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਬੈਨਰਜੀ | ਦ ਬੰਗਾਲੀ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ |
| ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ | ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ; ਨਵਜੀਵਨ; ਹਰੀਜਨ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ (1919); ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (1933) |
| ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ | ਨਿਊ ਇੰਡੀਆ; ਕਾਮਨਵੀਲ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, 1914 |
| ਮੌਲਾਨਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ | ਕਾਮਰੇਡ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, 1911 |
| ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ | ਅਲ-ਹਿਲਾਲ | ਉਰਦੂ, 1912 |
| ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਮਿੱਤਰ | ਸੰਜੀਵਨੀ | ਬੰਗਾਲੀ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ |
| ਮਾਨਬੇਂਦਰ ਨਾਥ ਰਾਏ | ਵੈਨਗਾਰਡ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਬਰਲਿਨ ਤੋਂ, 1922 |
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਖ਼ਬਾਰ, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ। 1931 ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਖ਼ਬਾਰ।
ਗੁਜਰਾਤੀ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ, ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਸਾਥੀ।
ਛੂਤ-ਛਾਤ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਰਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹੋਰ ਸੰਪਾਦਕ–ਅਖ਼ਬਾਰ ਜੋੜੇਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਛੂਹੋ
- ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ: ਦ ਲੀਡਰ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, 1909।
- ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ: ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰਲਡ, ਲਖਨਊ, 1938।
- ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ: ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਮੂਕ ਨਾਇਕ (1920) ਅਤੇ ਬਹਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਭਾਰਤ (1927)।
- ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ: ਦ ਪੰਜਾਬੀ (ਲਾਹੌਰ, 1904) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ।
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ
ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਗ਼ਦਰ ਤੱਕ।
ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ 2 ਫ਼ਰਵਰੀ 1881 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਰਦਾਰ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਸਨ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਸਮਾਜ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਲਈ ਵੀ ਧਨ ਛੱਡਿਆ। 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਭਾਰਤ ਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਛਪਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਵਧੇ। ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਛਪਦਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਖ਼ਬਾਰ (1886) ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ (1920) ਅਤੇ ਮਾਸਿਕ ਕਿਰਤੀ (1926) ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਅਕਾਲੀ ਅਤੇ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ।
ਗ਼ਦਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਿਦਰੋਹ। ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 1 ਨਵੰਬਰ 1913 ਨੂੰ ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਦਸੰਬਰ 1913 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅੰਕ ਆਇਆ। ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਮਿਆਂ ਤੱਕ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਗ਼ਦਰ ਹੋ ਗਿਆ।
- ਬੰਗਾਲ ਗਜ਼ਟ (1780)
- ਜੇਮਜ਼ ਆਗਸਟਸ ਹਿੱਕੀ
- ਸੰਬਾਦ ਕੌਮੁਦੀ
- ਰਾਮ ਮੋਹਨ ਰਾਏ
- ਕੇਸਰੀ / ਮਰਾਠਾ
- ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ
- ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ
- ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਮੋਤੀਲਾਲ ਘੋਸ਼
- ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ (1881)
- ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ, ਲਾਹੌਰ
- ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ / ਹਰੀਜਨ
- ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
- ਅਲ-ਹਿਲਾਲ
- ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ
- ਕਾਮਰੇਡ
- ਮੌਲਾਨਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ
- ਗ਼ਦਰ (1913)
- ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ; ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ
ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ
ਪਹਿਲੇ ਅਖ਼ਬਾਰ, ਆਗੂ–ਅਖ਼ਬਾਰ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ।
- ਬੰਗਾਲ ਗਜ਼ਟ, 1780: ਹਿੱਕੀ, ਕਲਕੱਤਾ
- ਸੰਬਾਦ ਕੌਮੁਦੀ, ਮਿਰਾਤ-ਉਲ-ਅਖ਼ਬਾਰ: ਰਾਮ ਮੋਹਨ ਰਾਏ
- ਬੰਬਈ ਸਮਾਚਾਰ, 1822: ਅੱਜ ਵੀ ਛਪਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ
- ਕੇਸਰੀ, ਮਰਾਠਾ, 1881: ਤਿਲਕ
- ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 1881: ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ, ਲਾਹੌਰ
- ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ, ਨਵਜੀਵਨ, ਹਰੀਜਨ: ਗਾਂਧੀ
- ਗ਼ਦਰ, 1913: ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਰਦੂ
- 1799: ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ (ਵੈਲਸਲੀ)
- 1823: ਲਾਇਸੈਂਸ ਨਿਯਮ (ਜੌਨ ਐਡਮ)
- 1835: ਮੈਟਕਾਫ਼ ਨੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤੀ
- 1878: ਦੇਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੈੱਸ ਐਕਟ (ਲਿਟਨ)
- 1882: ਰੱਦ (ਰਿਪਨ)
- 1908: ਅਖ਼ਬਾਰ (ਉਕਸਾਉਣਾ) ਐਕਟ
- 1910: ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਐਕਟ (ਜ਼ਮਾਨਤ ਰਕਮ)
- ਪਹਿਲਾ ਅਖ਼ਬਾਰ: ਬੰਗਾਲ ਗਜ਼ਟ (1780), ਬੰਬਈ ਸਮਾਚਾਰ (1822) ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ।
- ਦੇਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੈੱਸ ਐਕਟ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸੀ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਬਾਹਰ ਸਨ।
- ਲਿਟਨ ਨੇ ਪਾਸ ਕੀਤਾ (1878); ਰਿਪਨ ਨੇ ਰੱਦ ਕੀਤਾ (1882)।
- ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦਾ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ = ਚਾਰਲਸ ਮੈਟਕਾਫ਼ (1835), ਰਿਪਨ ਨਹੀਂ।
- ਕੇਸਰੀ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਸੀ; ਮਰਾਠਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ। ਦੋਵੇਂ ਤਿਲਕ ਦੇ ਸਨ।
- ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਲਾਲਾ ਜਗਤ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਹੈ (1965); "ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ" ਖ਼ਿਤਾਬ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦਾ ਹੈ।
- ਹਰੀਜਨ (1933) ਛੂਤ-ਛਾਤ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ; ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਸੀ।
- ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਨੇ ਨਹੀਂ।
- ਗ਼ਦਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
- ਅਲ-ਹਿਲਾਲ ਆਜ਼ਾਦ ਦਾ ਸੀ; ਕਾਮਰੇਡ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਦਾ।
- ਪਹਿਲਾ ਅਖ਼ਬਾਰ: ਹਿੱਕੀ ਦਾ ਬੰਗਾਲ ਗਜ਼ਟ, 1780
- ਬੰਗਾਲ ਗਜ਼ਟ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਂ: ਕਲਕੱਤਾ ਜਨਰਲ ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਰ
- ਸੰਬਾਦ ਕੌਮੁਦੀ: ਬੰਗਾਲੀ, ਰਾਮ ਮੋਹਨ ਰਾਏ
- ਮਿਰਾਤ-ਉਲ-ਅਖ਼ਬਾਰ: ਫ਼ਾਰਸੀ, ਰਾਮ ਮੋਹਨ ਰਾਏ
- ਬੰਬਈ ਸਮਾਚਾਰ: 1 ਜੁਲਾਈ 1822, ਗੁਜਰਾਤੀ
- ਪ੍ਰੈੱਸ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਐਕਟ: 1799, ਵੈਲਸਲੀ
- ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦਾ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ: ਚਾਰਲਸ ਮੈਟਕਾਫ਼
- ਦੇਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੈੱਸ ਐਕਟ: 1878, ਲਿਟਨ
- ਰੱਦ: 1882, ਰਿਪਨ
- 1878 ਦੇ ਐਕਟ ਤੋਂ ਬਚੀ: ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ
- ਕੇਸਰੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠਾ: ਤਿਲਕ, 1881
- ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਨਵਜੀਵਨ: ਗਾਂਧੀ, 1919
- ਹਰੀਜਨ: ਗਾਂਧੀ, 1933
- ਨਿਊ ਇੰਡੀਆ, ਕਾਮਨਵੀਲ: ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ
- ਅਲ-ਹਿਲਾਲ: ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ, 1912
- ਕਾਮਰੇਡ: ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ, 1911
- ਦ ਲੀਡਰ: ਮਾਲਵੀਆ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ
- ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ: ਲਾਹੌਰ, 1881, ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ
- ਗ਼ਦਰ: ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ, 1 ਨਵੰਬਰ 1913, ਉਰਦੂ
1878 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਬਦਲ ਗਈ?
ਜਵਾਬ ਵੇਖੋ
ਲਾਰਡ ਲਿਟਨ ਦਾ ਦੇਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੈੱਸ ਐਕਟ (1878) ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਬਣ ਕੇ ਬੰਗਾਲੀ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਇਸ ਐਕਟ ਤੋਂ ਬਚ ਗਈ। ਲਾਰਡ ਰਿਪਨ ਨੇ 1882 ਵਿੱਚ ਐਕਟ ਰੱਦ ਕੀਤਾ।